رنگ و بوی فرانسوی اسکار

چندسال قبل که آکادمی اسکار به دلیل نامزدنکردن فیلم‌های پرفروش و مردم‌پسندی مثل «شوالیه تاریکی» (از مجموعه فیلم کمیک‌استریپی «بتمن») و انیمیشن کامپیوتری «بالا» (همکاری مشترک کمپانی والت‌دیزنی و شرکت کامپیوتری پیکسار) مورد انتقاد شدید قرار گرفت، تغییری کلی در ترکیب اعلام نام فیلم‌های رشته بهترین فیلم سال ایجاد کرد و تعداد آنها را از 5 فیلم به 10 فیلم افزایش داد. هدف آکادمی اسکار این بود که به واسطه افزایش تعداد فیلم‌های این بخش، محصولات مردم‌پسند و موفق جدول گیشه‌ نمایش هم بتوانند در کنار محصولات مستقل و غیرمتعارف امکان خودنمایی پیدا کنند و در دور رقابت‌های مربوط به جوایز سال هم قرار گیرند. بالا و شوالیه تاریکی هنگام نمایش عمومی‌شان در سینماهای آمریکای شمالی بالای 300 میلیون دلار فروش کردند و همزمان با استقبال بالای تماشاگران، نظر مثبت عموم منتقدان سینمایی را هم جلب کردند. به ندرت اتفاق می‌افتد که یک محصول سینمایی بتواند در هر دو جبهه تماشاچی معمولی و منتقد سختگیر، موفقیت بالایی کسب کند. در آن زمان، شانس با بالا و شوالیه تاریکی یار نشد تا بخت خود را در بخش اسکار بهترین فیلم سال آزمایش کنند، اما فیلم‌هایی که پس از آنها اکران عمومی شدند، فرصت این هنرنمایی و عرض‌اندام را پیدا کردند.

امسال 9 فیلم نامزد دریافت اسکار بهترین فیلم سال شده که چندتای آنها جزو محصولات مستقل و غیرمتعارف سینما در 2011 هستند و چندتایی هم در بخش سینمای مردم‌پسند قرار می‌گیرند. حالا این نکته که شانس کدام یک برای کسب عنوان بهترین فیلم سال بیشتر از بقیه است، نکته‌ای است که رای اعضای 4 هزار‌ نفره‌ در شب برپایی مراسم اسکار مشخص خواهد کرد. تحلیلگران سینمایی می‌گویند انتخاب‌های سینمایی انجام‌شده توسط انجمن‌های مختلف سینمایی طی چند ماه گذشته، تا حدود زیادی کار گمانه‌زنی را راحت‌تر می‌کند. بسیاری از این انجمن‌ها و مراسم گلدن گلوب (که هر سال توسط روزنامه‌نگاران خارجی مقیم هالیوود برپا می‌شود)‌ فیلم فرانسوی «هنرمند» را به عنوان بهترین اثر سال انتخاب کرده‌اند. اما به هر حال، نباید تجربه سال قبل در ارتباط با 2 فیلم «شبکه اجتماعی» و «سخنرانی پادشاه» و تفاوت آرای اسکار با آرای منتقدان و گلدن گلوبی‌‌ها را از یاد برد.

تاریخ مراسم اسکار نشان می‌دهد که کمتر فیلم خارجی (و البته غیرانگلیسی‌زبان)‌ توانسته اسکارهای بهترین فیلم و کارگردان را از آن خود کند. صنعت سینمای آمریکا کشور‌های انگلیسی‌زبانی مثل استرالیا، انگلستان و کانادا را از خود می‌داند و به همین دلیل است که فیلمی انگلیسی مثل سخنرانی پادشاه می‌تواند 2 جایزه اصلی مراسم اسکار را بگیرد یا بازیگری استرالیایی مثل راسل کرو یا نیکول کیدمن به عنوان بهترین بازیگر سال شناخته و معرفی شوند. اما وقتی صحبت از فیلم سیاه و سفید و صامت فرانسوی هنرمند می‌شود، اوضاع فرق می‌کند. اگر این فیلم اسکارهای بهترین فیلم و کارگردانی سال را بگیرد، تحلیلگران سینمایی موفقیت آنها را این‌گونه توجیه خواهند کرد که قصه فیلم درباره سینما و فیلمسازی و عشق به این هنر بوده و پیام آن عمومی و همگانی است و اختصاص به کشور خاصی ندارد. هنرمند در طول چند ماه گذشته به صورت اثر محبوب عموم منتقدان درآمد و جوایز اصلی 2 مراسم مهم سینمایی قبل از اسکار یعنی گلدن گلوب و بفتا (اسکار انگلیسی)‌ را گرفت. حالا بسیاری با قاطعیت می‌گویند صنعت سینمای فرانسه این موفقیت کلان را در شب برگزاری مراسم اسکار تکرار خواهد کرد و اسکار امسال رنگ و بویی فرانسوی خواهد داشت.

8 فیلمی که در رقابت با این فیلم هستند، هیچ‌یک به اندازه آن اهمیت نداشته و سر و صدا به پا نکرده‌اند. در کنار چند فیلم از فیلمسازان قدیمی‌تر مثل مارتین اسکورسیزی (هوگو)‌، استیون اسپیلبرگ (اسب جنگی)‌، وودی آلن (نیمه‌شبی در پاریس)‌ و ترنس مالیک (درخت زندگی)‌ فیلمسازان جوان‌تری مثل استفن دالدری (بی‌نهایت بلند و شدیدا نزدیک)‌، تیت تیلور (کمک)‌، بنت میلر (مانی بال)‌ و آلکساندر پاین (نوادگان)‌ هم ادعای ساخت بهترین فیلم سال 2011 را دارند. اگر 2 فیلم هوگو و هنرمند درباره صنعت سینما و روزهای آغازین آن هستند، فیلم‌های پاین، میلر، تیلور و دالدری موضوعاتی اجتماعی را در باب مسائل و مشکلات مختلف و معاصر مردم آمریکا بیان می‌کنند. فیلم مالیک (که نخل طلای جشنواره کن را بهار گذشته گرفت و منتقدان را به 2 دسته طرفداران و مخالفان سرسخت آن تبدیل کرد)‌ خطابه‌ای درباره انسان و طبیعت است و فیلم آلن، بیننده‌اش را به پاریس و دهه 40 میلادی برده و او را با تعداد زیادی از چهره‌ها و شخصیت‌های معروف ادبی و هنری آشنا و همراه می‌کند. در بین این 9 فیلم نمی‌توان کاری را پیدا کرد که به یک فروش کلان 200 یا 300 میلیون دلاری دست پیدا کرده باشد. در حقیقت، هیچ فیلم «بلاک باستر»ی در بین این محصولات سینمایی به چشم نمی‌خورد.

«کمک» با قصه درام و ضد نژادپرستی خود فیلم مستقل است که در کمال تعجب تحلیلگران اقتصادی سینما در آمریکای شمالی حدود 170 میلیون دلار فروش کرد. فیلم با استقبال بالای منتقدان روبه‌رو شد و با‌ آن که اواخر فصل بهار (که فاصله زیادی با فصل نمایش محصولات اسکاری در اواخر پاییز دارد)‌ اکران عمومی شد، ولی همگان گفتند شانس زیادی برای نامزدی در رشته‌های اصلی اسکار را دارد. این کمدی درام خانوادگی و اجتماعی تنها فیلم نامزد‌شده برای اسکار بهترین فیلم سال است که همزمان نظر مثبت تماشاگران و منتقدان را به خود جلب کرد.