در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
به نظر شما چطور میتوان یک برنامه جذاب دینی ساخت که مخاطب براحتی با آن ارتباط برقرار کند؟
در حوزه تبیین مسائل دینی مهمترین نکته را «مسالهشناسی» میدانم؛ یعنی اگر مساله مخاطبمان را بدانیم بهتر میتوانیم به آنها کمک کنیم و راهکارهای مناسب ارائه دهیم، تا اینکه یکسری از معارف دین را بدون نیازسنجی به مخاطب عرضه کنیم. ما خیلی اوقات در رسانه مسائلی را مطرح میکنیم که پاسخی به پرسشها و نیازهای مخاطب نیست، بنابراین مخاطب تنها به این دلیل که این برنامه یک برنامه دینی است باید قصد قربت کند تا به آنها گوش کند! وگرنه ممکن است این مطالب اصلا برایش مفید نباشد. بسیاری از پرسشها ممکن است ظاهری دینی داشته باشند، اما به زندگی دینی مخاطب ربطی نداشته باشند. مثلا اینکه فرزندان حضرت آدم چگونه ازدواج کردند سوالی نیست که پاسخش گرهی از زندگی امروزه مخاطب را حل کند. در نحوه پاسخها هم ممکن است علمای ما 100 سال پیش به پرسشهایی پاسخهای خوبی داده و مردم هم در آن زمان به این پاسخها قانع شده باشند؛ ولی امروز تحولات در همه عرصهها رخ داده و آن پاسخها ممکن است قانعکننده نباشند.
در پرونده کاری شما برنامههای مختلفی دیده میشود که هر کدام مخاطب خود را داشته، اما سمت خدا جایگاه ویژهای پیدا کرده است. این برنامه چگونه به این موقعیت دست یافت؟
ابتداییترین قدم ما در برنامه سمت خدا تثبیت و تکریم جایگاه کارشناس و پرسشگر بود. ما هر روز را به یک کارشناس اختصاص دادیم تا بینندگان نحوه ارتباط دیداری و شنیداری خود را با کارشناس آن روز بسنجند و به صورت تصادفی مقابل تلویزیون ننشینند. ما به این وسیله قدرت انتخاب و برنامهریزی را به مخاطب دادیم.
از طرفی برای کارشناسان هم ارزش ویژه قائل شدیم و یک روز در هفته، رسانه ملی را در اختیار آنها قرار دادیم تا برای آن یک روز برنامهریزی و مطالعه کنند و خود را در برابر پرسشگران پاسخگو بدانند. در زمان حضور کارشناس هم به بهانههای مختلف زمان را از دست نمیدهیم، تنها میانبرنامه سمت خدا پخش روزانه یک صفحه از قرآن کریم است که برای استمرار برکات ماه رمضان و ترویج فرهنگ قرآن در زندگی روزمره در نظر گرفته شده است. ما با زمانی که برای برنامه در اختیارمان گذاشته شده، همانند ثانیههای آگهی بازرگانی برخورد میکنیم و هیچ وقتی را به مباحث تکراری و طولانی و خستهکننده و غیرمفید اختصاص نمیدهیم. حتی اشعاری که مجری برنامه در ابتدای برنامه میخواند و تیتراژ شروع و پایانی برنامه همگی در راستای اهداف برنامه هستند. در یک کلام در این برنامه جذابیت را در محتوا دنبال میکنیم و احساس میکنیم که به لطف الهی موفق بودهایم.
اسلام دینی است بر مبنای سهولت و آسانی، سمت خدا هم این هدف را دنبال میکند؟
بله، ما سعی کردیم مردم را با زیباییهای دین آشنا کنیم، مثلا ما کمتر در تاریخ شنیدهایم کسانی که به پیامبر اکرم(ص) ایمان آوردهاند بگویند چون ایشان برهان نظم را زیبا ثابت کرد یا فلان مساله غامض فلسفی را حل کرد پس ما ایمان آوردیم. به نظر میرسد غالبا اینگونه نبوده است، بلکه همه مسلمانان مجذوب آموزههای دین و اخلاق نیکوی پیامبر(ص) شدند، یعنی آنها به پیامبری ایمان آوردند که با یتیمها نشست و برخاست داشت، با فقیران دوست بود، مهماننواز بود، به زنان احترام میگذاشت، راستگفتار و درستکردار بود و در یک کلام صاحب خلق نیکو بود. ما یک تجربه آزمایشگاهی کوچکی انجام دادیم، هر چند ظرف تلویزیون کوچک است و ممکن است آینه خوبی برای تمامی تعالیم پیامبر اکرم(ص) نباشد، اما ما توانستیم پیامهای زیبایی را به مخاطبان انتقال دهیم. جالب است بدانید که هموطنانی از سایر ادیان نظیر کلیمیان، زرتشتیها و مسیحیان برای ما پیام فرستادهاند و این به شبکه تلویزیونی 3، زیبایی دکور یا کارشناس برنامه مربوط نمیشود، بلکه به محتوای برنامه و پیامهای آن ارتباط دارد.
