سفر به مرکز ایران

همه ما نام کویر لوت را شنیده‌ایم، اما چند نفر از ما به قصد دیدن این کویر زیبا که گرم‌ترین نقطه زمین در آن قرار دارد عزم خود را جزم کرده‌ایم؟ پیشنهاد ما برای سفر به کویر لوت، بازدید از شهر شهداد در استان کرمان است.

شهداد شهری کویری است که در کنار کویر لوت قرار گرفته است. باید بدانیم شهداد علاوه بر این‌که شهری کویری است، ولی کاوش‌های علمی ‌باستان‌شناسان در این منطقه از سال 1348 و کشف گورستان‌های باستانی نشانگر این است که این شهر، شهری تاریخی و باستانی بوده و تاریخ گذشتگان را در کنار کویر لوت بر دوش می‌کشد. از نمونه اشیای به دست آمده در این منطقه می‌توان به درفشی اشاره کرد که کهن‌ترین درفش فلزی یافت شده در ایران است و هم‌اکنون در موزه ملی نگهداری می‌شود و نشانگر وجود مردمانی هنرمند و صنعتگر در طول تاریخ در این شهر است.

نکته جالب آن که در نزدیکی این شهر کویری مکانی وجود دارد که گرم‌ترین و داغ‌ترین نقطه کره زمین است و «گندم بریان» نام دارد. می‌گویند در فصل تابستان دمای هوا در این نقطه به حدود 70 درجه سانتی‌گراد می‌رسد.

یادتان باشد سفر به کویر و بویژه کویر این منطقه بدون راهنما و افراد باتجربه، بسیار خطرناک است ؛ چرا که امکان‌گم‌شدن در میان کلوت‌های شهداد بسیار زیاد است.

شهداد دارای جاذبه‌های گردشگری بسیار است که نمونه‌هایی از آنها عبارتند از: ﻗﻠﻌﻪﻫﺎی کﻬﻨﻪ، رﻣﻮک، ﭼﻐﻮکی و ﺑﻬﺮام، اﻣﺎمزاده زیﺪ و آﺳیﺎب آبی، ﮔﻮرﺳﺘﺎنﻫﺎی ﺑﺎﺳﺘﺎنی و کﺎرﮔﺎه ﻓﻠﺰکﺎری ﺑﺎﺳﺘﺎنی. ﺑﺎغ‌های ﺷﻬﺮداری (مشهور به باغ آرتا) و کﺸﺎورزی (واقع در روستای سیرچ) هم از باغ‌های زیبای منطقه است که مکانی مناسب برای تفریح و استراحت گردشگران بوده و آرامش را به بازدیدکنندگان هدیه می‌کند. قله ده سیف و آب‌انبار شفیع‌آباد و حوض نادری (آب‌انبار نادری) نیز از دیدنی‌های این منطقه کویری است.

اما نخستین چیزی که ذهن هر بیننده‌ای را در برخورد با این کویر زیبا به خود مشغول می‌کند، خطی طبیعی است که کویر را از آبادی جدا کرده است. این از آن مناظری است که تا نبینید درکش نمی‌کنید.

وجود کلوت‌ها از جمله شگفتی‌های شهداد و از جاذبه‌های طبیعی منطقه است که گردشگران بسیاری را برای بازدید از آنها به کویر می‌کشاند.

واژه کلوت از 2 واژه «کل» به معنای آبادی و «لوت» که اشاره به کویر لوت دارد، تشکیل شده است. این سازه‌های طبیعی از دور شهری را به یاد آدمی ‌می‌آورد که متروک شده؛ قابل توجه است که وسعت این کلوت‌ها نزدیک به 11 هزار مترمربع است و با شهر شهداد 43 کیلومتر فاصله دارد.

طبیعت با صرف هزاران سال زمان و با کمک پدیده فرسایش، این شگفتی را خلق کرده که باورش برای هر بیننده‌ای سخت است. نم‌نم باران بر پهنه خشک کویر لوت می‌بارد و خاک‌های تل‌شده‌ای را گرد سنگ‌ها استوار می‌کند، این‌گونه است که طی سالیان سال سازه‌های این شهر شگفت‌انگیز به وجود آمده است.

