آب کارون در خطر شور شدن

 سه ماه از مرحله نخست آبگیری سد گتوند علیا می‌گذرد و گرچه هیاهو در اطراف این پروژه پرحاشیه به حداقل رسیده، اما نگرانی‌ها از وقوع فاجعه زیست محیطی و شور شدن آب رودخانه کارون هنوز ادامه دارد.

سد گتوند علیا در 25 کیلومتری شمال غرب شهرستان شوشتر در خوزستان برای تولید سالانه 4500 گیگاوات انرژی برقابی، کنترل سیلاب‌های فصلی رودخانه کارون و آب‌های خروجی از سدهای بالادست و تنظیم آب کشاورزی مورد نیاز پایین دست، احداث شده است.

این سد به عنوان بلند‌ترین سد خاکی کشور در منتهی الیه رودخانه کارون، با ارتفاع 182 متر از نوع سنگریزه‌ای با هسته رسی دارای حجم مخزن 4‌/‌5 میلیارد مترمکعب و بزرگ‌ترین مخزن بعد از سد کرخه است.

آنچه سد گتوند علیا را با تمام سدهای جهان متفاوت کرده این است که در فاصله 5 کیلومتری سد، معادن نمکی وجود دارد که درون مخزن سد قرار گرفته و هنگام آبگیری، نگرانی‌هایی از بابت شوری آب رودخانه کارون در پایین دست به ‌وجود می‌آورد.

به گفته مسوولان سازمان حفاظت محیط زیست، این سد فاقد مطالعات مدون زیست محیطی است.

تاثیر این سازند یا معادن نمکی، که شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران (مجری سد گتوند علیا) تا 2 سال پیش آن را رگه‌های نمکی می‌نامید، بر کیفیت رودخانه کارون از سوی مسوولان این شرکت به کلی انکار می‌شود؛ با این حال قرار شد با ایجاد یک پتوی رسی به طول دو هزار و 200 متر، عرض 15 متر و ارتفاع 80 متر با هزینه 60 میلیارد تومان سازند نمکی از آب رودخانه جدا شود.

برای انجام مرحله اول آبگیری، این پوشش یا پتوی رسی از تراز 140 تا 150متر (حدود 60 درصد کار) ساخته شد، اما بعد از آبگیری اعتباری به این پروژه اختصاص نیافت و عملیات اجرایی سد گتوند کم‌کم کاهش یافت به طوری که از یک ماه پیش تقریبا تعطیل شده است.

مشکلات مالی پروژه به حدی است که حتی امکان تکمیل پوشش رسی روی سازند نمکی نیز وجود ندارد و آبگیری مرحله دوم که قرار بود پاییز انجام شود به همین دلیل معطل مانده است.

گرچه مجریان سد مدعی هستند پوشش رسی باعث تاخیر در انحلال نمک سازند و لایه‌بندی در آب مخزن شده است و با مدیریت مخزن و تخلیه آب از سطوح بالا کیفیت آب کارون مشکلی پیدا نمی‌کند، اما فرارسیدن فصل پاییز و تاثیر سیلاب‌ها و بارندگی‌ها قابل چشمپوشی نیست.

در حال حاضر 350 میلیون مترمکعب آب در مخزن سد ذخیره شده و تراز آب در مخزن سد از 135 متر حداکثر تراز پیش‌بینی شده در مرحله نخست آبگیری بالا‌تر رفته و به 141 متر رسیده است، در صورت افزایش تراز آب به 145 متر نگرانی و مشکلات جدی در پایین دست به وجود می‌آید؛ چراکه تراز آب مخزن بالا‌تر از پوشش رسی قرار می‌گیرد و علاوه بر تماس مستقیم سازند نمکی با آب مخزن، امکان استقرار ماشین‌آلات و تکمیل این پوشش نیز از بین می‌رود.

با این اتفاق لایه‌بندی مخزن نیز کاملا از بین می‌رود و عملا آب شور از سد تخلیه و وارد کارون می‌شود.

