اوج معنویت در پیچ و تاب حروف

در نخستین نگاه به آثار این نمایشگاه می‌توان دید هر سه هنرمند کوشیده‌اند صرف نظر از پایبند بودن به اصول و قواعد خط و نقاشی دست به خلاقیت و ابداعاتی نیز بزنند. با این حال در آثار هنرمندان نمایشگاه «میلاد در میلاد» آنچه پیش از هر چیز حائز اهمیت است، معنویت و نوعی قرابت به مفاهیم دینی مذهبی است که تقریبا در تمام آثار به چشم می‌خورد.

محمدعلی فراستی یکی از هنرمندان حاضر در نمایشگاه است که درباره آن می‌گوید: من سعی کرده‌ام در تابلوهای این نمایشگاه به ارائه خطوط کوفی، نستعلیق، شکسته نستعلیق و همچنین خطوط گرافیکی به مدد تکنیک‌ها و شیوه‌های نو بپردازم.

او درباره وضعیت نقاشیخط در حال حاضر اظهار نظر می‌کند: نقاشیخط یکی از هنرهایی است که از گذشته تا امروز دارای جایگاه مطلوبی بوده است. اگرچه طی سال‌های اخیر نسبت به این هنر بیش از پیش توجه شده، اما تصور می‌کنم این هنر دارای قابلیت‌های زیادی برای پرداختن و توجه بیشتر است. این هنر به مدد برپایی نمایشگاه‌های مختلف در اقصی نقاط کشور و حتی جهان، امروز از شناخت زیادی نزد مردم برخوردار است. نقاشیخط نه‌تنها از منظر بازدید و شناخت اقشار جامعه که در زمینه‌های آکادمیک نیز توانسته طی سال‌های اخیر با اقبال خوبی از سوی هنرجویان مواجه شود.

این هنرمند ادامه می‌دهد: امروز تعدد کلاس‌ها و کارگاه‌های آموزشی نشانگر اشتیاق جوانان به این حیطه است. ضمن این که تصور می‌کنم اگر بتوان این شاخه از هنرهای تجسمی‌ را وارد دانشگاه‌ها کرد، می‌توانیم شاهد درخشش بیش از پیش آن باشیم. این مساله نیز به حسن‌نیت مسوولان برمی‌گردد و این که چقدر در این زمینه می‌توانند تاثیرگذار باشند تا خط و نقاشیخط درقالب دانشگاهی نیز مورد تدریس واقع شود.

فراستی می‌افزاید: امروز هنرهای سنتی هر کشور مانند یک گنج با ارزش محسوب می‌شوند. بنابراین باید در حفظ و ارتقای هنرهایی از این دست کوشید تا بتوان آنها را به نسل‌های آینده انتقال داد. بخصوص این که در حوزه نقاشیخط، امروز استادان بزرگی چون سیدمحمد احصایی، صداقت جباری، جلیل رسولی، نصرالله افجه‌ای و... به چشم می‌خورند که می‌توانند در جهت تعلیم هنرمندان جوان و زنده نگه داشتن هنر نقاشیخط نقش بسزایی ایفا کنند.

کاظم خراسانی، دیگر هنرمند نقاشیخط با تاکید براین که یکی از نکات حائز اهمیت در نمایشگاه میلاد در میلاد تکیه بر اصول و قواعد سنتی است، تصریح می‌کند: آثاری که در این نمایشگاه به چشم می‌خورد، تماما از این مولفه واحد برخوردار هستند و مخاطب با نگاهی اجمالی در هر یک از آثار می‌تواند بخوبی رعایت قواعد سنتی را مشاهده کند.

این هنرمند با اشاره به این که پایه نقاشیخط، خوشنویسی است، می‌افزاید: اگر هنرمندی بخواهد به نقاشیخط گرایش یابد و در این حوزه به ارائه اثر بپردازد، باید دردرجه نخست از خط و تعلیمات آن بهره‌ای بجوید. در واقع نقاشیخط به مثابه ساختمانی است که پی آن را خط تشکیل داده است و موفق شدن در نقاشیخط بدون بهره گرفتن از خط ممکن نیست.

محسن توسلی، دیگر هنرمند حاضر در این نمایشگاه در واکنش به این سوال که مهم‌ترین ویژگی بارز نمایشگاه میلاد در میلاد چیست، پاسخ می‌دهد: بی‌تردید برگزاری نمایشگاه‌هایی از این دست می‌تواند در پررنگ کردن مقوله نقاشیخط نقش داشته باشد. بویژه این که این نمایشگاه در دهه کرامت و طی 10 روز به مناسبت میلاد حضرت معصومه(س) و میلاد امام رضا(ع) برپا شده و هنرمندانی که دراین نمایشگاه به ارائه اثر پرداخته‌اند، هنرمندانی هستند که سال‌هاست در این عرصه فعالیت می‌کنند.

این هنرمند ادامه می‌دهد: اعتقاد من براین است که هنر در دنیای امروز مرز نمی‌شناسد و هنر هر کشور می‌تواند به‌کشور دیگر منتقل شود.

