افزایش قیمت سوخت هواپیما

توسعه بازار یکی از مقولاتی است که اقتصاددانان و برنامه‌ریزان برای این هدف مهم، با ترسیم دورنما و در نظر گرفتن وضعیت حال و آینده برنامه‌ریزی‌های کوتاه‌مدت، بلندمدت و میان‌مدت انجام می‌دهند.

بازاریابی حمل و نقل هوایی نیز یکی از آن مقوله‌هایی است که به دلیل توسعه‌یافتگی جوامع و دسترسی آسان به این تکنولوژی برتر و استفاده روزافزون از حمل و نقل هوایی بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است.

اهداف و اصول یادشده در بازاریابی و توسعه بازار در صنعت حمل و نقل هوایی نیز ساری و جاری است و برنامه‌ریزان حوزه حمل و نقل هوایی به این هدف مهم یعنی توسعه بازار توجه ویژه دارند.

از این روی در تنظیم برنامه‌ها و اهدافی که آنها را با دنیای رو به گسترش فعلی مواجه می‌سازد در نظر گرفتن برخی ملاحظات و سیاست‌ها در این زمینه ضرورتی انکارناپذیر به نظر می‌رسد.

علاوه بر این توسعه حمل و نقل هوایی از اهداف بلند برنامه‌های اقتصادی و چشم‌انداز 20 ساله کشور تعیین شده، اما روند فعلی حاکی از آن است که به دلیل برخی سیاست‌ها و برنامه‌های نامناسب از روند رو به توسعه آن کاسته شده و صنعت حمل و نقل هوایی علاوه بر وجود بسیاری از دشواری‌ها مانند تحریم، با مسائل و سختی‌های بسیاری مواجه شده است.

در این میان به نظر می‌رسد افزایش اخیر نرخ سوخت هواپیما برای پروازهای خارجی شرکت‌های هواپیمایی داخلی، یکی از مسائلی است که بدون در نظر گرفتن جوانب کارشناسی آن آسیب‌های جدی به تولید صنعت حمل و نقل هوایی کشور وارد می کند.

هرچند با اجرای طرح تحول اقتصادی و اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها ، نظام اقتصادی کشور به سمت آزادسازی و دریافت قیمت تمام‌شده انرژی از مصرف‌کنندگان حرکت کرده و این حرکت نوعی پیشرفت در نظام اقتصادی تلقی می‌شود، اما این امر مستلزم برخورداری از یک فضای رقابتی در بازارهایی است که سیاست قیمت تمام‌شده انرژی در آنها دنبال می‌شود.

این در حالی است که در کشور ما به دلیل در حال توسعه بودن رسیدن به این قله نیاز به زمان بیشتری دارد و ایجاد فضای رقابتی لازم و ضروری به نظر می‌رسد.

موضوع افزایش نرخ سوخت هواپیما در پروازهای خارجی که گفته می‌شود بزودی به پروازهای داخلی نیز تسری می‌یابد، موضوعی است که البته با چالش مواجه شده و برای بسیاری از شرکت‌های هوایی که پروازهای خارجی انجام می‌دهند نگرانی‌هایی را به دنبال داشته است.

این موضوعی است که حمید غوابش، دبیر انجمن شرکت‌های هواپیمایی نیز بر آن تاکید می‌کند. وی در اعتراض به مصوبه اخیر ستاد هدفمندی یارانه‌ها درخصوص افزایش نرخ سوخت هواپیما در پروازهای خارجی گفت: اجرای این تصمیم، شرکت‌های هواپیمایی را دچار مشکل خواهد کرد، اما در مقابل شهریار افندی‌زاده، معاون وزیر راه و شهرسازی از مذاکره برای تغییر در این مصوبه خبر داده و گفته است: با دریافت اعتراض شرکت‌های هواپیمایی در حال مذاکره با ستاد هدفمندی یارانه‌ها هستیم تا تغییراتی در آن صورت بگیرد.

بهروز صفری، کارشناس ارشد صنعت حمل‌ونقل هوایی معتقد است: به دلیل رشد روزافزون استفاده از صنعت حمل‌ونقل هوایی بازارهای این صنعت بیش از گذشته در حال توسعه و فضای رقابتی در آن بسیار شدید است لذا تمام ایرلاین‌ها سعی بر پیشی‌گرفتن از رقبای خود دارند و با ارائه برنامه‌ها و ایجاد سرفصل‌های جدید در خدمات خود در دنیای فشرده و رقابتی به فعالیت خود ادامه می‌دهند.

شرکت‌های داخلی هواپیمایی ایران نیز باید در همین بازار پررقابت حضور داشته باشند، اما شرایط خاص اقتصادی، فشارهای بین‌المللی و تحریم و مسائل اقتصادی در داخل بعضا امکان حضور در این فضای رقابتی را سلب یا کمرنگ می‌کند و ما معتقدیم این صنعت برای توان یافتن و حتی سرپا بودن همچنان به حمایت دولت نیاز دارد.

