تفاوت را در شگفتی‌ها احساس‌کنید

 اگر یادتان باشد 2 دهه پیش،‌برنامه «دیدنی‌ها» با اجرای جلال مقامی جایگاه بسیار خوبی پیدا کرده بود یا برنامه‌های مشابه دیگری مثل «لحظه‌ها». یکی از ویژگی‌های مهم این شگفتی و دلایل جذابیت، در متفاوت بودن اتفاقات و آدم‌هاست که خارج از دایره متداول عمل می‌کنند. حالا مدتی است شاهد برنامه‌ای متفاوت از شبکه یک هستیم که نه محتوای آن، بلکه اصلا عنوان برنامه هم «کمی متفاوت» است.

این برنامه که به صورت روزانه از شبکه یک پخش می‌شود، سعی می‌کند تفاوت نگاه آدمی به جهان، دیگران و خودش را نشان دهد و تاثیر آن را بر زندگی به تصویر بکشد. مثلا در یکی از قسمت‌های این مجموعه، منصور ضابطیان و محمد صوفی، تهیه‌کنندگان برنامه «رادیو هفت»، مهمان این برنامه بودند و قرار بود در مدت حضور آنها در استودیوی این برنامه زنده، رادیو هفت نقد و بررسی شود یا در یکی دیگر از برنامه‌ها دوچرخه‌سوارانی را که به سراسر ایران سفر کرده بودند، نشان می‌داد و این‌که آنها به عنوان سفیران صلح و دوستی ایران در کشورهای دیگر هستند تا از این طریق پیام صلح، دوستی و مهربانی را به گوش مردم دنیا برسانند. در واقع برنامه نیز یک نگاه متفاوت دارد و صرفا به وجوه سرگرم‌کننده این شگفتی‌ها نمی‌پردازد. این رویکرد البته یک تاویل قرآنی از این موضوع است. در قرآن نیز تاکید شده به شگفتی‌های عالم و آدم بنگرید و از آن پند و اندرز بگیرید. ماهیت درونی برنامه
«کمی متفاوت» نیز بر همین مبنا شکل گرفته است.

برنامه کمی متفاوت از بخش‌های مختلفی تشکیل شده است، مثل از سر کوچه چه خبر یا از دور دنیا چه خبر که اگرچه وجوه خبری دارند، اما معیار و ملاک همان متفاوت و خاص بودن رخدادهاست. در واقع این برنامه به 2 بخش عمده اخبار و شگفتی‌های داخلی و خارجی تقسیم می‌شود که رخدادهای عجیب و عبرت‌آموز در ایران و جهان را پوشش می‌دهد. آنچه پیام و محور اصلی برنامه و محتوای آن را تشکیل می‌دهد قابلیت عبرت‌آموزی و در واقع ظرفیت‌های آموزشی ـ تربیتی اتفاقات متفاوت است. از حیث روان‌شناختی نیز تاثیرپذیری مخاطب از محتوای اخلاقی و انسانی یک واقعه در ارتباط با رخدادهای عجیب و شگفت‌انگیز بیشتر است. انسان ابتدا تحت تاثیر شگفت‌انگیز بودن یک رویداد قرار می‌گیرد و از لحاظ روانی ـ ذهنی آمادگی پیدا می‌کند پیام‌های درس‌آموز آن را درک و دریافت کند. به همین دلیل برنامه کمی متفاوت را می‌توان برنامه‌ای آموزشی ـ ‌تربیتی کارآمد دانست که از ابزار قدرتمندی برای تاثیرگذاری برخوردار است.

با توجه به این موضوع برخی معتقدند حال و هوای برنامه با توجه به نوع و جنس مخاطبانی که شبکه‌های 3 و 5 دارند، مناسب‌تر است. اما واقعیت این است شبکه یک سیما به واسطه عمومیت و گستردگی بیشتر در سراسر کشور، به ساخت چنین برنامه‌هایی نیز احتیاج دارد تا در عین ایجاد سرگرمی بتواند مخاطبان خود را به زندگی بانشاط‌تر و امیدوارتر ترغیب کند. ایجاد امید و نشاط و افزایش انگیزه مخاطب برای زندگی بهتر و رسیدن به اهداف و آرزوهای شخصی را می‌توان محصول و پیامد نهایی این برنامه در مخاطب دانست.

وقتی قرار است برنامه‌ای تلویزیونی کمی متفاوت باشد، باید این تفاوت را نه فقط در مضمون و محتوا که در فرم و ساختار اجرایی خود نیز لحاظ کند که این تفاوت در شکل اجرای کمی متفاوت خیلی متفاوت به نظر نمی‌رسد؛ مثلا مجری برنامه و شیوه اجرای آن چندان متفاوت نیست و نمی‌تواند شور و حالی را که لازمه برنامه است، ایجاد کند. شاید بهتر بود کمی متفاوت با اجرای چند مجری و همزمان در فضا و دکوری متفاوت اجرا می‌شد و دست به یک نوع ساختارشکنی فرمی می‌زد، چون موجب می‌شد محتوای برنامه با فرم و ساختار اجرایی آن تناسب منطقی‌تر پیدا کند و همه چیز این برنامه کمی متفاوت ‌شود. در ضمن این برنامه به چهره‌های جدید و متفاوتی در بخش کارشناسی نیاز دارد تا تحلیل‌های متفاوت‌تری نسبت به سوژه‌های برنامه داشته باشد. این مساله بویژه در ارتباط با دعوت از مهمانان برنامه اهمیت بیشتری دارد. وقتی قرار است برنامه کمی متفاوت از برنامه‌های مشابه باشد لذا باید مهمان‌های متفاوت تری را هم دعوت یا دست کم به شکل متفاوتی با آنها مصاحبه و گفت‌وگو کند. البته به این معنی نیست که هیچ یک از اجزای صوری این برنامه متفاوت نیست. مثلا نمی‌توان از موسیقی تیتراژی این برنامه که با صدای مهدی یراحی اجرا می‌شود، چشم پوشید؛ همچنین از نظم مشخص و روشنی برای اجرای هفتگی خود برخوردار است که این امکان را به مخاطب می‌دهد تا آگاهانه دست به انتخاب و تماشای آن بزند. شنبه‌ها با موضوعات اجتماعی، یکشنبه‌ها همراه با دفترچه خاطرات از چهره‌هایی که مردم دوست دارند، دوشنبه‌ها نقد فیلم وسریال برنامه‌های تلویزیونی که خود مردم در مورد آنها قضاوت خواهند کرد، سه‌شنبه‌ها در مورد آدم‌هایی است که زندگی‌های خاص و جالبی دارند و در روزهای چهارشنبه برنامه کمی متفاوت اختصاص به افرادی دارد که زندگی، شرایط متفاوت و خاصی به آنها تحمیل کرده است.

در نهایت باید برنامه کمی متفاوت را بیشتر مورد توجه قرار داد و این تازه می‌تواند آغاز یک راه برای بهبود کیفی برنامه باشد. به هرحال هر تجربه متفاوتی با کم و کاستی‌هایی همراه است که اگر برنامه تداوم داشته باشد، این کاستی‌ها نیز رفع می‌شود و برنامه قوام و دوام بهتری خواهد یافت.