سایفایکو: ژانر علمی ‌تخیلی

توجه شاعران به علوم از دیرباز و در اغلب فرهنگ‌های جهانی منجر به تولید آثاری شده است که جدای ارزش‌های ادبی، از ارزش‌های اسنادی برای آشنایی با علومی که در زمان تولید این آثار فراگیرتر بوده‌اند برخوردارند. مثلا توجه به هیات و نجوم در شعر شاعران ایرانی از اهمیت این دانش در جامعه سنتی ایرانی خبر می‌دهد. شعر «سایفایکو» یا «هایکوی علمی - تخیلی» که مانیفست آن را «تام برینک» در 1995 میلادی ارائه داد یکی از آخرین گونه‌هایی است که از تلفیق شعر علمی- تخیلی و هایکوی ژاپنی ساخته شده است.

سایفایکو ساختارش را از هایکو و منظر خیالش را از خرده فرهنگ علمی تخیلی اخذ کرده است. مینی‌مالیسم، لحظه‌نگاری و بینش انسانی سه عنصر اصلی سایفایکو در مانیفست برینک است. در این شعر که غالبا خالی از استعاره و تمثیل است بهره ویژه‌ای از تلمیح می‌برد. مرجع تلمیح این گونه شعری را باید در آثار مشهور علمی تخیلی هنرهای دیگر، بویژه سینما جست. البته در این ارجاع، شعر سایفایکو با گشاده دستی از ژانرهای وحشت و فانتزی بهره می‌برد. نمونه‌هایی که در ادامه می‌خوانید، از جیمز پالمر است:

سیلان کوانتوم

می‌بردم به دنیایی دیگر

آنجا که هنوز با تو خواهم بود

نارسایی دستگاه اکسیژن

زنم را دور کرده از من

درخت‌هایی بیشتر خواهم کاشت

پلوتون

گوی سنگی یخین

دورتر از دور از زمین

آونگان در تاریکی

هزاره عظما

فارغ از جنگ و زن

چشمه آب‌های خنیاگر

خیابان را پایین می‌آید

زیر نگاه چشم‌های سیال کرومی

دوستدار «برادر بزرگ» است

درخشش شهرهای گنبدنما

زیر نور تند خورشید

مطرودین فریاد می‌زنند:

بگذارید داخل شویم!