وی تاکید می‌کند: شرکت‌های هوایی خارجی نیز از طریق دولت‌ها مورد حمایت قرار می‌گیرند و مشکلاتی نظیر تعمیر، تامین قطعات، خرید و نوسازی هوایی خود را ندارند، از این رو، با هر شرایطی می‌توانند به توسعه بازار فکر کنند، حتی اگر سوخت با نرخ‌های بالاتری در بازارهای بین‌المللی مواجه شود.

این کارشناس صنعت حمل و نقل هوایی همچنین با اشاره به گران و پیچیده بودن فناوری در این صنعت، تحولات شدید آن را شکننده می‌داند.

از این رو می‌گوید: به دلیل شرایطی که ما در آن به سر می‌بریم، این صنعت باید بتواند در مقایسه با رقبای خود در داخل کشور ادامه حیات دهد وگرنه تصمیماتی که بدون در نظر گرفتن نگاه کارشناسی باشد، به سقوط این صنعت پرارزش در کشور منجر می‌شود.

این کارشناس همچنین می‌گوید: تصمیم اخیر مبنی بر گران شدن سوخت هواپیما در پروازهای خارجی امکان رقابت و توسعه بازار را از ما سلب می‌کند و به رقبای خارجی ما فرصت بیشتری برای جلب مشتری می‌دهد زیرا 30 تا 40 درصد قیمت تمام شده بلیت هواپیما سوخت است و این عدد واقعی است؛ اما در ایران گاهی به ما نرخ‌های تکلیفی برای پروازهای داخلی هم داده می‌شود، مثلا 40 درصد در پروازهای خارجی تخفیف بدهیم که عملا این تصمیمات، شرکت‌های هواپیمایی را با ضرر و زیان مواجه می‌کند.

کارشناس ارشد صنعت حمل و نقل هوایی همچنین تاکید می‌کند با رویکرد و نامگذاری سال تولید ملی و حمایت از کار و سرمایه ایرانی برخی برنامه‌ها هماهنگی ندارد و کشور دچار زیان و آسیب می‌شود.

صفری اضافه می‌کند: در حال حاضر شرایط برای فعالیت شرکت‌های هوایی خارجی در داخل کشور بسیار مناسب و مهیاست، اما در مقابل از صنعت داخلی حمایتی صورت نمی‌گیرد. به طور مثال شرکت‌های خارجی اجازه تبلیغات گسترده دارند. هزینه 40 درصد گمرکی پرداخت نمی‌کنند و مالیات هم از آنها دریافت نمی‌شود و فعالیت آنها فقط براساس توافقی که بین دو کشور صورت پذیرفته، انجام می‌شود اما تمام این هزینه‌ها برای شرکت‌های داخلی متصور است.

وی همچنین به هزینه تولید سوخت هواپیما در داخل اشاره می‌کند و می‌گوید: هزینه تولید این نوع سوخت در کشور به دلیل پایین بودن نرخ تولید چندان زیاد نیست، زیرا بنزین هواپیما چیزی نیست که تولید آن بسیار گران باشد.

این کارشناس در ادامه می‌گوید: متاسفانه با فشارهایی که به کشور ما وارد می‌شود، سیاست جهانی بر این است که سهم جهانی از پروازهای خاورمیانه کم شود و در اختیار شرکت‌های خارجی قرار گیرد؛ از این‌رو سیاستگذاری‌های ما در داخل باید به سمت گسترش بازارهای جهانی باشد.

صفری سیاست نرخ‌گذاری در قیمت بلیت هواپیما را تابع چند فاکتور می‌داند و به یکی از عوامل کلیدی آن یعنی مدت زمان‌ اشاره می‌کند و می‌گوید: قیمت پروازهای خارجی معمولا طی مدت یک ماهه (N Class)‌، دو ماهه (M Class)‌، سه ماهه (Q Class)‌، شش ماهه (V Class)‌ و یکساله (Y class)‌ تنظیم می‌شود.

صفری می‌گوید: در شرایطی که ما با هواپیماهای فرسوده یا با عمر طولانی و مشکلات تعمیر و تامین قطعات روبه‌رو هستیم، اقبال عمومی نسبت به ایرلاین‌های داخلی کمرنگ شده است، در حالی که می‌توان شرایط را بهتر از این برای توسعه بازار حمل و نقل هوایی فراهم کرد ‌و از این‌رو ما معتقدیم به دلیل کشش بالای حمل و نقل هوایی در ایران می‌توان آن را توسعه داد و اصرار ما بر این است که افزایش نرخ سوخت هواپیما باید کارشناسی‌تر صورت می‌گرفت تا صنعت حمل و نقل هوایی ایران نیز از توسعه و رقبای منطقه‌ای و خارجی خود بازنماند.

زیبا اسماعیلی - گروه اقتصاد