کاهش تخلفات معاملات مسکن

این سامانه که توسط شرکت راهبر وابسته به وزارت بازرگانی راه‌اندازی شده این امکان را فراهم آورده تا هرگونه قرارداد خرید و فروش در بخش املاک و مستغلات در این سامانه به ثبت برسد و میزان تخلفات در حوزه معاملات مسکن کاهش یابد. اکنون با گذشت این مدت و ثبت اطلاعات املاک معامله شده بانک اطلاعاتی مناسبی فراهم شده است و به گفته مدیر عامل شرکت راهبر طی روز حدود 4500 کد رهگیری از سوی مشاوران املاک وارد سیستم می‌شود اما برای همه‌گیر شدن استفاده از قابلیت‌های  این سامانه و پرینتی‌شدن قراردادها نیاز به فرهنگ‌سازی و پیش رفتن مرحله به مرحله کار است. گفت‌وگوی انجام شده با محمود اعلایی، مجری سامانه اطلاعات املاک و مستغلات را می‌خوانید.

قرار بود از مرداد ماه امسال قراردادهای معاملات مسکن از حالت نگارش دستی به صورت الکترونیکی و پرینتی انجام شود، اما در عمل این طرح اجرایی نشد و دوباره طبق مصوبه‌ای که دی‌ماه از سوی معاون اول رئیس‌جمهور ابلاغ شد قرار شد که تا 4 ماه آینده همه معاملات به صورت الکترونیکی انجام شود. دلیل این تعویق‌ها چیست و تا چه حد زیرساخت‌های لازم برای اجرایی شدن این مصوبه فراهم است؟

در این بخش 2 بحث وجود دارد. یکی این که سامانه این قابلیت را داشته باشد که بتواند قرارداد پرینتی بگیرد و دیگر این که این فرآیند در بنگاه مشاور املاک جاری و ساری باشد. از خیلی وقت‌ پیش این امکان در سامانه ایجاد شده یعنی ما فرآیند پرینتی‌کردن را برای همه قراردادها در نظر گرفتیم؛ اعم از مبایعه‌نامه، اجاره‌نامه و سایر قراردادها. مشاور املاک می‌تواند از طریق سامانه پیش پرینت را ببیند، ‌تایید طرفین را بگیرد و پرینت کند.

اما وقتی وارد فرآیند اجرا می‌شویم، این فرآیند کاملا تابع عوامل محیطی است که عمده‌ترین آن مشاور املاک است. طی روز حدود 4500 ـ 4000 کد رهگیری وارد سیستم می‌شود. وقتی ساعت ورود را چک می‌کنیم می‌بینیم ساعت‌ها مربوط به زمانی است که اتفاقا مشاور این املاک در آن ساعات کار ندارند. یعنی یا اول صبح است یا حدود ظهر یا آخر شب.

وقتی آمار را بررسی می‌کنیم می‌بینیم مشاور املاک یا قبل از 9 و 10 صبح این کار را انجام می‌دهد یا بین 12 ظهر تا 30/2، 3 بعدازظهر یا 8 و 9 شب به بعد. دلیلش این است که وقتی بنده و شما به عنوان یک خریدار و فروشنده به مشاور املاک مراجعه می‌کنیم مشاور همانجا رقم بنده و شما را به توافق می‌رساند و از ما امضاء می‌گیرد اما همان لحظه وارد سیستم نمی‌شود.

بر این باورم که پرینتی‌کردن مبایعه‌نامه‌ها باید قدم به قدم پیش برود چون خیلی جاها، کار دستوری پیش نمی‌رود.

این که ما تمام مشاوران املاک سراسر کشور را به این سامانه وصل کردیم که قراردادهای‌شان را در اینجا ثبت کنند به نظر من نه تنها یک تحول بزرگ برای این صنف است بلکه برای IT مملکت است. صنفی که کمترین کار با IT را داشته کاملا مجهز کردیم.

بنابراین دلیل آن را آماده نبودن مشاورین املاک می‌دانید؟

وقتی من و شما می‌خواهیم به عنوان خریدار و فروشنده موافقت‌نامه‌ای را امضا کنیم تا یک سند به دست ما نیاید حاضر نمی‌شویم پولی را رد و بدل کنیم.

الان روی یک برگ مبایعه‌نامه می‌نویسند، امضا می‌کنند پول در آنجا رد و بدل می‌شود و آن را شب وارد سیستم می‌کنند. ورود اطلاعات در سیستم بین 30 ـ‌  25 دقیقه زمان می‌برد. بنابراین اگر مشاور املاک بخواهد در آن زمان اطلاعات را وارد کند من و شما باید منتظر بنشینیم.

