دوبله «ای برادر تو کجایی؟»
پس از دیدن، بسوزان
جوئل و ایتان کوئن، برادران فیلمساز مشهوری هستند که تاکنون بسیاری از فیلمهای آنها در ایران دوبله و نمایش داده شده است. «ای برادر تو کجایی؟» (O Brother, Where Are Thou) همراه با «فارگو» اولین فیلم از مجموعه آثار آنهاست که در ایران دوبله شده است. ای برادر تو کجایی؟ اولین بار در اوایل دهه 80 به سرپرستی ناصر تهماسب دوبله و در شبکه نمایش خانگی توزیع شد و دومین بار اواخر سال گذشته علیرضا باشکندی آن را برای شبکه 3 سیما دوبله کرد که بتازگی پخش شده است.
دوبله فیلمهای برادران کوئن به نوعی با ناصر تهماسب پیوند خورده و او در چند اثر این فیلمسازان یا دوبلور بوده یا مدیریت دوبلاژ را بهعهده داشته است. وی برای جورج کلونی، بازیگر نقش اورت (Everret) که در هر دو دوبله اورت (Evert) گفته میشود، جلال مقامی را برگزیده است. به دلیل ویژگیهای چهره شاد کلونی و لبخندهایش بین کسانی که تاکنون به جای وی صحبت کردهاند، صدای مقامی و چنگیز جلیلوند و میان دیگر گویندگان صدای ژرژ پطروسی برای این بازیگر مناسب است. تهماسب برای دیگر بازیگر معروف فیلم، جان تورتورو در نقش پیت ـ که شخصیتی عصبیمزاج است ـ پرویز ربیعی را انتخاب کرده است. سن صدای ربیعی مقداری از سن بازیگر و نقش بیشتر است، اما بخوبی با چهره پیت همخوانی دارد. صدایی که مدیر دوبلاژ برای نقش دلمار انتخاب کرده نیز مناسب است و ابلهبودن شخصیت را خوب القا میکند. باشکندی برای این سه نقش به ترتیب بهرام زند، همت مومیوند و شروین قطعهای را برگزیده است. زند اولین بار در فیلم «11 یار اوشن» با سرپرستی خسرو خسروشاهی به جای کلونی صحبت کرد.
پیش از آن جلیلوند دستکم در 2 فیلم صداپیشه این بازیگر بوده و ظاهرا انتخاب زند ربطی به تحلیل نقش و بازی بازیگر نداشته و به این دلیل بوده که خسروشاهی با جلیلوند کار نمیکرده است.
مهدی زند از جمله صداهای خشک و جدی است و چندان به چهره شاد کلونی نمیآید. مومیوند برای نقش پیت و قطعهای برای نقش دلمار انتخابهای مناسبی هستند و شیوه گویندگیشان ویژگیهای این شخصیتها را خوب ارائه کرده است. در نقشهای فرعی، تهماسب برای بیگ دن از ناصر نظامی استفاده کرده که نسبتا خوب است و باشکندی، حسین عرفانی را برگزیده که قبلا هم به جای بازیگر این نقش صحبت کرده است. به جای هالی هانتر در دوبله اول مریم شیرزاد و در دوبله دوم مهرخ افضلی صحبت کرده است. هانتر بازیگری شاخص است و به اعتقاد نگارنده، دوبلور چنین بازیگری حتی در نقشهای کوتاه نیز باید شاخص و صدایش جذاب باشد. از طرفی هانتر نقش همسر اورت را بازی میکند و با وی چند صحنه مشترک دارد، به همین دلیل میبایست صدایی در حد و اندازه صدای زند برای وی انتخاب میشد.
انتخاب تهماسب خوب بوده، اما به نظرم صدای مینو غزنوی بیش از همه مناسب هانتر است. میان نقشهای دیگر در هر کدام از 2 دوبله نقشهایی وجود دارد که بهتر از دوبله دیگر از کار درآمده است. مثلا در دوبله اول، نقش واش و در دوبله دوم، نقش نلسون بچه صورت ـ با گویندگی امیر عطرچی ـ بهتر بوده است. درهردو دوبله بهدلیل مسائل اخلاقی بعضی کلمات و دیالوگها تغییر کردهاند و در آنها صحنههایی وجود دارد که دیالوگها بیدلیل عوض شدهاند، مثلا در دوبله دوم صحنهای که پسر واش با ماشین پدرش 3 زندانی را نجات میدهد و صحنهای که تام در ماشین با 3 زندانی صحبت میکند (واژههای آواز و نوازندگی تغییر کردهاند) و در صحنهای که هر کدام از 3 نفر میگویند میخواهند با سهمشان چه کار کنند و پیت میگوید میخواهد تشکیل خانواده بدهد. در دوبله اول هم در صحنهای که اورت میخواهد ژل مو بخرد به فروشنده میگوید: «خدا پدرت رو بیامرزه من ژله استفاده میکنم» و فروشنده میگوید: «مواظب دهنت باش جوونک...» جمله اول اورت در اصل فیلم بوده «خدا لعنتش کنه» با این حال و در مجموع تنظیم دیالوگها در دوبله باشکندی بهتر صورت گرفته، هر چند دیالوگهای دوبله تهماسب دچار ممیزی کمتری شده است.
ای برادر تو کجایی؟ فیلم مناسبی برای دوبله و نمایش در ایران نیست بخصوص برای بعدازظهر یک روز تعطیل و از آن نوع آثاری است که با این شکل نمایش پس از دیدن فراموش میشوند.
محمدرضا کلانتر
گفت و گو
