زندگی فرضی یک آدم

این شباهت ساختاری و مضمونی را در فیلم‌هایم نمی‌بینم و همیشه سعی کرده‌ام از آن پرهیز کنم.

فکر می‌کنم اگر شباهتی وجود دارد مربوط به بخش ناخودآگاه ذهن من باشد. این که چرا فیلم پابرهنه در بهشت، پرسه در مه و اینجا بدون من ساخته شد، شاید خیلی بی‌ارتباط با شرایط تولید فیلم سینمایی نباشد. من طرح‌های دیگری هم برای ساخت داشتم که خب شرایط ساخت آنها فراهم نشد. این شد که من هم مثل خیلی فیلمسازان دیگر تابع شرایط تولید شدم.

خیلی از مباحثی که در فیلم اول به آن پرداختم در پرسه در مه هم اشاره‌هایی به آن داشتم. البته اینجا سعی کردم با داستانی متعارف‌تر کار کنم و روایت غیرخطی آن خیلی دور از ذهن مخاطب نباشد. من با انتخاب یک داستان اجتماعی این روال را به مفهوم طبیعی آن نزدیک کردم. اینها مباحثی هستند که در سینمای جهان بسیار به آن پرداخت شده و در تجربه جدید سینمای ما بدعت و تازگی دارد. پرسه در مه تجربه‌ای متفاوت در نوع پرداخت و کارگردانی آن است. شاید نکته‌ای که در فیلم خیلی درشت‌نمایی می‌کند، راوی‌های چندگانه‌ای است که فرم ساختاری آن را از پابرهنه در بهشت متمایز می‌سازد.

فیلم مبتنی بر سیر تحول ذهن شخصیت اصلی است که به نوعی در قرنطینه ذهنی‌اش اسیر شده است. پرسه در مه، قصه یک بحران روحی است؛ نشان دادن پریشانی و سرگردانی امین و تأثیر این بحران به نوع روابط و کنش و واکنش میان او و زندگی. این بخش در تلفیق با عناصری چون پریشانی، تنهایی، ترس و بسیاری از مقوله‌های روانشناختی دیگر به بیننده عرضه می‌شود.

ما یک پیشفرض داریم. وقتی شخصیت اصلی قطعاتی ذهنی در باور خود می‌سازد تا یک زندگی فرضی برای خودش ایجاد کرده باشد، پس یک فرمول مشخص در بطن داستان داریم. برای همین بخش‌هایی از آن واقعی‌تر به نظر می‌رسد و قسمت‌هایی از آن که در ذهن پرسوناژ می‌گذرد، غیرواقعی‌تر است.

از ابتدا با مشورت فیلمبردار، این تضاد و کنتراست را برای 2 زمان گذشته و حال در نظر گرفتیم. این اتفاق باعث شد که مخاطب ارتباط بهتری با 2 بخش حاضر در فیلم داشته باشد و البته همه تلاشمان بر این بود که این تضاد خیلی به چشم نیاید.

در سینمای ایران به واقع در ارتباط با مفهوم مخاطب بی‌انصافی شده است. به عقیده من این‌گونه نیست که این نوع ساختار مخاطبی نداشته باشد. من نمی‌خواهم ادعای خاصی در ارتباط با کارهایم داشته باشم، ولی فیلم‌هایی از این دست آنقدر ساخته نشده که بتوان در مورد ارتباطش با مخاطب اظهارنظر کرد.

در پابرهنه در بهشت، دغدغه‌ها کلی‌تر است، چون در برخورد با افراد دیگر معنی پیدا می‌کند. ولی در پرسه در مه شخصیتی داریم که دچار یک بحران روحی است و داستان بر مبنای دغدغه‌های فکری او پیش می‌رود. این فیلم، داستان بحران فردی است و تأثیراتی که این بحران از دنیای ذهنی و اجتماعی فرد می‌گیرد.

شهاب حسینی را از زمان دانشجویی می‌شناختم. آن موقع‌ با هم تئاتر کار کرده بودیم و می‌دانستم گزینه خوبی برای این نقش است و خب خوشبختانه خوب از پس آن برآمد. در ارتباط با لیلا حاتمی‌ هم خوشحالم که این همکاری به وجود آمد.

شبنم مدنی / جام‌جم