محمد ضرابی، مدیر مرکز آفرینش‌های هنری آستان قدس رضوی نیز در پاسخ به این سوال که برپایی نمایشگاه‌هایی از این دست چقدر می‌تواند در پررنگ کردن مقوله نقاشیخط موثر باشد، می‌گوید: متاسفانه امروز هنرهای اصیل و سنتی ایرانی در محاق فراموشی قرار گرفته و مورد غفلت واقع شده‌اند. چه برسد به این که انتظار داشته باشیم در این حیطه به نوآوری نیز بپردازیم. با این حال، خوشنویسی امروز با وجود تمام مشکلات و موانعی که بر سر راهش بوده از شأن و اعتبار مطلوبی برخوردار است. این مساله جای خوشبختی دارد، اما فراموش نکنیم که باید به‌شاخه‌های هنر سنتی بیش از این رسیدگی کنیم.

وی اضافه می‌کند: با ورود تکنولوژی و مدرنیزه می‌توان به کاربردی کردن هنرهایی چون نقاشیخط پرداخت و از رهگذر کاربرد این هنرها به نقاط درخشانی دست یافت. بویژه این که در این زمینه، استادان فن می‌توانند تاثیر زیادی داشته باشند. به عنوان مثال، هنر تذهیب روی کاشی می‌تواند از رهگذر آموزش استادان پیشکسوت به هنرمندان جوان انتقال و آموزش داده شود تا به مدد آن این هنر احیا شود.

ضرابی درباره ویژگی‌های هنری نمایشگاه میلاد در میلاد نیز می‌گوید: مساله‌ای که در جریان برگزاری این نمایشگاه ارزشمند است این است که ما سعی کرده‌ایم در لابه‌لای این آثار به نمایش اسناد و روایت‌های مذهبی در قالب تکنیک‌های نو و امروزی نیز بپردازیم.

محسن توسلی هم درباره این که چقدر نسبت به این نمایشگاه استقبال از سوی مخاطبان به عمل آمده است نیز توضیح می‌دهد: با یک جمع‌بندی و ارزیابی می‌توان به این نتیجه رسید که مخاطبان نظر مثبتی نسبت به این نمایشگاه داشته‌اند.

وقتی مقابل هرکدام از آنان به تفسیر و توضیح درباره هر اثر می‌پرداختیم، میزان علاقه را در هریک از آنها مشاهده می‌کردیم که چقدر نسبت به هنرهای اصیل اسلامی‌ و ایرانی مشتاق هستند و دلشان می‌خواهد به کمک برپایی نمایشگاه‌هایی از این دست به ابعاد مختلف این هنرها پی ببرند.

مدیر مرکز آفرینش‌های هنری آستان قدس رضوی با تاکید براین که همزمان با افتتاح این نمایشگاه در برج میلاد در 70نقطه جهان نیز چنین نمایشگاهی برپا شده است، می‌گوید: بدون شک برگزاری این نمایشگاه‌ها در کشورهای مختلف می‌تواند آنها را نسبت به جنبه‌های گوناگون هنر نقاشیخط آشنا کند و در شناخت مخاطبان این کشورها نقش داشته باشد. ما با برگزار کردن این نمایشگاه در ایران و کشورهای مختلف می‌خواستیم به اثبات این نکته بپردازیم که امروز دیگر، نگاه به آثار هنری، فردی و قومی‌ قبیله‌ای نیست.

محمد ضرابی با توجه به تجربیات خود توضیح می‌دهد: جالب این است که مخاطبان خارجی ذهن جستجوگری درباره مضامین مذهبی و نماد پردازی‌هایی که در آثار انجام می‌شود دارند و از طریق بازدید از این نمایشگاه‌ها می‌کوشند این جستجوگری خود را تکمیل کنند و درباره هنرهای سنتی ایران به یک نوع شناخت دست یابند.

از ضرابی درباره ابعاد بین‌المللی نمایشگاه میلاد در میلاد می‌پرسم و این که آیا ممکن است از سال آینده این نمایشگاه با حضور هنرمندان دیگر کشورها که فقط هم مسلمان نباشند برگزار شود. او نیز در پاسخ می‌گوید: ما قصد داریم با گسترش این نمایشگاه، در سال‌های آینده به این مساله نیز دست یابیم. همین‌طور قصد داریم به برپایی چنین نمایشگاه‌هایی به شکل گردشی در استان‌های کشور نیز بپردازیم.

او در پاسخ به این سوال که فکر می‌کنید چه راهکاری در حال حاضر برای احیای هنرهای سنتی لازم است نیز می‌گوید: به نظر می‌رسد تنها راه این مساله این است که هنرهای سنتی وارد چرخه آموزشی دانشگاه‌ها شوند؛ همان‌طور که درباه هنرهای سنتی کشورهای دیگر نیز چنین اتفاقاتی افتاده و شاهد تدریس آنها در مراکز آموزش عالی تخصصی هستیم.

ضرابی در پایان تاکید می‌کند: به مدد تلاش استادان و دلسوزان این عرصه، قرار است در سال آینده، مقطع کارشناسی ارشد را در رشته تذهیب و خطاطی راه‌اندازی کنیم. ضمن این که جای پرداختن به پایان‌نامه‌هایی باموضوع هنرهای سنتی نیز خالی است و باید این مساله از طریق استادان پررنگ‌تر شود و پایان‌نامه‌های مدون و مطلوبی در این زمینه بیشتر نوشته شوند.