سیاهی که رو سفید ماند

آقای افشار این روزها چه کار می‌کنید؟

بله، از اول دوست داشتم نقش سیاه را بازی کنم. ده سالم بود که در یک عروسی گروهی آمده بودند برای نمایش سیاه‌بازی، من دیدم مردم دوست دارند و می‌خندند، این‌طوری عاشق سیاه شدم و یواش‌یواش رفتم دنبالش تا پیدایش کردم که چی به چی هست و کی به کی. خلاصه بدبختی‌ها کشیدم، 20 سال فلاکت کشیدم تا توانستم آن مغز کار را پیدا کنم، تازه وقتی پیدا کردم اول بدبختی‌هایم بود، توقع‌ها بالا بود، کار زیاد و کمرشکن بود و پول بی‌برکتی داشت. البته الان دیگر سیاه‌بازی ور افتاده اگر دو سه جا هم هست نمی‌توان به آنها گفت سیاه‌بازی؛ سیاه‌بازی که به این راحتی نیست. دیزی هم سیاه است، ولی باید دید بارش چیست؟ آن زمان قرار بود سید حسین برود در یک عروسی. آخر آن موقع مردم می‌رفتند به بنگاه‌های شادمانی و می‌توانستند بگویند کدام سیاه را می‌خواهند، سید حسین به خاطر سید بودنش خیلی محبوب بود و می‌گفتند چون سید است قدمش هم خوب است. خلاصه در آن عروسی که قرار بود برود نرفت و ذبیح‌الله ماهری که می‌توان به او لقب دکتر این حرفه را داد، چون او سیاه‌بازی را به این شکل رواج داد، به جای او رفت.

صاحبخانه که زن جاافتاده‌ای بود، به او گفت سیاه شود که آبرویش در خطر است، ذبیح گفت نمی‌شود، در آخر زن گفت مگر چیه ناز می‌کنی، دیزی هم سیاه است و مردم ببینند می‌خندند. ذبیح گفت درست است دیزی سیاه است، ولی باید دید بارش چیست؟ چی دارد؟ این حرف همیشه در ذهن من حک شد و ماندگار ماند. الان کسی دنبال آن نیست، به نظر من الان هم خوب موقعی است که کار ما دارد تمام می‌شود، ولی با این حال دلم می‌سوزد چون من و دیگر دوستان و اساتیدم سال‌ها زحمت کشیدیم‌. البته گفته می‌شود این کار توسط داوود فتحعلی‌بیگی دارد بهتر می‌شود.

الان با شرایط آن زمان متفاوت است. بله به نظر من روان‌شناسی لازم است و در این کار دخیل است. سیاه باید مردم را بشناسد و بداند کجا و چطوری صحبت کند.

من چندان در جریان کارهای الان نیستم و نمی‌دانم چه کسانی کار می‌کنند، فقط اخیرا رفتم برج آزادی و کار هادی مرزبان را دیدم که کار قشنگی بود. خیلی هم برای آن زحمت کشیدند و مردم هم استقبال کردند، ولی برای من و از دید من کار سنگین بود، ‌به نظر من همه‌ عوامل تحصیلکرده و روان‌شناس بودند، البته این روان‌شناسی در هر زمان لازم است. این فرهنگ را از بین برده‌اند. کسی گناهی ندارد. من به خاطر زحمت‌های خودم و گذشتگان دلم می‌سوزد.

خب وقتی کاری را به کسی می‌دادند می‌دانستند چکار می‌کند، مگر این‌که آن شخص عوض می‌شد. وقتی یک کار حرفه‌ای هم می‌خواست اجرا شود تا چند شب سوفلور داشت، باز هم می‌ترسیدند حین اجرا یادشان برود.

بله من دیدم برخی از این گروه‌ها و افراد وقتی در مقابل تماشاگر قرار می‌گرفتند، چه در عروسی چه در صحنه تئاتر گاهی مسائلی را مطرح می‌کردند که دور از شأن آن مجلس بود... به همین دلیل هم عقب ماندند و اسمی هم از آنها باقی نماند، چرا می‌گویند مهدی مسری یا ذبیح‌الله ماهری؟

خاطرات گذشته یادم می‌آید. صالح‌ پناهی یکی از دکورسازهای قدیمی آنجا که هنوز هم کار می‌کند و دکور مجموعه مریم مقدس و مختارنامه را ساخته، هنوز هم می‌رود تئاتر نصر گریه می‌کند. چون از بچگی در آنجا بزرگ شده. باز اگر باز بود از یک لحاظ برای ما خوب و ما می‌رفتیم آنجا همدیگر را می‌دیدیم و آنجا برای ما پاتوق بود. به هر صورت امروز دیگر نیست که حتما دلیلی داشته، شاید ضرر می‌داد، بالاخره یک فضای بزرگی است که شاید بتوانند از دل آن یک ساختمان ده واحده در بیاورند! لاله‌زار دیگر عوض شده، الان شده مرکز الکتریکی، آن موقع پارچه‌فروشی بود. کنار خیابان‌ها هم دستفروش‌ها بودند، مردم می‌آمدند. یادم است شلوغ بود. الان خوب نیست. خراب شده، به لحاظ حیثیتی هم دیگر امن نیست. البته یک بار خواستند آنجا را بسازند.

یادم است آن زمان برخی افراد اصلا سیاه‌بازی را قبول نداشتند و اسم آنها را گذاشته بودند سیروسی، چون مرکزشان خیابان سیروس بود. یادم است در آنجا اسماعیل مهرتاش مسوول جامعه باربد بود و خسرو حالتی کارگردان بود و امیر شروان بود، آن وقت من بچه بودم، کار نمایش انجام نمی‌دادم، تئاتر را دوست داشتم، می‌رفتم آنجا و کار می‌کردم، حتی شب هم آنجا می‌ماندم، من که کسی را نداشتم جز مادرم که 12‌سالم بود فوت کرد.

الان سه چهار ساله که زنم هم مرده و تنها هستم.‌ اینها آدم‌های بخصوصی بودند. حق هم داشتند، تئاتر آن موقع شوخی نبود، رو حساب کار می‌شد، سارنگ و امثال او بودند که برای تئاتر زحمت می‌کشیدند. حمید قنبری و علی تابش بودند. خیلی‌ها بودند. آن زمان اگر می‌خواستند از پاریس که مهد فرهنگ آن زمان بود بیایند ایران می‌گفتند اول برو لاله‌زار را ببین. تئاتر و سینما و جاهای فرهنگی آنجا بود، ولی الان چی شده؟ خرابه شام، تازه خرابه شام بهتر از وضعیت الان لاله‌زار است.

مهدی نصیری‌ /‌ جام‌جم