سیروان؛ شهری تاریخی زیر یک روستا

قرار بود سال 85 طرح جابه‌جایی اهالی روستای سراب‌کلان از روی شهر سیروان به اجرا درآید و پس از جابه‌جایی اهالی روستا کار مطالعه و بررسی کاوش‌های باستان‌شناسی در این منطقه برای بیرون آوردن شهر سیروان از زیر خاک انجام گیرد، اما متاسفانه از آن سال تاکنون این طرح به اجرا درنیامده است.

مسعود اسکندری، مدیرکل میراث فرهنگی استان ایلام در گفت و گو با خبرنگار ما ، در مورد علت به اجرا درنیامدن این طرح گفت: جابه‌جایی روستا سال‌هاست که جزو برنامه‌های این اداره کل است و برنامه ما این است که اهالی روستا را به منطقه‌ای که حدود 7 کیلومتر از این روستا فاصله دارد و حتی به جاده ماشین‌رو نیز دسترسی دارد انتقال دهیم به همین خاطر تصمیم گرفتیم که خانه‌های روستا را از روستائیان خریداری و حتی برای خانه‌های آنها سند نیز تهیه کنیم اما متاسفانه اکثر روستاییان حاضر به انتقال و جابه‌جایی نیستند و به دلیل وابستگی به زمین‌ها و خانه‌هایشان نمی‌خواهند به منطقه‌ای دیگر که با آنها فاصله چندانی ندارد ولی از امکانات بهتری چون آب، برق و جاده آسفالته برخوردار است، انتقال یابند.

وی افزود: در حال حاضر ما به مردم روستا کاری نداریم و به خواسته آنها اهمیت می‌دهیم و آنها نیز از امکاناتی نظیر آب و برق و جاده آسفالته در این منطقه برخوردارند ولی به آنها اجازه ساخت و ساز و عمران نمی‌دهیم چرا که هر گونه ساخت و ساز به این عرصه تاریخی صدمه وارد می‌سازد.

اسکندری در مورد وضعیت گردشگری شهر سیروان گفت: در صورت انتقال مردم روستا و انجام کاوش های باستانی در این منطقه، امکان ایجاد منطقه ای با هدف گردشگری فراهم خواهد شد.

بخشدار شیروان نیز در گفت‌وگو با مهر گفت: در روستای سراب کلان یا همان شهر تاریخی سیروان به علت داشتن آثار باستانی، هیچ گونه کار عمرانی صورت نمی‌گیرد و این موضوع ساکنان منطقه را نگران کرده است.

طالب صابری تاکید کرد: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان، هر نوع ساخت و ساز را در این منطقه ممنوع کرده است اما اگر این منطقه باستانی قابل ساخت و ساز نیست، باید مسوولان متولی برای این روستا چاره اندیشی کنند تا هم از مهاجرت بی رویه آنها به شهرها جلوگیری شود و هم اگر ساخت و ساز در این روستا مشروط به تحقیقات باستان‌شناسی است، زودتر این کار انجام شود.

بخشدار شیروان همچنین به طرح پمپاژ آب به دشت‌های شیروان اشاره کرد و گفت: این کار می‌تواند 500 هکتار از زمین‌های دیم را به آبی تبدیل کند که به رغم درخواست‌های مردم بخش، با توجه به تاریخی بودن این منطقه، تاکنون این موضوع وارد مرحله اجرایی نشده است.روستای سراب کلان از توابع بخش لومار شهرستان شیروان و چرداول استان ایلام در 12 کیلومتری جنوب غربی شهر لومار و 55 کیلومتری جنوب شرقی شهر ایلام قرار دارد.

شهر تاریخی سیروان (شیروان) در لایه‌های زیرین سراب کلان به‌صورت نیمه مدفون با بقایای آثار معماری ارزشمند قرار دارد. این شهر از جمله مراکز زیست محیطی باستانی است که در دوره‌های میانکوهی زاگرس واقع شده است.این شهر در دوران شکوه و عظمت خود مرکز ایالت «ماسبذان» از شهرهای مهم و آباد ایران در دوره ساسانی بوده و وجود پل‌ها و راه‌ها و محوطه‌ها و قلاع و سکونتگاه‌های باستانی در این محوطه گویای اهمیت این شهر است.

روستای فعلی سرابکلان روی بناهای متعدد و مختلف باقی مانده از این شهر تاریخی ساخته شده است.

در وسط روستا مجموعه اتاق‌های به هم پیوسته‌ای به صورت یک تل بزرگ دیده می‌شود که بر فراز آن پی اطاق‌های منظم مربع شکل طبقات بالایی ساختمان مشخص و معلوم است، اما طبقه یا طبقات پایین که به عنوان انبار و کاهدان مورد استفاده اهالی قرار می‌گرفت، هنوز سالم و پابرجا باقی مانده است.

سبک معماری بناهای سیروان با برخی آثار از جمله شهر باستانی سیمره (دره شهر) و قلعه های موجود در پشته های کبیرکوه، بهرام چوبین و پل چم آب برده قابل مقایسه است. وقتی ساختمان های باقی مانده از سیمره را با بناهای سیروان مقایسه کنیم، می بینیم که سبک بنا، نوع طاق و نوع مصالح آن تقریبا یکی است. تمام بناهای دره شهر از قلوه سنگ ساییده شده ساخته شده است.

سیمره شهری با قصرها ، کاروانسراها و خانه های مختلف است که خیلی از آنها هنوز پابرجاست. قلوه سنگ های به کار رفته در بناهای سیمره از کناره های رود سیمره مورد استفاده قرار گرفته است.

خانه‏های روستاییان در سراب کلان عموماً یک طبقه و به هم چسبیده‏اند و وسعت هر خانه به موقعیت طبیعی زمین و توان اقتصادی صاحبان آن بستگی دارد. به دلیل به هم فشردگی و محدودیت فضا، کاربردهای منازل روستاییان بسیار متنوع و گوناگون است.

مصالح مورد استفاده در ساخت خانه‏های روستا، عمدتاً از نوع آجر، خشت، سنگ و گل است که از اطراف روستا تهیه می‏شود. سقف خانه‏ها با تیرهای چوبی درخت بلوط و اندودی از کاهگل پوشیده شده است.

در ساخت واحدهای مسکونی جدید از مصالح جدید مانند آجر، گچ، سیمان و تیرآهن نیز استفاده می‏شود.

روستای کوهستانی سرابکلان به دلیل برخورداری از چشم‏اندازهای جذاب و متنوع طبیعی مانند جنگل، رودخانه و کوهستان‏های سرسبز و پوشیده از گیاهان دارویی و گل‏های رنگارنگ، شرایط مناسبی را برای دیدار گردشگران فراهم آورده و لازم است مسوولان میراث فرهنگی هر چه زودتر برنامه‌های خود را برای بهره‌برداری بهینه مردم از این منطقه در عین حفظ تاریخی بودن ارائه دهند.

گفته می شود شهر سیروان شهری مهم و معتبر بود و در عصر ساسانیان رونق بسیاری داشت و موقعیت خود را تقریبا تا قرن 4 هجری حفظ کرده است.

امروزه در ویرانه های این شهر می توان کیفیت شهرسازی و ذوق معماری عصر ساسانی را مشاهده کرد.