سامن؛ شهری سنگی در عمق زمین

باستان‌شناسان از مدت‌ها پیش می‌دانستند که این منطقه نیاز به کاوش دارد ـ البته اندکی پیش از آنها مأموران اداره مخابرات همدان که مشغول انجام امور مربوط به فیبر نوری در عمق زمین بودند، به این نکته پی بردند! ‌‌ـ‌ اما شاید باستان‌شناسان هرگز فکرش را هم نمی‌کردند از این حفاری‌ها به یک شهر زیرزمینی برسند. این شهر در عمق 3 تا 5 متری زمین و درون سنگ‌های گرانیتی کنده شده و شامل راهروها، اتاق‌ها و سالن‌های متعدد است. در واقع، شهر زیرزمینی سامن، معماری سنگی دارد که از آن، در دوره‌های متعدد و مختلف استفاده می‌شده است. این شهر پنهان، در یک بستر سنگی و به صورت «دست‌کند» ساخته شده که احتمالا به دوره پیش از اشکانی تعلق دارد و از برخی فضاهای آن برای تدفین مردگان استفاده شده است. در حال حاضر تاریخ دقیق استفاده یا ساخت این فضاهای معماری دست‏ کند، در دست نیست، اما بر اساس یافته‌ها می‏توان احتمال داد که نخستین بار این فضاهای معماری به منظور انجام مراسم مذهبی خاصی، احتمالا آیین میترائیسم، مورد استفاده بوده و شواهد حاکی است مراسم مذهبی به صورت پنهانی در زیر زمین انجام می‏گرفته است. 54 مورد اسکلت انسانی در اتاق‏های شهر پنهان کشف شده که این اسکلت‏ها به صورت بقایای انسانی کامل یا توده‏ای جمع‏آوری شده‌اند. بنابراین به نظر می‌رسد این محل ابتدا کاربرد آیینی داشته و در دوره‌های بعد به محلی برای دفن مردگان تبدیل شده است. البته کاربرد دقیق این محل پیش از دفن مردگان به طور قطعی ثابت نشده، اما آنچه مسلم است شیوه های کانال کشی و به طور کلی معماری این شهر زیرزمینی بسیار جالب و شگفت انگیز است.