اصلاح رنگ و نور

در فیلم داستانی، کارگردان با عناصر مختلفی مثل فیلمنامه‌ از پیش نوشته شده با روند وقایع مشخص، میزانسن، بازی و... سر و کار دارد که می‌تواند از آنها برای بیان منظور خود استفاده کند. حال آن‌که عمده‌ اختیارات مستندساز در فرآیند تولید به مرحله‌ بعد از فیلمبرداری مربوط می‌شود، چراکه هرگونه دخالت دیگری در مراحل پیشین خواه ناخواه از سندیت کار کم می‌کند و آن را ساختگی و تصنعی جلوه می‌دهد. یکی از مهم‌ترین این اختیارات، اصلاح رنگ و نور است که به واسطه‌ آن مستندساز قادر است به ماده‌ خام گرفته شده از واقعیت، ارزش بصری و هنری بدهد و از این طریق اقدام به معناسازی و انتقال مفهوم به مخاطب کند. البته این اصلاح باید به حدی باشد که فیلم را غیرواقعی جلوه ندهد و همان مشکل ساختگی و تصنعی بودن را این بار به شکلی دیگر برای فیلم به وجود نیاورد.

با این حال هستند کسانی که معتقدند هرگونه دستکاری فیلمساز بعد از مرحله فیلمبرداری به واقعگرایی کار لطمه می‌زند و مستندساز باید حرف خود را فقط از طریق تدوین یا تدابیری که در لحظه‌فیلمبرداری اتخاذ کرده بیان کند. اما یک اشکال مهم به این موضع وارد است. این‌که چرا ما با کادربندی، نورپردازی، استفاده از لنز بخصوص و بهره‌گیری از فیلتر رنگی خاص در لحظه‌ ضبط تصویر مشکلی نداریم، اما اگر همین نور و رنگ و کادر و فاصله‌ کانونی را پس از تصویربرداری برای فیلم ایجاد کنیم به واقعگرایی کار صدمه زده‌ایم؟ شاید این مساله به یکسری سنت‌های کلاسیک فیلمسازی برگردد که با ورود ابزارهای تکنولوژیک جدید به مرور کهنه و منسوخ شده‌اند، اما هنوز خیلی‌ها به این سنت‌ها حس نوستالژیک و تعلق خاطر متعصبانه دارند. به هر روی، آنچه بدیهی و غیرقابل انکار است، قابلیت این امکانات جدید برای بیان مقصود فیلمساز در کار مستندسازی است و این‌که مخاطب هم ترجیح می‌دهد در کادر تصویر چیزی غیر از همان منظره‌ای را که با چشم عادی می‌بیند، مشاهده کند چه به لحاظ کادربندی و ترکیب‌بندی بصری و چه به لحاظ رنگ و نور.

تصویری که به لحاظ محتوا دربردارنده‌ واقعه‌ استنادی مهمی است امکان دارد فاقد کنتراست لازم یا رنگ و نور استاندارد باشد؛ مثلا به این دلیل که تصویربردار در لحظه‌ وقوع حادثه فرصت تنظیم دیافراگم دوربین یا وایت بالانس آن را نداشته است. استفاده از قابلیت اصلاح رنگ و نور این امکان را به مستندساز می‌دهد که بتواند از این تصاویر هم در کار خود استفاده کند و صرفا به راش‌های باکیفیت و بی‌نقص متکی نباشد. اصلاح رنگ و نور در کار مستندسازی نه فقط برای تصویر، ماندگاری و جذابیت بصری ایجاد می‌کند و از ملالت خاطر تماشاگر هنگام مواجهه با اثر می‌کاهد، بلکه باعث می‌شود سازنده بتواند مرکز توجهی خاص برای تصویر ایجاد کند و نگاه بیننده را به آن جلب و از این طریق فرآیند انتقال مفهوم به او را تسریع کند.