ما معتقدیم همانگونه که پیامبر(ص) این پیام را برای مشرکان بیان کرده و آنها را مسلمان کردهاند، اگر ما هم این پیام را درست مطرح کنیم، میتواند تاثیرگذار باشد. ما معارف زیبای دین را به دور از بسیاری از مسائل جنجالی طرح میکنیم و با اینکه اصالتا برنامه ما جایگاه طرح معارف غنی شیعه است، اما بینندگان بسیاری از مذاهب مختلف اهل سنت نیز از دریای این معارف به واسطه برنامه سمت خدا بهره میبرند.
معمولا چه مباحثی را در برنامه مطرح میکنید که همه مردم به آن نیاز داشته باشند؟
در این برنامه معارف دینی مورد نیاز برای زندگی را مطرح میکنیم. فرقی نمیکند بیننده ما، خانم خانهداری در خانه یا آقای پزشکی در محل کارش باشد، ما به آموزههایی میپردازیم که همه به آن نیازمندند. مثلا وقتی از حسد و راههای دوری از آن، ترک گناه، لذت بندگی خدا و رفتار نیک صحبت میکنیم همه گروهها با هر میزان سواد، تحصیلات و موقعیت اجتماعی به آن نیاز دارند. سمت خدا سعی کرده است با بیانی ساده و روان، دین را در زندگی روزمره ما جاری کند.
به بازتابهای مردمی این برنامه اشاره کردید. عمدهترین نکاتی که مخاطبان به شما انتقال میدهند، چیست و آنها را چگونه در برنامه مطرح میکنید؟
رکنی: این برنامه کمک میکند تا مخاطبان روی رفتارهای خود مدیریت دینی داشته باشند، یعنی خدا را در جایجای زندگی حاضر بدانند و این که این خدا خدایی نیست که ما را فراموش کند
بیشترین کمکی که در این ارتباطها از ما خواسته میشود، هدایت بینندهها برای عمل به معارف دینی است. بسیاری از مخاطبان ما میدانند خواندن نماز واجب است، ولی میگویند از نمازخواندن لذت نمیبریم و خواندن نماز را به زمان دیگر موکول میکنیم و به اصطلاح در نماز کاهل هستیم یا دوستانم نمازخواندن ما را مسخره میکنند. با این وجود که میدانند نماز خواندن واجب است، اما شیوه عمل را نمیدانند یا بسیاری میدانند غیبت و دروغ گناه است، اما میگویند تا به حال ندیدیم کسی به این اعمال مبادرت نکند. بسیاری از اوقات شرایط مختلف فردی یا اجتماعی زمینههای عمل به این دستورات را برای فرد پیچیده میکند. مثلا شخصی در تماس با برنامه عنوان کرد در روستای ما هیچ مجلس دید و بازدیدی نیست که در آن غیبت نباشد. من باید چه کنم؟ اگر بخواهم این غیبتها را نشنوم باید در خانهام را قفل کنم و در هیچ مجلسی شرکت نکنم، پس او میداند که غیبت بد است و ما باید راهکاری به او ارائه کنیم که در عین اینکه زندگی معمول خودش را تعطیل نکند، راه و روش دین را هم به کار گیرد.
مثلا بعضی سوال میکنند وقتی امتحان الهی برای انسانها پیش میآید باید چگونه با آن برخورد کنند. کسی که پس از سالها امید و آرزو صاحب فرزندی که از لحاظ ذهنی و حرکتی دچار اشکال است، میشود، خانوادهاش هم در وضعیت اقتصادی خوبی نیست، بیماری فرزند از یک طرف و مشکلات مالی از طرف دیگر ممکن است باعث شود انسان به مرز ناشکری از نعمتهای خدا برسد با این که میداند ناشکری درست نیست، ما واقعا برای این مخاطب چه حرفی داریم؟ این برنامه کمک میکند تا مخاطبان روی رفتارهای خود مدیریت دینی داشته باشند، یعنی خدا را در جایجای زندگی حاضر بدانند و این که این خدا، خدایی نیست که ما را فراموش کند.
