کتله خور گوهری ارزشمند در زنجان

به گزارش مهر، کتله خور غاری است خشکی - آبی، واقع در استان زنجان، شهرستان خدابنده و در 80 کیلومتری جنوب قیدار و 173 کیلومتری شمال همدان و 410 کیلومتری تهران و 5 کیلومتری شهر کوچک گرماب واقع است.
 
در بعضی از مناطق غربی ایران به کوه های کم ارتفاع کتل می‌گویند و احتمالاً وجه تسمیه غار نیز به همین علت باشد که غار در یکی از این کوهها قرار گرفته ‌است و خورشید از پشت آن طلوع می‌کند و بجای کتل خورشید به آن کتل‌خور گویند. غار کتل خور قبل از سال 1300 خورشیدی کشف شده‌ است و در سال 1330 توسط شخصی به نام جمالی زنجانی به ثبت رسیده‌است.
 
حدود سال 1343خورشیدی کوهنوردان بعلت طولانی بودن دهلیز ورودی و کوتاه‌ بودن سقف آن و مشکلات عبور و مرور و فقدان جاذبه‌های، غارسنگی بی‌اهمیت جلوه شد ولی در سال 1365 گروهی مجهز از غارنوردان زبده همدان بازدید مفصلی از غار انجام دادند و توانستند شکل‌گیری این غار را به دوران ژوراسیک مربوط دارند یعنی بیش از 120میلیون سال قبل.
 
ساختمان در زیر کوه‌کتل خور قرار گرفته و از پائین دست دهانه آن رودشور که از شعبات فرعی قزل‌اوزن است جاری می‌شود غار در منطقه مستطیلی شکلی به ابعاد 2000در1500 متر به ‌وجود آمده‌ است در محل یاد شده عملکرد هوازدگی مکانیکی و نیروهای درونی به کمک یکدیگر تعدادی ترک یا گسل متقاطع را در محدوده داخلی این فضا به وجود آورده و به دلیل فراهم شدن سایر شرایط، فرآیند غار زایشی شروع شده‌است دهانه غار در ارتفاع 1700متری از سطح دریا قرار دارد و اختلاف ارتفاع آن با ارتفاع چشمه‌ای که آبهای فرورو حاصل از ریزش جوی غار را خارج می‌کند و به رود شور می‌ریزد 50متر است.
 
ورودی غار یک دهلیز 4000متری بوده با سقفی کوتاه و فاقد غار سنگ و چند دهلیز فرعی، پس از دهلیز فرعی یک دالان وسیع 950متری با سربالایی‌هایی به ارتفاع 2 متر و گودال های خشک قرار دارد که با دو شاخه 2متری ادامه پیدا می‌کند و پس از عبور از یک سربالایی به تالار وسیعی پوشیده از چکنده و چکیده و ستون می‌رسد. در داخل تالار کوچک بلورین، که به تالار ستونها چسبیده چاهی به عمق 8متر قرار دارد که احتمالاً محل خروج آبهای فرورو سازنده غار است.
 
در حال حاضر این غار به سه بخش فرهنگی، تفریحی و ورزشی تقسیم شده‌ است بخش ورزشی آن تنها مورد استفادة غارنوردان و صخره‌نوردان قرار می‌گیرد حدود 4 کیلومتر است که البته هنوز انتهای آن کشف نشده‌است.
 
بخش تفریحی غار نیز که جهت بازدید عموم مورد استفاده قرار می‌گیرد حدود 2 کیلومتر مسیر مستقیم است که گفته می‌شود این مسیر تنها 1.3 کل غار است.

بخش فرهنگی غار نیز در بخش جنوبی آن قرار دارد قسمت اصلی آن دالانی است طبیعی که جهت برگزاری مراسم مختلف مورداستفاده قرار می‌گیرد البته این دالان هیچگونه راه خروجی به بیرون نداشته و راه خروجی آن به صورت مصنوعی کنده شده اما خود دالان تماماً طبیعی بوده‌است.
 
غارکتله‌خور از لحاظ کیفیت بلورها و قندیلها، زیبایی و تعدد طبقات اولین غار آهکی جهان شناخته شده‌است  از بهره‌برداری اولیه این غار چیزی حدود 15 سال می‌گذرد که البته هنوز هم کاوش و فعالیت برای آماده‌سازی سایر قسمت‌های غار برای بازدید ادامه دارد.
 
