هویت اجتماعی الگو

به عبارت دیگر وجود اصول و قاعده‌های معطوف به توجه به جمع و رعایت حقوق اجتماعی، مانع از آن می‌شود که انسان منظور نظر ما و همچنین جامعه متشکل از چنین انسان‌هایی جوامعی مبتنی بر اصالت فردی یا اصالت جمعی نامیده شوند و به طور قهری، از این بابت متاثر از آثار مشهور مترتب بر این مقولات گردند. یعنی سبب شوند با نادیده گرفتن هنجارها یا ارزش‌های جمع تحت عنوان آزاد بودن، سر از همان کنش‌های اصالت فردی درآورند یا از سوی دیگر با غفلت از انگیزه‌ها و علائق و دلمشغولی‌های انسان‌ها با پرداختن افراطی به جمع‌گرایی‌های غیرموجه، اجتماع را از نتایج آزادی عمل در اندیشه و اقدام محروم ساخته و در مقابل از ناهنجاری‌های نشات گرفته از استبداد و سلطه جمع متاثر گردانند.

نکته مهم در این برداشت آن است که انسان موحد و آزاد و عصیانگر علیه بیداد و استبداد و استثمار، نه‌تنها متاثر از باورها و عقاید دینی خود، مرزهای عقیدتی را در تعاملات خویش با دیگران مورد ملاحظه قرار می‌دهد که با تلقی از خویش و جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کند، به منزله موجوداتی که حق ندارند منافع نسل‌های بعدی را خدشه‌دار کرده و نسبت به آنها اجحاف کنند، درواقع چهره‌ای اجتماعی از خویش به نمایش می‌گذارد که زیربنای آن را تربیت فردی در بستر آموزه‌های دینی شکل داده است.

به عبارت دیگر در جامعه الگو برخلاف آنچه بعضا در اجتماعات فعلی مسلمانان دیده می‌شود، تحت عنوان ادای رفتارهای دینی، موجبات یا اسباب ظهور و بروز رفتارهای ناهنجار اجتماعی موضوعیت نمی‌یابد و وجوه و جنبه‌های اجتماعی ادیان الهی که به طور طبیعی حقوق انسان‌ها و دیگر موجودات را رعایت می‌کنند، بسیار فراتر از آنچه فعلا هست، خود می‌نمایاند و به این ترتیب ترکیبی از آزادی انسان موحد و رعایت حقوق جامعه و سایر انسان‌ها شکل می‌گیرد که در پرتو آن، حقوق فرد و جمع امکان تجلی می‌یابد و شرایطی محقق می‌شود که رعایت این حقوق همه زمینه‌های خود را به دست می‌آورد. این یکی از اساسی‌ترین نکاتی است که متقاضیان جامعه‌ای پیشرفته و اسوه به لحاظ شرایط جمعی و فردی، لحظه‌ای نباید از آن غفلت ورزند و از آنجا که تعامل بین کنش‌ها و واکنش‌های افراد و اجتماع آنان، خود موجبات سرعت در ارتقای سطوح مادی و معنوی را فراهم می‌کند، لذا مغتنم شمردن آن از علل ماندگاری و پایداری الگوی پیشرفت و توسعه‌ای می‌شود که ما برای جامعه ایران و اجتماعات اسلامی و نهایتا مجموعه‌ای از موجودات دخیل در ایجاد این تعالی و ارتقا، در جستجوی آن هستیم. در چنین قلمرویی که انسان‌ها یکدیگر را تحمل می‌کنند و به تبع آن از خودخواهی‌های اجتناب‌ناپذیر خویش فاصله گرفته‌اند، حفاظت از محیط زیست و خودداری از تخریب این محیط که دربردارنده انواع موجودات است، آنچنان عمومی تلقی می‌گردد که دعوت به خیر و نهی از منکر توسط همگان از چنین تلقی‌ای برخوردار می‌شود. ممکن بودن چنین تعاملی با استدلال ساده‌ای میسور است؛ زیرا مهار خودخواهی و پذیرش قاعده تحمل دیگران به آن جهت که موجوداتی همچون خود او هستند، ایجاب می‌کند که انسان در جستجوی تعالی و ارتقای مادی و معنوی، مشتاقانه مشمول نظارت‌های موثر دیگران قرار داشته باشد و این برخورداری حائز اهمیت و تاثیر بسیاری در کمال انسانی است.