حیات تالاب شادگان در معرض خطر

 به گزارش واحد مرکزی خبر، مدیرکل حفاظت محیط زیست خوزستان می‌گوید: تالاب شادگان اکنون در فهرست تالاب‌های در حال تخریب مونترو قرار دارد و به همین علت احیای آن نیازمند تدابیر ویژه‌ای است.

همتی می‌افزاید: تالاب شادگان در وضعی قرار دارد که عوامل مختلف انسانی و طبیعی، حیات و تنوع زیستی آن را تهدید می‌کند.

تالاب‌ها به علت تنوع گیاهی و جانوری، پناهگاه حیات وحش و تاثیرگذاری مطلوبی که بر زیست بوم منطقه دارند، دارای ارزش و اهمیت محیطی و اقتصادی برای انسان و دیگر موجودات و جانوران هستند.

با وجود کارکردهای مثبت تالاب‌ها همه روزه اخبار متفاوتی از تخریب و نابودی این مناطق با ارزش در رسانه‌ها منتشر می‌شود.

تالاب بین‌المللی شادگان یکی از آنهاست که از شمال به شهرستان شادگان، از جنوب به رودخانه بهمنشیر، از مغرب به جاده دارخوین و آبادان و از شرق به آب‌های خورموسی محدود می‌شود و در سال 1353 در کنوانسیون رامسر ثبت شد.

تالاب بین‌المللی شادگان با مساحت 537 هزار و 700 هکتاری عنوان یکی از بزرگترین تالاب‌های جهان را به خود اختصاص داده است.

تالاب شادگان پایتخت حیات وحش

به دلیل تنوع و گستردگی، این تالاب از سال 1353 به عنوان پایگاه حیات وحش تعیین شد و جزو مناطق شکار ممنوع و تحت حفاظت قرار گرفت.

این تالاب با عرصه وسیع آبی، دارای 16 میلیون تن پوشش گیاهی و مامن 250 گونه پرنده، 46 نوع پستاندار، خزنده و دوزیست، 36 گونه ماهی استخوانی و غضروفی و هزاران پرنده مهاجر کمیاب و نایاب است که در فصول مختلف سال از مناطق سیبری، کانادا، شمال اروپا و آسیا به این تالاب می‌آیند.

مدیرکل حفاظت محیط زیست خوزستان می‌گوید: نیاز تالاب شادگان به احیا اکنون درک شده و لازم است فعالیت‌هایی هماهنگ برای حفظ آن انجام شود.

همتی معتقد است: تالاب شادگان از نظر زیست محیطی مکانی مناسب برای گونه‌های مختلف آبزی و پرندگان است به طوریکه 173 گونه از 285 گونه پرنده موجود در جهان در تالاب شادگان یافت می‌شوند.

وی با اشاره به یک گونه پرنده درحال انقراض به نام سلیم خرچنگ خوار که در تالاب شادگان زندگی می‌کند، می‌گوید: از 60 هزار قطعه سلیم خرچنگ خوار که در جهان وجود دارد، 26 هزار قطعه آن در تالاب شادگان زندگی می‌کنند.

وی می‌افزاید: کم آبی ناشی از رعایت نکردن حق آبه تالاب در طرح‌های آبیاری و سد سازی رودخانه جراحی از مشکلاتی است که در بالا دست تالاب جریان دارد.

معاون محیط طبیعی اداره کل حفاظت محیط زیست خوزستان می‌گوید: آب سدها تنها برای مصارف کشاورزی رها سازی می‌شود و تالاب در ماه‌هایی که زمین‌های کشاورزی نیاز به آبیاری نداشته باشد، بی آب می‌ماند.

مولا می‌افزاید: بدون آب وسعت خشکی تالاب بیشتر می‌شود و در پی آن تصرفات، ترددها و تخریب‌ها نیز افزایش می‌یابد.

وی اضافه می‌کند: تا زمانی که آب تالاب تامین نشود و حیات تالاب برنگردد انواع تهدید‌ها برای تالاب وجود دارد.

تخلیه فاضلاب‌های صنایع فولاد، نیشکر و پرورش ماهی آزادگان از مسیرهای ورودی به تالاب مانند مالح و نهر بحره نیز مشکلات این تالاب را دوچندان کرده است.

یکی از کارشناسان محیط زیست با اشاره به این‌که تالاب شادگان 34 درصد از وسعت تالاب‌های بین‌المللی کشور را به خود اختصاص داده است، می‌گوید: بخش جنوبی تالاب شادگان اکنون با مشکلات ناشی از مجتمع‌های پتروشیمی روبروست.

30 مجتمع پتروشیمی به صورت متمرکز در مجاورت تالاب شادگان فعال است.

آقای افخمی می‌افزاید: زه آب سه واحد شرقی از مجتمع‌های کشت و صنعت نیشکر وارد تالاب می‌شود که این زه آب‌ها با شوری و دبی متفاوت که گاهی به هشت مترمکعب می‌رسد، برهم خوردن زیست بوم تالاب را موجب شده است.

مدیرکل شیلات و آبزیان خوزستان به کاهش ذخایر ماهیان تالاب شادگان در سال‌های اخیر اشاره می‌کند و می‌افزاید: توده زنده ماهی در تالاب به طور میانگین حدود 11 هزار تن و بیشترین آن درسال 74 حدود 15 هزار تن بوده است.

صید ماهی در تالاب در سال‌های اخیرکمتر از 2 هزار تن بوده است.