غار کتله‌خور، غاری است آهکی که در برخی نقاط آن گل‌رس و خاک های حاوی اکسیدآهن قابل مشاهده‌ است. این غار از نظر سنی تقریباً هم‌سن غار علیصدر همدان است البته این دو غار از دو جهت با هم تفاوت دارند.

یکی اینکه غار علیصدر همدان غاریست کاملاً آبی اما غار کتله‌خور زنجان غاری است تقریباً خشکی. دوم اینکه آهک های غار کتله‌خور نسبت به آهک های غار علیصدر بسیار خالص‌تر هستند که این خود عاملی است جهت زیباترشدن غار، چراکه خالص بودن آهک ها موجب شفافیت آنها و در نتیجه عبور نور از قندیل‌ها می‌شود.

کتله خور زنجان به علیصدر همدان متصل است 

یک نکته جالب توجه در رابطه با غار کتله ‌خور اینست که شواهد و بررسی‌های انجام شده مؤید این موضوع است که این غار در نهایت به غار علیصدر در همدان متصل می‌شود. همچنین یکی دیگر از عجایب و زیبایی‌های این غار تعدد طبقات آن است که اینگونه غارها در جهان بسیار کم‌نظیر هستند. گمان می‌رود که این غار دارای 7 طبقه باشد که البته تاکنون تنها 3 طبقه آن کشف شده است.
 
حدود 700 متر اولیه غار قطری حدود 70 سانتیمتر داشته‌است به‌طوریکه رهنوردان اولیه غار این مسیر 700 متری را بصورت سینه ‌خیز طی کرده و مسیر خود را با علامتگذاری مشخص کرده‌اند. 100 متر ابتدای غار محل زندگی انسان‌ های نخستین بوده‌است که این موضوع را اسکلت 80 انسانی که در این محل پیدا شده ‌است تأیید می‌کند.  این اسکلت‌ها همچنان در این محل نگهداری می‌شوند.
 
این غار دارای بخش‌های دیگری است که به ترتیب می‌توان میدان شیرخوابیده، میدان بیستون، میدان چهل‌ ستون، سه‌راهی کوهی، میدان پنج‌شیر، تالار عروس، تونل قندیلی، اتاق عقد، پای فیل، شتر باجهاز، عروس و داماد، میدان شمع، دوجادوگر، نخل سوخته، میدان مریم مقدس و… را نام برد که تمامی این بخش‌ها حاصل تجمع‌های مختلف آهکی است که هرکدام براساس شباهتی که به یکی از اشیاء اطراف ما داشته‌اند به این اسامی خوانده می‌شوند.

از ویژگی های منحصر به فرد این غار می‌توان وجود ستون های آهکی عظیم را نام برد که حاصل به هم پیوستن استالاکتیت ‌ها و استالاگمیت‌های آهکی هستند که باعث شده‌اند که این غار خود نگهدارنده خود باشد یعنی اینکه این ستون های عظیم نقش نگهدارنده‌هایی را بازی می‌کنند که مانع از فروریختن سقف غار می‌شود.
 
این غار در مراحل اولیه تشکیل خود غاری آبی بوده‌است که دراثر انحلال آبی گاهی اوقات توده‌های عظیمی از سنگ ها از توده اصلی جدا شده‌اند. تشکیل طبقات متعدد این غار باعث شده‌است که آب به طبقات زیرین نفوذ کرده و عملاً غار تبدیل به غاری خشکی گردد.از دیگر ویژگی های بارز این غار می‌توان وجود قندیل های زیبا و شفاف آهکی و استالاکتیت‌های گُل‌کلمی را نام برد.
 
وجود چشمه‌های آب بسیار زلال در اطراف این غار و حفره‌های متعدد طبیعی هم از ویژگی های منحصر به فرد این غار است. علاوه بر تمامی این مسائل در غار کتله ‌خور همانطور که در قبل آمد می‌توان تجمع‌های متفاوتی مشاهده کرد که یکی از این تجمع‌های زیبا و جالب‌توجه استالاگمیت‌هایی است که بسیار شبیه به عروس و داماد هستند و به همین اسم نامگذاری شده‌اند
 
این غار درطول 120 میلیون سالی که از عمرش می‌گذرد دستخوش تغییر و تحولات بسیاری شده‌است که برخی طبیعی و برخی هم مصنوعی بوده‌است. از تغییرات طبیعی این غار می‌توان شکستگی های حاصل از زمین‌لرزه‌ها، گسل‌خوردگی ها ، لغزش‌ها و ریزش‌ها را نام برد.