چه کسی به فکردرناهاست؛

زمستان سال گذشته برای دیدن 4 درنای سیبری باقیمانده از جمعیت آنها که به ایران می آیند وارد منطقه فریدونکنار (سرخ رود) مازندران شدم. هوا اندکی سرد و مه تمام جاده را فراگرفته بود.

کد خبر: ۴۱۶۵۶

ناگهان با یکی از صیادان که سوار بر موتور سیکلت خود بود برخورد کردم. بسیار نگران بودم تا این که از زمین بلند شد و گفت اتفاقی برایش نیفتاده است.
به هر حال صبح روز بعد به در منزلش رفتم. پایش ورم کرده و ظاهرا شکسته بود. در راه بیمارستان متوجه شدم که صیاد است و زندگی اش از راه به دام انداختن پرندگان مهاجری چون کله سبز، خوتکا و باکلان می گذرد.
در راه متوجه وضعیت فعلی درناهای کم نظیر و زیبای سیبری شدم که در فصل زمستان به این منطقه می آیند.
او از مشکلات زندگی و معیشتی صیادان و خطراتی که درناها در این منطقه با آن مواجهند می گفت. بنیاد بین المللی درنا (I.C.F) سالهاست که پروژه های مختلفی را برای حفاظت از درنای سیبری دنبال می کند.
یکی از این پروژه ها پرورش درناها در اسارت یا زاد و ولد آنها به صورت مصنوعی است و البته با بازگرداندن آنها به محیط طبیعی و هدایت این گونه در مسیر مهاجرتشان ، جمعیت از میان رفته دوباره ترمیم و احیا می شود.
اولین بار سال 1993، غازهای وحشی کانادایی با استفاده از گلایدر با کمک انسان به مسیر مهاجرتشان هدایت شدند.
به این نوع عملیات که برای حفاظت از پرندگان در مسیر مهاجرت انجام می گیرد، مهاجرت هدایت شده می گویند. 8 سال بعد در پروژه ای مشابه ، ابتدا درناهای شنزار و بعد درنای امریکایی که 40 قطعه بودند همراه 190 درنای وحشی دیگر به وسیله گلایدر از ویسکانسین به فلوریدا هدایت شدند (تعداد این درناهای امریکایی ، سال 1941 در حدود 15 قطعه بود.)
سال گذشته (2003 میلادی) این پرنده ها بدون دخالت انسان به فلوریدا مهاجرت کردند. امروز با طرحی جاه طلبانه و مشابه مواجهیم.
در این برنامه انسان با استفاده از گلایدر به درناهای سیبری کمیاب آموزش می دهد تا از مدار شمالگان (سیبری) به ایران مهاجرت کنند. این عملیات بزرگ سال 2005 میلادی آزمایش خواهد شد.
یکی از بهترین خلبانان گلایدر دنیا، آنجلو دی آریگو، این پرواز پرمخاطره را انجام خواهد داد. زمستان گذشته تنها 4قطعه درنای سیبری وارد منطقه حفاظت شده فریدونکنار مازندران شدند که این پرنده ها تنها باقیمانده هزار پرنده مهاجری (درنای سیبری) است که از سال 1773 میلادی در ایران شمارش شده اند.
بنیاد بین المللی درنا به دنبال 5 میلیون دلار بودجه ای است که برای حفظ جمعیت شرقی و غربی در حال کاهش درناهای سیبری مورد نیاز است. جمعیت غربی درناهای سیبری به خاطر شکار پرندگان در مسیر مهاجرت و از میان رفتن زیستگاه های منحصر به فردشان بشدت در معرض خطر قرار دارند.
دسته شرقی که از سیبری به چین می روند کمتر در معرض خطرند و جمعیتشان کاهش کمتری نشان می دهد. اگر پروژه مهاجرت هدایت شده درناهای سیبری در ایران با موفقیت همراه شود، تلاشهای بعدی برای احیای جمعیت نابود شده درناهایی که در زمستان از سیبری به افغانستان و پاکستان و در انتها به منطقه بهاراپتور هند می رفتند، آغاز خواهد شد.
پیش از شروع این پروژه ، بنیاد بین المللی درنا خلبانان داوطلبی برای آموزش جوجه درناها در اختیار داشت.
این افراد جوجه هایی که در اسارت به دنیا آمده اند را با پوشیدن لباسهایی شبیه والدین درناها برای دویدن و پریدن تربیت می کردند.
هر بار مهاجرت در این مسیر 5500 کیلومتری ، 270 هزار پوند انگلستان هزینه خواهد داشت. 4 هواپیما، تعدادی گلایدر و یک گروه پشتیبان زمینی درناهای سیبری را که تعدادشان به 20 قطعه می رسد، به سوی قزاقستان ، ازبکستان و آذربایجان هدایت می کنند.
در این مسیر آنها از دلتای ولگا و دریای خزر عبور می کنند و به رودخانه سفیدرود در مازندران می رسند و بعد زمستان را در منطقه حفاظت شده فریدونکنار می گذرانند.
تمامی این پرندگان به فرستنده های بخصوصی مجهز هستند که موقعیت لحظه به لحظه آنها را به محققان گزارش خواهند کرد. با برنامه های آموزشی که در زیستگاه های مسیر مهاجرت آنها به زبانهای مختلف اجرا خواهد شد می توان تا حدودی به پرواز موفقیت آمیز درناها مطمئن شد.
بنیانگذار بنیاد بین المللی درنا، دکتر جورج آرچیبالد (George Archibald) وضعیت درناهای سیبری در اسارت را مطلوب عنوان کرد و امیدوار بود که با توجه به آموزش جوجه های این پرنده در روسیه این پروژه بازده لازم را داشته باشد. تجربه ثابت کرده است که این گونه عملیات های حفاظت از پرندگان در کشورهایی چون ایران دچار مشکلات فراوانی خواهد شد.
با توجه به این که نزدیکی زیستگاه این درنای کمیاب در فریدونکنار کارخانه کوچکی در حال احداث است و شالیکاری های اطراف می تواند مواد شیمیایی بسیاری وارد چرخه غذای آنها کند و با وجود صیادان منطقه که همگی مشکلات مالی فراوانی دارند، شایسته است سازمان محیط زیست توجه خاصی را به این پروژه داشته باشد تا بازتاب جهانی آن برای ما مطلوب و امیدوارکننده باشد.