مغینمی با بیان این‌که 2 هزار و 370 صیاد در تالاب شادگان فعالند، می‌گوید: یکی از مسیرهای صیادی به نام منصوره با قرار گرفتن در منطقه‌ای مرتفع تر نسبت به تالاب در هنگام کم آبی، فعالیت صیادی چندانی ندارد.

مجری طرح پایش تالاب شادگان هم تغییرات اکو لوژیکی تالاب را در سالهای اخیر نگران کننده می‌داند و می‌گوید: افزایش موجودات کف زی در تالاب نشان دهنده آلودگی تالاب و افزایش مواد آلی و باکتری است.

نیل ساز می‌افزاید: ورود پساب‌ها و کودهای کشاورزی به ویژه زه آب‌های نیشکر حدود 2 و 6 دهم تا 45 برابر در دهه اخیر افزایش نشان می‌دهد که کاهش تنوع زیستی تالاب شادگان را به دنبال دارد.

کارشناس پژوهشکده آبزی پروری جنوب عمده مشکلات این تالاب را کاهش حق آبه از طریق رودخانه جراحی به علت ساخت سد مارون، ورود پساب‌های کشاورزی به ویژه زه آب‌های توسعه نیشکر همچنین زه آب‌های پرورش ماهی آزادگان و پساب صنایع فولاد از طریق نهر مالح عنوان می‌کند.

گروهی از اکولوژیست‌ها معتقدند که یک تالاب حدود 10 برابر جنگل و 200 برابر زمین کشاورزی ارزش اقتصادی دارد ؛ علاوه برآن تعدیل آب و هوا، جلوگیری از سیل، حفظ تنوع گیاهی و جانوری، زیبایی و جاذبه‌های بصری طبیعی، جاذبه‌های گردشگری، ایجاد فضایی امن برای زندگی پرندگان مهاجر و مکانی غنی برای پژوهش‌های علمی دانشمندان از دیگر ویژگی‌های تالاب هاست.

تالاب شادگان در گذشته مامن مناسبی برای تامین معیشت 5 هزار نفر از ساکنان این شهر و روستاهای اطراف آن بود که با صید سنتی ماهی و پرنده و کارهای کشاورزی و دامداری امرار معاش می‌کردند.

هاشم خنفری از ساکنان اطراف تالاب می‌گوید: در گذشته به علت آب زیادی که وارد تالاب می‌شد، افراد و خانواده‌های زیادی از آن برای تامین نیازمندی‌های خود استفاده می‌کردند ولی خیلی از این افراد اکنون به علت این‌که تالاب رونق گذشته را ندارد به شغل‌های خدماتی دیگری روی آورده‌اند.

آقای حسین سیاحی یکی از قایق داران تالاب می‌گوید: من همیشه با قایق به قسمت‌های مختلف تالاب می‌روم و هر هفته افراد مختلفی را برای گردشگری جابجا می‌کنم و تغییرات تالاب را کاملا متوجه می‌شوم، هر سال نسبت به سال قبل آب آن کم تر، شورتر و بدبوتر می‌شود.

وی می‌افزاید: می‌بینم که تعدادی از جانواران و ماهی‌ها کنار تالاب تلف می‌شوند ولی کاری از دستم بر نمی‌آید.

مدیرکل حفاظت محیط زیست خوزستان دراین باره می‌گوید: خشکسالی‌های پی درپی سال‌های گذشته، برخی مناطق تالاب شادگان را خشک کرده و لازم است برای نجات این تالاب طرح جامع مدیریت به عنوان رویکردی برای نجات تالاب‌ها اجرایی شود.

همتی می‌افزاید: تاکنون حفاظت مناسبی از تالاب شادگان نشده و شرایط موجود تالاب می‌طلبد که طرح جامع حفاظت از تالاب با کیفیت و سرعت بیشتری اجرا شود.

وی ادامه می‌دهد: انتقال آب بین حوزه‌ای به تالاب شادگان از طریق رودخانه کارون توسط سازمان آب و برق استان با 15 تا 20 میلیارد تومان اعتبار، تصفیه فاضلاب‌های شهری در شهر شادگان تا پایان امسال و ایجاد زیرساخت‌های طبیعت گردی در جزیره‌های موجود در تالاب از جمله در جزیره صراخیه از مهم ترین راهکارهایی است که در این طرح پیگیری می‌شود.

فیوضی فرماندار شادگان هم حفاظت از تالاب بین‌المللی شادگان را یک ضرورت در سیاست‌ها و برنامه ریزی‌های استانی عنوان می‌کند و می‌افزاید: بررسی‌های لازم برای تعیین حداقل نیاز آبی تالاب، شناسایی و کنترل برداشت‌های غیرمجاز در حوزه بالادستی سدها و مدیریت یکپارچه منابع آب، راه اندازی ایستگاه‌های اندازه گیری تغییرات آب و پایش روند تامین نیازهای آبی تالاب از اولویت‌هایی است که در کوتاه مدت و بلند مدت می‌بایست مد نظر قرار گیرد.

با توجه به نقش تالاب‌ها بر زندگی و اقتصاد مردم، جذب گردشگر و تلطیف هوا از یک سو و وابسته بودن بقای دیگر موجودات به این تالاب ازسوی دیگر ضرورت دارد مسوولان امر درباره حفاظت از تک تالاب خوزستان تدابیر ویژه‌ای بیندیشند تا شاید ناقوس نابودی این میراث ملی و جهانی به صدا درنیاید.