زاگرس به درخت‌هایش زنده است

هر رهگذر طبیعت و طبیعت دوستی که با نگاه عشق به طبیعت به جایجای استان ایلام مراجعه کند، بی مهری ما انسانها را بیشتر می‌بیند؛ درختانی که در عین استواری خشک شده‌اند و ما را به این فکر وامی‌دارند که گناه این درخت پرثمر چه بوده است که چنین به زمین افتاده‌اند؟

معاون فنی اداره کل منابع طبیعی استان ایلام در گفتگو با ایسنا ابتدا در مورد بلوط و فوایدش ــ که بیشتر درختان این خطه را تشکیل می‌دهد ــ می‌گوید: بلوط درختی با میوه خشکباری تیره رنگ است که ارتفاع آن تا بیش از پنج متر می‌رسد. رشد درخت بلوط بسیار کند است و ممکن است تا 900 سال عمر کند. این درخت دارای 275 گونه است که از آن استفاده‌های فراوانی صورت می‌گیرد و از تانن موجود در این درخت در صنعت چرم‌سازی استفاده می‌شود.

وی ادامه می‌دهد: میوه آن دارای خواص خوراکی و داروئی است، امروزه پزشکان از پوست و میوه بلوط استفاده‌های داروئی بسیاری می‌کنند. خاصیت قابض کنندگی آن هم عامل قطعی قطعی درمان اسهال‌های شدید و خاصیت گندزدائی و ضد میکروبی آن برای درمان عفونت‌ها و مخلوط پوست و میوه آن یک پادزهر قوی است؛ علاوه بر این فواید داروئی، درخت بلوط یک گونه حفاظتی است زیرا نقش آن در حفاظت آب و خاک به اثبات رسیده است.

معاون فنی اداره کل منابع طبیعی استان درباره سطح جنگلی استان نیز می‌گوید: 8.8 درصد خاک ایران در پوشش جنگلی قرار دارد، در استان ایلام 642000 هکتار جنگل وجود دارد که گونه غالب آن بلوط است که این میزان جنگل 4.5 درصد جنگلهای ایران و 9 درصد جنگلهای زاگرس را شامل می‌شود؛ بر اساس مطالعات فائو هر هکتار جنگل 969 دلار ارزش دارد وسالانه 2.5 تن اکسیژن تولید می‌کند و 68 تن گرد و غبار را در خود رسوب می‌دهد. توان نفوذ پذیری آب در خاکهای جنگلی 40 برابر بیشتر از سایر اراضی است و در زاگرس هر هکتار جنگل سالانه 84 متر مکعب آب را در خود نگهداری می‌کند که این رقم با توجه به سطوح جنگل در استان و مقایسه با سدهای موجود اهمیت جنگلی را در حفظ آب و به تبع آن حفظ خاک یاد آوری می‌کند.

وی به پیوند منابع طبیعی و اشتغال هم اشاره می‌کند و می‌گوید: 38 درصد جمعیت شاغل استان به طور مستقیم و غیرمستقیم به ماهیت و وضعیت منابع طبیعی وابسته‌اند.

مهندس پیری مشکلات فرا روی این درخت جنگلی را به دو عامل انسانی و طبیعی تقسیم بندی می‌کند که عوامل طبیعی را تغییر اقلیم، خشکسالی، ریز گرد، کمبود نزولات به شکل برف و عوامل غیر طبیعی را فعالیتهای کشاورزی در زیر اشکوب جنگل، پراکندگی عشایر و دامداران در جنگلهای استان، فعالیتهای عمرانی بدون توجه به مسائل زیست محیطی و عدم ساماندهی موضوع طبیعت گردی در استان می‌داند.

معاون فنی اداره کل منابع طبیعی استان از اجرای طرح صیانت از جنگلهای زاگرس در ایلام نیز خبر داد و گفت: مهم‌ترین پروژه‌های این طرح حفاظت از عرصه‌های جنگلی، اجرای کمربند حفاظتی، فعالیتهای آموزشی و ترویجی در بین بهره برداران، مبارزه با آفات و امراض، توسعه پارکهای جنگلی و فضای سبز به منظور کم کردن فشار ناشی از گردشگران بر عرصه‌های طبیعی، تولید نهال و توزیع آن در بین مردم و دوائر دولتی بوده‌اند.

پیری به 33 تشکل زیست محیطی با اولویت کاری حفاظت از منابع طبیعی اشاره کرد که نقش بسیار مهمی در فرهنگ سازی حفاظت منابع طبیعی در راستای فرمایش رهبر معظم انقلاب در تبدیل فرهنگ منابع طبیعی به معارف عمومی، تلاش می‌کنند.

معاون اداره کل منابع طبیعی استان هم‌چنین با تاسف می‌گوید: ما در سال 88 با مرگ 10 درصد از بلوطهای استان روبه‌رو شدیم که پس از بررسیهای لازم توسط کارشناسان دلیل خشکیدگی، خشکسالی و گرد و غبار بیان شد. در سال 89 با توجه به شدت خشکیدگی فعالیت‌های گسترده‌ای انجام گرفت که نقطه مشترک اطلاع رسانی و فرهنگ سازی است و در سال 89 دو همایش در سطح ملی و منطقه‌ای در همین راستا برگزار شد.

وی با انتقاد از این مساله که امروزه در دانشگاهها رشته جنگلداری با تکیه بر جنگلهای شمال تدریس می‌شود، اظهار امیدواری کرد در آینده نه چندان دور شاهد توجه به جنگلهای زاگرس در مراکز آموزش عالی باشیم.

عضو هیات علمی دانشگاه ایلام نیز  بلوط را زینت عروس زاگرس می‌داند و علاوه بر مشکلات طبیعی که با صحبت‌های معاون فنی منابع طبیعی مشترک بود، به رفتار فرهنگی مردمان زاگرس اشاره می‌کند و می‌گوید: مردم این سرزمین از دیرباز بر حسب یک عادت غذائی سنتی عادت دارند در دامن کوهستان کباب درست کنند و لاجرم برای بر افروختن آتش به هیزم نیاز دارند که محل تامین هیمه ذوق پسند آنها درختان کهنسال این دیار است!

مهندس حیدر مفتاحی‌زاده، کارشناس ارشد کشاورزی و مدرس دانشگاه معتقد است: زمان لازم برای تکامل یک درخت بلوط 35 ــ 40 سال است و زاد آوری آن به راحتی ممکن نیست و دیگر وقت آن رسیده است تا به خود بیائیم و اگر نمی‌توانیم جلو عوامل طبیعی را بگیریم حداقل وضع را بدتر نکنیم.

در مساله حفظ محیط زیست علاوه بر مراکز دولتی متولی منابع طبیعی، همه ما انسانها که در این طبیعت نفس می‌کشیم نیز برای یکبار هم که شده وظیفه داریم این امر به معروف و نهی از منکر بزرگ را اجرا کنیم به امید این‌که شاهد توقف مرگ بلوط باشیم چرا که مرگ بلوط مطمئنا مرگ زاگرس، این جبال تمدن خیز را در پی خواهد داشت.