نشست دشت‌های کرمان خطرناک‌تر از زلزله

کرمان طی 15 سال گذشته با خشکسالی شدید مواجه شده است و علی‌رغم بروز بارندگی طی سال‌های اخیر در استان‌های مختلف، دشت‌های کرمان همچنان تشنه‌لب باقی مانده‌اند. از سوی دیگر به دلیل اجرای نامناسب برنامه‌های استحصال آب‌های جاری درگذشته، مهم‌ترین منبع تامین آب در این استان آب‌های زیرزمینی است و برداشت زیاد و بی‌رویه از این آب‌ها باعث خشک شدن بسیاری از منابع آبی کرمان شده است به طوری که در جنوب کرمان دشت‌هایی که از چاه‌های موسوم به آرتیزین خود به خود حجم بالایی آب از آنها خارج می‌شد امروز به بیابان تبدیل شده‌اند.

طبق نظر کارشناسان با کاهش سطح آب، زمین هم شروع به نشست می‌کند و در نهایت منجر به از بین رفتن این مخازن طبیعی می‌شود که قابل تجدید نیز نخواهند بود.

بروز این مساله موجب شده فوندانسیون چاه‌های آب در دشت‌های کرمان هم‌اکنون بالاتر از سطح زمین قرار گیرد و کارشناسان در این خصوص احتمال خشکیدگی دشت‌های کرمان را در آینده نزدیک می‌دهند.

این درحالی است که علی‌رغم برخی طرح‌ها در خصوص عدم برداشت آب از دشت‌های کرمان طی زمستان سال گذشته همچنان روند برداشت بی‌رویه از این آبها ادامه دارد و نکته قابل تاسف این‌که 70 درصد آب‌های خارج شده از مخازن نیز هدر می‌روند اما با وجود وضعیت بحرانی استان کرمان همچنان هدررفت آب به دلیل آبیاری‌های سنتی انجام می‌شود.

پدیده فرونشست دشت‌ها در کرمان سابقه نیز دارد و در گذشته نه چندان دور بخشی از دشت اختیارآباد در حومه شهر کرمان به یکباره به عمق چند متر فرونشست اما خوشبختانه این حادثه در بخش مسکونی رخ نداد.

در حال حاضر نیز بروز شکاف‌های عظیم در دشت‌های استان کرمان بخصوص در عنبرآباد و کهنوج نشانه‌ای از نشست زمین و دشت‌های استان کرمان است.

سرپرست سازمان زمین‌شناسی استان کرمان در این خصوص با اشاره به خشکسالی شدید در کرمان و تخریب مخازن طبیعی آب زیرزمینی در دشت‌های کرمان به مهر گفت: پدیده فرونشست زمین در کرمان پدیده‌ای مخاطره‌انگیز و خاموش است؛ پدیده ثانویه‌ای که پس از زلزله به مراتب به نوعی مخاطره‌انگیزتر است.

 علی رشیدی افزود: بخش عمده آب استان کرمان بخصوص در بخش کشاورزی و شرب از منابع آب زیرزمینی کرمان تامین می‌شود و برداشت بی‌رویه منجر به وجود فضاهای خالی و حفره در زمین شده که مهم‌ترین عامل فرونشست زمین است.

وی گفت: دشت‌های رفسنجان، زرند و سیرجان بیشترین آسیب را دیده‌اند و سالانه بین 15 تا 20 سانتی‌متر سطح آب این دشت‌ها کاهش می‌یابد.

رئیس شرکت آب و فاضلاب استان کرمان نیز با اشاره به برداشت بی‌رویه آب از دشت‌های اطراف شهر کرمان گفت: امکان حفر حتی یک چاه دیگر در دشت حسین‌آباد برای تامین آب شهر کرمان وجود ندارد.

محمد طاهری افزود: با توجه به این‌که بارندگی سالانه استان 140 میلی‌متر است و بیش از 10 سال است که بارندگی از این میزان کمتر شده اگر بارندگی 200 میلیمتر هم باشد امکان تجدید منابع آبی استان وجود ندارد و آورده دشت‌ها با برداشت آب، متناسب نیست.

اسماعیل نجار، استاندار کرمان نیز در جلسه بررسی وضعیت دشت‌های کرمان گفت: 44 دشت استان کرمان در معرض خشکیدگی قرار دارند و احیای این دشت‌ها ضروری است، به همین خاطر طرح‌های مطالعاتی در این خصوص در حال انجام است.

مدیرعامل آب منطقه‌ای کرمان نیز خواستار مدیریت جدی در خصوص مصرف آب‌های زیرزمینی و احداث سدهای مختلف در استان کرمان شد و گفت: استفاده بی‌رویه در بخش کشاورزی انجام می‌شود که متاسفانه درنهایت نیز بخش زیادی از این آب‌ها تبخیر و هدر می‌روند.

محسن ثمره‌هاشمی افزود: سطح آب در دشت‌های مختلف کرمان درحال کاهش است اما برداشت بی‌رویه همچنان ادامه دارد و باید در این خصوص کار عملی انجام شود.

به نظر می‌رسد در چنین شرایطی با توجه به زمانبر بودن و هزینه‌بر بودن طرح‌های انتقال آب به استان کرمان، بهترین راه مدیریت مصرف آب در استان کرمان به خصوص در کشاورزی و همچنین تغییر الگوی کشت در استان است.

از سوی دیگر باید به این نکته توجه کرد که 90 درصد آب استان در بخش کشاورزی استفاده می‌شود و تنها 10 درصد به بخش شرب و صنعت اختصاص دارد بنابراین استفاده از روش‌های مکانیزه آبیاری در کرمان ضروری است.