نایب رییس مجمع نمایندگان خوزستان با انتقاد از عملکرد وزارت نیرو در اختصاص اعتبار به پروژه سد گتوند علیا می‌گوید: با توجه به توده‌های نمکی موجود در مخزن سد گتوند، بعد از آغاز آبگیری این سد، باید برنامه‌ریزی دقیق برای تکمیل پوشش رسی روی این سازند صورت می‌گرفت تا مشکلات زیست محیطی و شور شدن آب در پایین دست اتفاق نیفتد، اما اعتباری برای اتمام آن اختصاص نیافت.

سیدشریف حسینی می‌افزاید: با افزایش تراز آب و قرار گرفتن در سطح بالا‌تر از پوشش رسی، توده‌های نمکی مستقیما با آب مخزن تماس پیدا می‌کنند و شور شدن آب رودخانه تمام مصرف‌کنندگان پایین دست را با مشکلات جدی روبه‌رو می‌کند، به همین دلیل ضروری است وزارت نیرو این موضوع را در اولویت قرار دهد و برای حل این مشکل بسیج شود. دو سه هفته پیش نشستی با بعضی مسوولان وزارت نیرو داشتیم، اما اعلام می‌کنند اعتباری برای تکمیل این پروژه ندارند.

نماینده مردم اهواز در مجلس شورای اسلامی دلایل مطرح شده از سوی وزارت نیرو مبنی بر نبود اعتبار را قانع‌کننده نمی‌داند و می‌گوید: جابه‌جایی اعتبار در بودجه امکانپذیر است تا از این اتفاق ناگوار جلوگیری شود. زمان برای ادامه کار و تکمیل این پوشش رسی بسیار تعیین‌کننده و مهم است و وزارت نیرو باید حل این مشکل را در سریع‌ترین زمان ممکن در دستور کار قرار دهد.

استاندار خوزستان نیز با بیان این‌که تمام پروژه‌هایی که به تاخیر افتاده در استان پیگیری می‌شود، می‌گوید: رییس جمهور دستور حل مشکل مالی این پروژه را صادر کرده است و تا چند روز آینده اعتبار این پروژه تامین می‌شود.

سیدجعفر حجازی بدون این‌که زمان و رقم اختصاصی به این پروژه را اعلام کند، می‌افزاید: رقم اعتباری که به این پروژه قرار است اختصاص یابد معلوم نیست، اما وزیر نیرو (نامجو) نیز چند روز پیش خبر از حل مشکل مالی این پروژه در آینده نزدیک داده است.

وی با بیان این‌که سازه سد گتوند هیچ‌گونه مشکلی ندارد، اظهار می‌دارد: بارندگی بالادست مشکلی برای سد و کیفیت رودخانه کارون به وجود نمی‌آورد و امکان کنترل آب ورودی از طریق سدهای بالادست وجود دارد. بارندگی حوزه میان دست بر آب مخزن موثر است، اما بارندگی در این محدوده به میزانی نیست که خطرآفرین باشد و می‌توان با دریچه‌های سد آن را کنترل کرد.

وزیر نیرو نیز چندی پیش گفته بود در صورت عدم حمایت‌های مالی سریع و جدی از پروژه سد گتوند این پروژه به یک فاجعه محیط زیستی و ملی قابل تبدیل می‌شود.

ساخت سد گتوند علیا از سال 76 آغاز شد و قرار بود سال 87 به بهره‌برداری برسد. بر‌ای احداث سد گتوند تاکنون حدود یک‌هزار و 600 میلیارد تومان هزینه شده و این پروژه در حال حاضر بیش از 400 میلیارد تومان به پیمانکاران بدهی دارد و حدود 400 میلیارد تومان نیز برای اتمام کار آن نیاز است؛ به عبارتی هزینه این پروژه به دلیل تاخیر در ساخت، از 600 میلیارد تومان برآورد اولیه به حدود 2500 میلیارد تومان افزایش می‌یابد و هر روز تاخیر در اتمام آن معادل 2 میلیارد تومان عدم‌النفع است. (فارس)