ژنرال سرپرسی سایکس انگلیسی، زمانی که در ایران بوده پس از دیدن کلوت‌ها می‌نویسد:

«آثار شهر کلوت‌ها از غرایب طبیعت است. حین عبور از بین این نقاط مخروب، شخص تصور می‌کند که از وسط قلاع  قصه‌های جن و پری می‌گذرد. این ابنیه‌ای که طبقه‌طبقه روی هم بنا شده و گویی اشخاصی ورای بنی نوع انسان در ساختمان آن دخیل بوده‌اند، اشکال عبادتگاه‌ها، اهرام، برج‌ها و قله‌های بزرگی را در نظر انسان مجسم می‌کنند که بدون اغراق، انسان از مشاهده آنها بر خود می‌لرزد.»

از دیگر دیدنی‌های این شهر، مجموعه آثار معماری متعلق پیش از تاریخ است که در بین مردم محلی معروف به شهر کوتوله‌هاست. این مکان، مجموعه کوچک به هم پیوسته‌ای است که تنها چند واحد ساختمانی از آن باقی‌مانده است.

این مجموعه که از خشت‌خام ساخته شده دارای تمام اجزای خانه از جمله دیوار، سقف، تنور، طاقچه و... در ابعاد کوچک است. مردم عادی بر این باورند که انسان‌هایی با قامت کوتاه از این خانه‌ها استفاده می‌کرده‌اند.

اگر شما هم از این محل دیدن کنید قطعا با دیدن اتاق‌هایی با ابعاد کوچک، شگفت‌زده خواهید شد و پیش خود فکر می‌کنید آدم کوچولو‌ها در این محل زندگی می‌کرده‌اند در حالی که واقعیت این نیست و آدم‌هایی که در این روستای پیش از تاریخ می‌زیسته‌اند شبیه ما بوده‌اند و هیچ تفاوتی از نظر ابعاد فیزیکی با انسان‌های امروزی نداشته‌اند و دلیل کوچک بودن ابعاد این اتاق‌ها عدم توانایی انسان پیش از تاریخ برای مسقف کردن فضاهایی با‌وسعت بیشتر بوده است! در واقع این موضوع منحصر به شهداد نیست و در تمامی‌ آثار سکونت هزاره سوم و چهارم پیش از میلاد و روستاهای اولیه این ویژگی دیده می‌شود.

این مجموعه به دست آمده از تمدن 5000 سال پیش است که بنا به بررسی پژوهشگران، مردمان آن به دلایلی نامشخص همه وسایل خود را در خانه‌هایشان گذاشته و در آنها را با گل پوشانده و از این محل مهاجرت کرده‌اند. قابل توجه است که نزدیک به یک کیلومتری این مجموعه بقایای کوره‌های ذوب مس کشف شده که نشانگر آگاهی مردم آن دوره از ذوب مس و استفاده آن در ساخت ظروف مسی است.

مقبره پیربابا مسافر در انتهای خیابان طالقانی، خیابان باغ شهرداری شهداد قرار گرفته است.

مقبره پیربابا مسافر شامل 3 اتاق در امتداد هم است. فضای اتاق‌های اول و دوم مشابه هم هستند. اتاق سوم یا اتاق مقبره دارای محراب است که در قسمت پایین محراب آثار تزئینات آجر و کاشی دیده می‌شود.

روبه‌روی محراب سکوی قبر که از لاشه سنگ ساخته شده، وجود دارد. اتاق‌های اول و دوم دارای سقف هستند، اما اتاق مقبره فاقد سقف است. بخش‌های زیادی از این بنا تخریب شده و در حال حاضر تنها 3 اتاق آن باقی‌مانده است.

در کتاب «مزارات کرمان» تالیف محرابی کرمانی که در نیمه اول قرن دهم هجری قمری نوشته شده، ذکری از محله آغوس و بناهای مهم آن شده است. در این کتاب از شخصی به نام بابا مسافر کنجی هم یاد شده که به طور ناشناس به خبیص (شهداد) آمده و سال‌ها در زیر چنار کهنسالی زندگی می‌کرده که نزدیک مسجد، خانقاه و حمام بوده است و نیز اشاره شده که قبر بابا مسافر در زیر گنبدی در اندرون خانقاهی که حضرت خواجه اختیارالدین عبدالقادر در کرمان آن را احداث کرده، قرار دارد.

در مجاورت این بقعه مسجدی وجود دارد که محرابی با تزئینات عالی از آن باقی‌مانده است. با توجه به سنگ بنا و نوشته مزارهای کرمان، این بنا از ساخته‌های قرن هفتم هجری قمری است، ولی در مورد شخص مدفون در آن اطلاع دقیقی در دست نیست.

پیمان احمدوند