یکسان‌سازی رسم الخط زبان فارسی

این خبر را روز گذشته حسن ذوالفقاری، رییس گروه آموزش زبان فارسی فرهنگستان زبان و ادب فارسی اعلام کرد و گفت: شش ماه پیش به دستور غلامعلی حدادعادل، رییس فرهنگستان زبان و ادب فارسی گروهی تشکیل شد تا ضمن ساماندهی وضعیت زبان فارسی در کشور، برای یکسان‌سازی رسم الخط کتب درسی نیز برنامه‌ریزی کند.

البته او انجام این یکسان سازی را محدود به کتاب‌های درسی نمی‌داند و تأکید می‌کند: یکسان‌سازی رسم‌الخط باید در تمامی حوزه‌ها از صدا و سیما گرفته تا مطبوعات و رسانه‌های دیگر، از ناشران گرفته تا دستگاه‌های ذی‌ربط در وزارت ارشاد اعمال شود.

ذوالفقاری یکی از اهداف اصلی فرهنگستان زبان و ادب فارسی را از انجام چنین کاری جایگزین کردن واژه‌های فارسی به جای لغات بیگانه اعلام می‌کند.

استاد دانشگاه تربیت مدرس رسم‌الخط رایج در فرهنگستان و آموزش و پرورش را متفاوت دانسته و تصریح می‌کند: بسیاری از واژه‌ها در فرهنگستان معادل سازی شده و برای اعمال در سطح کشور به دستگاه‌های ذی‌ربط نیز ابلاغ شده است. بزودی جلساتی را هم برای اعمال این معادل‌سازی‌ها در نظام آموزشی کشور خواهیم داشت.

او ابراز امیدواری می‌کند که در برنامه‌ای دو ساله این دستورالعمل که بزودی ابلاغ خواهد شد، در تمام دستگاه‌های مربوط اجرایی شود.

رییس گروه آموزش زبان فارسی این فرهنگستان همچنین از برنامه گروه متبوعش برای تهیه سند ملی آموزش زبان و ادبیات فارسی برای اجرا در مدارس، دانشگاه‌ها و مناطق دو زبانه کشور خبر داد و اعمال یک سیاست مدون و واحد را در این زمینه که از سوی فرهنگستان زبان فارسی تهیه شده باشد، ضروری ‌خواند.

محمدرضا سنگری که یکی از اعضای شورای یکسان‌سازی رسم‌الخط در فرهنگستان زبان و ادب فارسی است و در تألیف کتاب‌های درسی هم فعالیت دارد، درباره این تصمیم به «جام‌جم» می‌گوید: فرهنگستان زبان و ادب فارسی بزرگ ترین مرجع تصمیم گیرنده مسائل زبانی، فرهنگی و ادبی کشور بوده که موظف است معضلات و مسائل مربوط به زبان را بررسی کند و در صورت لزوم راهکارها و تدابیر مختلف را به کار بندد.

او می‌افزاید: از مدت‌ها پیش یکسان‌سازی دستور خط فارسی و ایجاد نوعی وحدت در آن در رأس برنامه‌های ما قرار گرفت و بر آن شدیم در همه متون مکتوب کشور وحدتی را ایجاد کنیم. اما در این میان مسائلی وجود داشت که درباره آنها با دوستان اختلاف نظر داشتیم و باید آنها را به مرور زمان حل می‌کردیم.

سنگری توضیح می‌دهد: به طور مثال من معتقد بودم که میان آموزش زبان و دیگر مسائل آن باید تفاوت‌هایی قائل بود. دانش‌آموزی که قرار است آموزش زبان را در سطح مدرسه شروع کند باید به شیوه‌ای متفاوت با او برخورد کرد و برخی مسائل را به شیوه‌ای متفاوت از دیگر سطوح جامعه به او آموزش داد که موفق شدیم در برخی موارد فرهنگستان را متقاعد و مواردی را اعمال کنیم.

او ادامه می‌دهد: کتاب‌های درسی سال 92-91 بر مبنای این رسم‌الخط یکسان تنظیم شده‌ است و بزودی این رسم‌الخط در دیگر رسانه‌های مکتوب آموزش و پرورش از جمله کتاب‌های کمک درسی، مجله‌ها، بخشنامه‌ها و فضای مجازی مربوط به وزارت آموزش و پرورش اعمال خواهد شد.

به گفته او، تغییرات مربوط به کتاب سال اول ابتدایی انجام شده و هم اکنون مشغول بررسی و اعمال تغییراتی جزئی در کتاب دوم ابتدایی هستیم. همچنین کتاب درسی سال ششم ابتدایی که از سال آینده به نظام آموزشی کشور افزوده می‌شود، در حال تدوین است.

او درباره دلایل تغییر متن کتاب‌های درسی نیز توضیحاتی ارائه می‌کند و می‌گوید: برخی می‌گویند متن کتاب‌های درسی به دلایل سیاسی تغییر می‌کند! این در حالی است که ما در این زمینه هیچ تأثیری از مسائل سیاسی روزمره نمی‌گیریم و اگر هم تغییری را بر اساس مسائل سیاسی اعمال کنیم، ریشه در سیاست‌های کلان دارد.

سنگری ادامه می‌دهد: به‌طور مثال وقتی رهبری، سالی را با عنوان تولید ملی نامگذاری می‌کنند، بررسی می‌کنیم و اگر میسر شود درسی را با این موضوع به کتاب‌ها می‌افزاییم تا از این طریق سیاستگذاری‌های مورد نیاز جامعه را پیش ببریم.

عباسعلی وفایی، رییس دانشکده ادبیات و زبان‌های خارجی دانشگاه علامه طباطبایی هم در این باره به «جام‌جم» می‌گوید: ابتدا بهتر است دلایل این اقدام را بررسی کنیم که چرا باید رسم‌الخط را یکسان‌سازی کنیم. این کار در نگاه اول نوعی جنبه هنری و زیبایی شناسانه دارد و موجب زیبایی متون ما می‌شود.

او می‌افزاید: علاوه بر جنبه‌های زیبایی شناختی در موارد زیادی شاهد این هستیم که مواردی چون فصل و وصل میان کلمه‌ها خواندن متن را دشوار می‌کند و نیاز است که به شکل واحدی برسد. از سوی دیگر تصورش را بکنید که در یک پاراگراف سه بار فعل «می رود» به کار رفته باشد. یک‌بار به شکل می‌رود و دو بار به شکل میرود، همین موضوع می‌تواند دانش‌آموز یا مخاطب را سر درگم کند. پس یکسان‌سازی رسم‌الخط مزیت‌های زیادی دارد و باید هر چه سریع‌تر اعمال شود.

وفایی بیان می‌کند: این کار می‌تواند کمک بزرگی به سامان رسم الخط در ایران بکند و فضا را برای اجرای آن در همه سطوح کشور فراهم کند، چون وقتی تغییری از مدارس آغاز شود می‌تواند براحتی در سطح جامعه تسری پیدا کند.

این مدرس دانشگاه در پایان سخنانش موفقیت در اجرای این طرح را مشروط به رسیدن به نگاهی مشترک میان مسوولان اجرایی این طرح دانسته و تاکید می‌کند: بهتر است برای انجام این امر مهم صاحب‌نظران با یکدیگر بحث و تبادل نظر داشته باشند و در سایه این اتفاق نظر راه را برای یکسان‌‌سازی رسم‌الخط نه فقط در سطح کتاب‌های آموزشی بلکه در همه جامعه فراهم کنند.

زینب مرتضایی فرد -‌ گروه فرهنگ و هنر