خجیر؛ ‌رود‌ و‌ چشمه‌سار ‌‌در ‌کوهپایه

گردشگرانی که به تماشای حیوانات علاقه دارند، خوب است بدانند در این منطقه می‌توان گونه‌های مختلفی را مشاهده کرد؛ پستاندارانی چون پلنگ، کفتار راه راه، کل و بز، قوچ و میش، روباه قرمز، گراز، گربه دشتی، گربه پالاس، گرگ خاکستری، شغال و گورکن؛ همچنین انواع مارها چون افعی شاخ‌دار، شترمار، تیرمار، مار پلنگی، مار آتشی، کورمار دوسر، مار کرمی، افعی کوفی، سوسن مار، مار کرمی، یله‌مار و خزندگان دیگری مثل بزمجه بیابانی و نیز لاک‌پشت مهمیزدار. از پرندگان هم کبک، هدهد، سبزه‌قبا، خوتکا، تیهو، دال، انواع عقاب و سارگپه در این منطقه زندگی می‌کنند. در آب‌های جاجرود هم آب‌زیانی هستند که مهم‌ترین آنها ماهی قزل‌آلای رنگین‌کمان است. خجیر همچنین تنها منطقه استان تهران است که هنوز تعدادی آهو در آن حضور دارند.

گردشگران اکوتوریسم هم ‌می‌توانند در این منطقه بهترین جنگل پسته وحشی البرز را مشاهده کنند. درختان بادام کوهی، داغداغان و ارس از دیگر درختان مهم این پارک ملی است. شیرخشت، سوفورا، روناس، چنار، زرشک، سپیدار، سیاه‌تلو، ارمک، افرا، کاج، زالزالک، زبان گنجشک، عرعر، اقاقیا، تنگرس، ریش بز، چوبک، گل گندم، انواع گز و انواع بید از دیگر گیاهان شاخص خجیر به شمار می‌روند.

جاذبه طبیعی دیگر منطقه تعداد بسیار شقایق‌های وحشی در اواسط بهار است که البته به دلیل چیدن گل‌ها توسط برخی گردشگران ناآگاه تعداد آنها اکنون بسیار کمتر از قبل شده‌است. تولید مثل شقایق همچون گیاهان دیگر از طریق ریختن بذر بر خاک انجام می‌شود و اگر گل آن چیده شود دیگر امکان تولید مثل وجود ندارد؛ اینچنین است که تعداد شقایق‌ها هر سال کمتر از قبل می‌شود.

از برخی مناطق خجیر ساختمان‌های شهرهای تهران، بومهن و رودهن قابل مشاهده است و حتی شب‌هنگام نور زیاد ابرشهر تهران آرامش شبانه آن را مختل می‌کند. خجیر در نزدیکی دیگر منطقه ارزشمند طبیعی اطراف تهران یعنی پارک ملی سرخه حصار قرار دارد. با توجه به این همسایگی خصوصیات طبیعی 2 منطقه از جمله نوع جانوران و گیاهان شبیه به هم است، اما خجیر با توجه به فاصله بیشتری که از تهران دارد، دست‌نخورده‌تر و سالم‌تر مانده است.

خجیر بخشی از منطقه حفاظت‌شده جاجرود است که از حدود 200 سال پیش به عنوان شکارگاه سلطنتی قرق شده بود و در واقع قدیمی‌ترین منطقه شکار ممنوع در کشور است. از سال ۱۳۱۰ به طور رسمی به عنوان شکارگاه سلطنتی تعیین شد.

در دهه ۱۳۵۰ سازمان محیط‌زیست قصد داشت این منطقه را به عنوان پارک ملی تعیین کند، اما دربار برای حفظ منافع شخصی خانواده پادشاه اجازه این کار را نداد. در نهایت شورای انقلاب در سال ۱۳۵۸ جاجرود را به عنوان منطقه حفاظت‌شده‌ تعیین کرد و سازمان حفاظت محیط‌زیست در سال ۱۳۶۱ خجیر و سرخه‌حصار را به عنوان پارک ملی مورد حفاظت قرار داد.

در پایان باید گفت، خجیر با توجه به تنوع زیستی فوق‌العاده، قابلیت‌های طبیعی بسیار، نزدیکی به پایتخت و مسیر دسترسی آسان، تنوع چشم‌اندازها از جمله رودخانه جاجرود و چشمه‌سارهای فراوان در کنار کوهستان و تپه ماهور و اراضی جنگلی و بیشه‌ای، قابلیت بسیار زیادی برای جذب گردشگر دارد اما همین قابلیت‌ها با ورود بازدیدکنندگان غیرمسوول، شکارچیان غیرمجاز و از همه بدتر مجریان آتش‌سوزی‌های عمدی به تهدیدی برای منطقه تبدیل شده‌است.

تنها راه تبدیل این تهدید به یک مزیت، برنامه‌ریزی مناسب برای گردشگری و آموزش اصول زیست‌محیطی به بازدیدکنندگان است.

محسن کاظم‌پور