برنامه سمت خدا برای اینکه مخاطبان به مدیریت رفتار دینی برسند چه کمکی کرده است؟
ما به تجربه دریافتهایم که راهنمایی مردم به کلیات عملا نمیتواند خیلی سودمند باشد، مثلا در سال گذشته در ایام شبهای قدر ضمن توصیه کلی به اینکه باید توبه کرد و به درگاه الهی بازگشت نمود، کاری را شبیه وزارت بهداشت انجام دادیم که مثلا وزارت بهداشت، یکباره انرژی خود را برای مبارزه با فلج اطفال هزینه میکند و ما سال گذشته با این شعار که در آستانه این شبهای مبارک، صفحات رایانه و تلفنهای همراهمان را از آنچه که خداوند نمیپسندد، پاک کنیم به مبارزه با یکی از عوامل آسیبزای اخلاقی در جامعه پرداختیم که به لطف الهی نیز در بازخوردهایی که از مخاطبان داشتیم این کار بسیار موفق بود و کار دیگر نیز طرح خواندن یک صفحه از قرآن در هر روز که این طرح نیز مشتاقان زیادی را به خود جلب کرد و باعث شد تا حدی از مهجوریت قرآن کاسته شود و طرح دیگری که در جهت مدیریت دینی رفتارهای مخاطبان در برنامه سمت خدا اجرا شد، طرح خادمین معنوی امام رضا(ع) با این ایده بود که بسیاری از افراد دوست دارند که در حرم امام رضا(ع) خدمتی را ارائه دهند، اما به دلایل مختلف این کار برای همه مقدور نیست. سمت خدا این پیشنهاد را مطرح کرد که هرکس میتواند در محل کار خودش یک روز در سال، خودش را خادم امام رضا بداند و اگر خدمتی را در این روز انجام میدهد، هزینهای بابتش دریافت نکند یا هزینه کمتری بگیرد یا هزینه بگیرد، اما درآمد آن روز را صرف کاری کند که امام رضا بپسندد و به این ترتیب در منزل یا محل کار خود خادم معنوی امام رضا(ع) باشد، این طرح نیز با استقبال گسترده مخاطبان مواجه شد و تنها ظرف چند روز قریب 30 هزار نفر از طریق سایت اینترنتی ما در این طرح شرکت کردند، اینها الگوهایی بود که برنامه سمت خدا در سال گذشته به مخاطبان خودش پیشنهاد کرد و امسال نیز در جهت استمرار رمضان تصمیم دارد که با داشتن حداقل یک برنامه در سحرها، شب زندهداری در ایام سال را نیز از طریق رسانه ملی فراگیر کنیم.
آماری دارید که معمولا چه تعداد از بینندگان وقت خود را صرف دیدن این برنامه میکنند؟
این برنامه در روز، متوسط 5000 پیام دریافت میکند که برای برنامهای با این مختصات، عدد زیادی است. در آمارگیریهای سازمانی این برنامه پرمخاطبترین برنامه گفتوگومحور دینی تلویزیون شده است. البته پیامکهای دریافتی این برنامه را به چند علت نمیتوان با برنامه 90 که شبی چند میلیون پیام دریافت میکند یا سایر مسابقات تلویزیونی مقایسه کرد. اول این که این برنامه مسابقه ندارد تا انگیزهای برای پیامدادن مخاطبان شود، دوم این که اسم مخاطب را نمیخوانیم در صورتی که برای بسیاری از افراد خواندن اسمشان در یک برنامه تلویزیونی مطلوبیت دارد و سوم این که در این برنامه پیام تشکر نمیخوانیم که مثلا بگوییم فلانی از برنامه ما تشکر کرد، به این 3 دلیل پیامهایی که به برنامه ما میرسد حتی اگر محتوای تشکر هم داشته باشد، باز هم دغدغه واقعی مخاطب است.
فرشید قرهلی / جام جم
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
معاون وزیر بهداشت: