مربیان بزرگ زیرسایه ستاره‌های تبلیغاتی

دلیلی که بر این امر آورده‌اند، این است که عمر درخشش و پول درآوردن فوتبالیست‌ها حداکثر 10تا 15 سال است و بعد از آن درآمدی لااقل در داخل میدان‌ها برایشان مقدور نیست و در نتیجه حق دارند که در همان مدت اندک بسیار بیشتر از مربیان پول بگیرند. طبق همین فرضیه یک مربی خوب و مطرح می‌تواند از طریق این شغل حتی 40 سال کسب درآمد کند و الکس فرگوسن اسکاتلندی که 38 سال مربیگری‌اش در آبردین اسکاتلند و منچستریونایتد انگلیس درآمد قابل توجه مستمری را شامل حال او کرده، مصداق و نمونه روشن این امر است. استدلال‌کننده‌ها به این امر توجه ندارند که حتی مربیان معروفی مثل هکتور کوپر آرژانتینی فقط در 4، 5 سالی که در اوج حرفه‌اش قرار داشت کاسبی خوبی کرد و بعد از آن تلاش بی‌نتیجه‌ای برای تکرار ایام درخشانش داشته و به تبع آن در 7، 8 سال اخیر بسیار کمتر دستمزد گرفته است.در این روند حتی رود گولیت هم می‌تواند نمونه خوبی باشد زیرا این هلندی که اخیرا بعد از مدتی کوتاه هدایت تیم «ترک گروزنی» در لیگ روسیه از سمت خود خلع شد به جز دوران پررونقی که در نیمه دوم دهه 1990 به عنوان بازیکن مربی چلسی گذراند، هیچ جا آب خوش از گلویش پایین نرفته و میزان ناامیدی او به حدی رسیده که در بخش قابل توجهی از دهه اخیر به شغل دوم خود که طراحی مدل لباس و دیزاین دکورهای داخلی خانه‌های مسکونی است، اشتغال داشته و فوتبال را از یاد برده و معلوم نیست چطور می‌توان این هلندی سورینامی‌الاصل برنده توپ طلای 1987 را در همان رده و دسته‌ای دانست که به بهانه داشتن شغلی دیرپا و امکان کسب درآمد در درازمدت حقوق کمتر از ستاره‌های فوتبال دارند و این معادله مجهول را معتبر شمرد.

لیست جدید دارندگان بیشترین دستمزد در میان مربیان و فوتبالیست‌ها که خوزه مورینیو و کریستیانو رونالدو، 2 چهره معروف پرتغالی درصدر آن قرار دارند نشانگر بسیاری از حقایق موجود در این زمینه است. در حالی که مورینیو به‌عنوان گران‌ترین مربی کنونی فوتبال جهان که در تمامی سال‌های اخیر حائز این عنوان بوده سال گذشته 18 میلیون یورو از رئال مادرید گرفته (که بیشترین دریافتی یک مربی در تاریخ فوتبال بوده است) قرارداد 6 ساله کریستیانو رونالدو با رئال مادرید که 2 سال پیش منعقد شد، 130 میلیون دلاری بوده و با احتساب دستمزد او در هر فصل در برنابئو، وی در فصل گذشته 24‌میلیون یورو از رئال دریافت کرده است و اگر اقلام تبلیغاتی او را به آن بیفزاییم به رقم باور نکردنی 48 میلیون یورو می‌رسیم. تفاوت دریافتی رونالدو با بهترین مربیان جهان زمانی بیشتر می‌شود که به سایر نفرات حاضر در فهرست مربیان به جز مورینیو رجوع کنیم زیرا بعد از این مربی 48 ساله پرتغالی سایر مربیان مطرح دنیا بسیار کمتر از او می‌گیرند و قیاس دریافتی آنها با‌ آنچه رونالدو، دیوید بکام، لیونل مسی، ریو فردیناند، وین رونی و ایکر کاسیاس دریافت می‌دارند، حیرت‌انگیز است. لااقل طبق معیارهای رایج در فوتبال و سهم تعریف‌شده هر یک از قشرها در موقعیت یک تیم، مربیان بسیار کمتر از آنچه حقشان است دریافت می‌کنند و این نیز نشان از اعتبار فراوانی دارد که ستاره بودن و پولسازی نزد صاحبان کالاها دارد. این تازه به جز مواردی است که یک‌بازیکن موفق بعد از 10 تا 15 سال کسب درآمدهای کلان وارد کار مربیگری می‌شود و بنابراین قانونی که پیرامون کمتربودن فرصت درآمدسازی بازیکنان در قیاس با مربیان وجود دارد، لااقل در مورد این دسته خاص صدق نمی‌کند.

در سال‌های اخیر رکورد بیشترین درآمد در میان مربیان پیوسته در اختیار مورینیو بوده و این به سبب کارنامه فوق‌العاده‌ای است که او ابتدا در پورتو پرتغال، سپس چلسی انگلیس، آن‌گاه اینتر ایتالیا و سرانجام رئال مادرید اسپانیا برجای نهاده است.با این که در فصل اخیر فوتبال اروپا رئال مادرید توفیق‌های بارسلونا و پورتو و همچنین منچستریونایتد را نداشت اما درآمدسازی مربیان نامدار این تیم‌ها به حد مورینیو نرسید و به واقع آندره ویاس‌بواس مربی جوان پورتو که او را به سبب شباهت‌های شغلی‌اش با مورینیو آقای خاص دوم نامیده‌اند حتی کمتر از نصف او حقوق نگرفت و به فهرست 10 نفر اول راه نیافت. این شامل پپ گواردیولا هم می‌شود. با این که این اسپانیایی متین و 40 ساله موفق‌ترین مربی فصل بود و آبی و اناری‌های ایالت کاتالونیای اسپانیا را هم به عنوان قهرمانی لیگ اسپانیا رساند و هم در اروپا به دومین قهرمانی در 3 سال گذشته نایل ساخت، اما 6 میلیون یورو کمتر از مورینیو دریافت کرد.

موضوع وقتی جالب‌تر و تفاوت‌ها زمانی بیشتر می‌شود که درآمد ستاره‌های فوتبال از طرق تبلیغاتی را به حقوق و دستمزد آنها از میدان‌های فوتبال اضافه کنیم. سرآمد این روند دیوید بکام است. کاپیتان سابق تیم ملی انگلیس با این‌که دو سه سالی است کار فوق‌العاده‌ای در میدان‌های فوتبال انجام نداده و 2 فصل پیش حین بازی قرضی برای آث. میلان به مدت 6 ماه مصدوم و حاشیه‌نشین شد، اما هر ساله بابت کارهای تبلیغاتی‌اش و آگهی برای صاحبان کالاهای متعدد بین 30 تا 40 میلیون یورو درآمد اضافی دارد. اوج بهره‌دهی تبلیغاتی و جولان او در این زمینه 5سال پیش رویت شد. درآن‌زمان او قراردادی 250 میلیون دلاری با باشگاه آمریکایی لس‌آنجلس گالکسی بست که طبق اعلام رسمی 2 طرف فقط 50 میلیون آن ورزشی و بهای بازی او برای گالکسی بود و باقیمانده مبلغ، پولی بود که وی متعهد می‌شد در قبال انجام فعالیت‌های تبلیغاتی برای شرکای تجاری گالکسی و شرکت‌های ذینفع دریافت خواهد کرد. این فعالیت‌ها از تبلیغ به نفع یک شامپو و یک نوع پوره سیب‌زمینی تا بازی در چند تیزر کوتاه تبلیغاتی را شامل می‌شد. این قرارداد در آستانه اتمام است اما آگاهان می‌گویند درآمد بکام از آن طریق بیش از چیزی بوده که عنوان و اعلام شده است.

عده‌ای می‌گویند ستاره‌های تبلیغاتی در حد و اندازه‌های بکام در اقلیت‌اند و اکثریت با کسانی است که فقط همان ارقام ذکرشده در قراردادهای خود را می‌گیرند اما اگر به گستره فوتبال اکتفا نکنیم و ورزش‌های گلف، تنیس، بوکس و دوچرخه‌سواری را نیز وارد محاسبات خود کنیم به ارقام خیره‌کننده درآمدهای تایگر وودز و فیل میکلسن آمریکایی در گلف، رافائل نادال اسپانیایی و روژه فده‌رر سوئیسی در تنیس، ولادیمیر کلیچکو اوکراینی در بوکس و آلبرتو کونتادور اسپانیایی در دوچرخه‌سواری می‌رسیم که به لطف دربرداشتن ارقام قراردادهای تبلیغاتی‌شان چند برابر مربیان است و همان تناسب نامنصفانه را در بردارد. در حالی که خوزه مورینیو بین تمام مربیان نمونه است و از این بابت رشک و حسد تمامی همکارانش نسبت به خود را برانگیخته، حتی فوتبالیست هم در لیست پردرآمدها با احتساب درآمدهای جنبی تبلیغاتی‌اش بیشتر از مربی پرتغالی رئال مادرید در سال گذشته دستمزد گرفته است و حتی برخی نفرات پایین‌تر لیست نیز کمتر از او دریافت نداشته‌اند و تکلیف بقیه مربیان در این میان مشخص و عقب‌ماندگی آنان بیشتر است.

طبق محاسبات تجاری و چرخه‌های کار اقتصادی در غرب، شاید نتوان ایرادی به روند فوق گرفت زیرا سیستم‌های اقتصادی فوتبال آنها در درجه اول وابسته به ستاره‌هاست و باور آنها این است که تا رونالدو، مسی و بکام ندرخشند پولی ساخته نمی‌شود که چرخش آن بخواهد فوتبال را به غول صنعتی جدید تبدیل کند و قسمتی از آن به مربیان هم برسد و حتی خوزه مورینیو با تمامی کاریزمای عظیم و حیرت‌انگیزش بدون حضور ستاره‌های فوتبال و به تنهایی قادر به حرکت درآوردن چرخه‌های فوق نیست و الکس فرگوسن بعد از کسب 48 جام از اوایل دهه 1980 به بعد اگر وین رونی برای تیم او به میدان نیاید، پشیزی برای صنعتگران فوتبال ارزش ندارد و قیمت تجاری این مربی 70 ساله و بسیار تاثیرگذار اسکاتلندی به لحاظ اقتصادی حتی یک هزارم دیوید بکام ستاره اسبق تیم وی که 8 سال پیش به دستور وی از منچستر بیرون رانده و به رئال مادرید فروخته شد، نیست.