تدوین منشور اخلاقی نویسندگان

این طرح در میان اهل قلم موافقان و مخالفانی دارد؛ به عنوان مثال رضا حاجی‌آبادی که در کنار نویسندگی، مدیریت نشر هزاره ققنوس را هم برعهده دارد، معتقد است که اخلاق را نمی‌توان در قالب یک آیین‌نامه و اساسنامه درآورد.

او در گفت‌وگو با «جام‌جم» می‌گوید: در واقع رعایت اخلاق آن هم در حوزه‌ای مثل فرهنگ و ادبیات بیش از آن که جلوه‌ای بیرونی داشته باشد یک قانون نانوشته است.

حاجی‌آبادی همچنین تاکید می‌کند که رسیدن به یک منشور آن هم در فضای گسترده چاپ و نشر کاری دشوار است که تحقق آن بسادگی امکان‌پذیر نیست و حتی قانونی جهانی مانند کپی‌رایت هم امروز خیلی به طور کامل در جهان اجرا نمی‌شود و به نوعی ضمانت اجرایی منشور هم باید مورد توجه باشد.

مدیرعامل خانه کتاب درباره نداشتن پشتوانه و ضمانت اجرایی هم حرف‌هایی زده و گفته است: ضمانت اجرایی در حوزه اخلاق به آن معنایی که عام است، وجود ندارد؛ بلکه باید افراد از لحاظ اخلاقی بر خودشان واجب بدانند که اصول را رعایت کنند و باور افراد و نویسندگان بزرگ‌ترین ضمانت اجرایی آن است و ما هم درصدد هستیم چنین باوری را در جامعه فرهنگی ایجاد کنیم.

جواد جزینی اما از زاویه دیگری به منشور اخلاقی می‌نگرد و به مهر می‌گوید: تدوین منشور اخلاقی نویسندگان از سوی خانه کتاب وابسته به معاونت فرهنگی وزارت ارشاد در شرایطی که نویسنده براحتی با منع انتشار اثرش روبه‌رو شده و از کار بیکار می‌شود امری بیهوده است.

این نویسنده دفاع مقدس کشورمان ادامه می‌دهد: امروزه نهایت بی‌اخلاقی نسبت به نویسنده از سوی دستگاه‌های متولی امر فرهنگ روا داشته می‌شود.

جزینی تاکید می‌کند: در کشور ما اثری براحتی حتی بعد از صدور مجوز توقیف می‌شود و نویسنده آن را وادار به اصلاحی می‌کنند که نظر او نیست؛ این کار حتی درباره داستان‌های دینی هم مصداق دارد؛ در چنــیـن شرایطی به نظرم صحبت کردن از اخلاق کمی ریاکارانه است.

این طرح موافقانی هم دارد از جمله دکتر علی آبان که تدوین این منشور اخلاقی را به فال نیک می‌گیرد و معتقد است که اگر به مانند برخی دیگر از برنامه‌ها در حد شعار و حرف باقی نماند، می‌تواند موفق باشد.

نویسنده کتاب تاریخ ادبیات و نقد ادبی در ایران و جهان ابتدا با اشاره به معنای لغوی منشور و اخلاق به «جام‌جم» می‌گوید: این دو واژه قدمتی طولانی دارند و از قـــدیـم چه در ایران و چه در روم و یونان رعایت اخلاق در تالیف آثار حساسیت ویژه داشته است.

او ادامه می‌دهد: همین که به آثار کلاسیک ایران و جهان نگاه کنیم، متوجه می‌شویم شاخصه اصلی این مکتب‌ها رعایت اخلاق بوده است.آبان تاکید می‌کند که منشور اخلاقی باید نگاهی جامع به مفهوم اخلاق داشته باشد و تنها سرقت یا بی‌اخلاقی نویسندگان در تالیف را در بر نگیرد.

این نویسنده کشورمان با بیان این که در عصر حاضر هم حتی در میان نویسندگان مدرن کسی مانند تی اس الیوت معتقد است که اثری که خالی از ارزش‌های اخلاقی باشد، هیچ سود و منفعتی برای جامعه ندارد، می‌گوید: فکر می‌کنم با توجه به هرج و مرجی که امروز در ادبیات ما وجود دارد و متاسفانه بسیاری از اهل قلم که مسلط به یک زبان مانند انگلیسی، فرانسوی یا حتی ترکی هستند؛ شعرها و داستان‌هایی را ترجمه می‌کنند و به خود اجازه می‌دهند آن را با کمی تغییر به عنوان تالیف منتشر کنند، ضرورت بازنگری در قانون و تدوین یک منشور اخلاقی وجود دارد.

او تاکید می‌کند، اگر کسانی که دست‌اندرکار تدوین این منشور هستند افرادی باسواد، متعهد و بی‌طرف باشند این منشور می‌تواند به حذف برخی بی‌اخلاقی‌ها در جامعه فرهنگی کشور کمک کند.

با وجود این نظرات موافق و مخالف، مدیرعامل خانه کتاب تاکید می‌کند که ما تازه در ابتدای این طرح هستیم و هنوز زود است درباره این‌که در نهایت به کجا ختم می‌شود، اظهارنظر کرد.

سینا علیمحمدی ‌/‌ گروه فرهنگ و هنر