اگر دو تا قرارداد در روز داشته باشد کل وقتش را باید پشت سیستم بگذراند یکی از دلایلی که ما ترجیح می‌دهیم این طرح مرحله به مرحله پیش برود این است که بتوانیم این سامانه را ملی کنیم. تجربه نشان داده که هیچ وقت با دستورالعمل اداری نمی‌شود کاری را پیش برد. باید به آنها القا کرد. الان چرا سامانه املاک کشور یکی از مستقل‌ترین سامانه‌هاست؟ به خاطر این که صنف مشاور املاک ضرورت این سامانه را احساس کرده است.

برای تشویق مشاوران املاک برای آن که تحت فشار قرار نگیرند، ما منطقه به منطقه آموزش‌های لازم را می‌گذاریم و اینها را در این سامانه راه می‌اندازیم. الان خیلی ازمشاوران هستند که نمی‌توانند در محل خودشان این کار را انجام دهند مثلا در یک مشاور املاک کوچک که یک آقای پیری نشسته و کار انجام می‌دهد هر چند در قرارداد نوشتن تبحر دارد اما در IT آدم قابلی نیست بنابراین یا باید یک کارشناس IT استخدام کند که برایش مقدور نیست یا می‌تواند قراردادهای منعقد شده را شب به خانه ببرد تا یکی از بستگانش آن را ثبت کند یا حتی می‌تواند به یکی از نمایندگی‌های ما در کشور برود و بخواهد که آن را ثبت کنند.

اگر ما افراد را اجبار کنیم که باید این طرح را انجام دهید فرد زده می‌شود و به دنبال راهی می‌گردد که سیستم ما را دور بزند.

فعلا تصمیم داریم به جای این که مشاوران املاک را مجبور کنیم، منطقه به منطقه به سراغ افراد رفتیم و از مناطقی شروع کردیم که سریع‌تر کار انجام می‌شود مثل منطقه 2. چرا که منطقه 2 منطقه جدیدی است مشاوران املاکش عمدتا جوان هستند و اکثرا همان جا کامپیوتر دارند.

کار از نظر فنی و سیستمی کاملا آماده است. امتحان شده و جواب گرفتیم منتها برای اجرا نیامدیم در کل کشور آن را اعلام کنیم که باید این اتفاق بیفتد چرا که معتقدیم کار باید مرحله به مرحله پیش برود.

فکر می‌کنید در عرض 4 ماه مهلتی که اعلام شد همه توجیه خواهند شد؟

برای بخش قابل قبولی این اتفاق می‌افتد بخصوص برای مشاوران املاک کوچک.

تاکنون چه تعداد مشاور املاک وارد سامانه شده‌اند؟

تا الان 82799 مشاور املاک در سامانه ثبت شده‌اند که از این تعداد 74172 مشاور املاک مورد تایید اتحادیه قرار گرفتند یعنی کسانی بودند که درخواست دادند، ثبت‌نام کردند و باقی در فرآیند تایید هستند یا نقص مدارک دارند.

الان 27 ماه از تاسیس این سامانه گذشته است. تا به حال آمارهای بسیار متناقض از تعداد مشاوران املاک ثبت شده شنیدیم. تعداد واقعی چقدر است؟

سامانه باعث شده آژانس‌های بدون پروانه از دور خارج شوند چون هیچ آژانسی بدون پروانه نمی‌تواند وارد سامانه شود و معاملات باید براساس کد رهگیری انجام شود.

آیا ممکن است بین آژانس‌ها تبانی صورت گیرد و از کد رهگیری یکدیگر استفاده کنند و یک فعالیت زیرزمینی شکل بگیرد؟

اگر این کار هم صورت بگیرد چه اشکالی دارد. برای ما مهم این است که هر قرارداد را کدام مشاور املاک ثبت کرده. مهم این است که اطلاعات مورد تایید وارد سامانه شود برای این که مشاوری کد رهگیری بدهد حتما باید به این سامانه وصل شود.

در این مدت وجود این سامانه چقدر توانسته از انعقاد قراردادهای بدون هویت و تشکیل پرونده‌های تخلف در دادگستری جلوگیری کند؟

براساس صحبت وزیر دادگستری بعد از راه‌اندازی سامانه تخلفات در حوزه مسکن در رابطه با معاملات کاهش بسیار چشمگیری داشته است. چون برای اولین کسی که وارد سامانه می‌شود کد پستی ثبت می‌شود.

اگر نفر بعدی بیاید سیستم می‌گوید این کد پستی فروخته شده است. کد رهگیری هم بر مبنای کد پستی صادر می‌شود ضمن این که مشاور املاک هم هنگام ثبت اطلاعات بیشتر دقت کردند کسی هم نمی‌تواند اطلاعات جعلی را به مشاور املاک ارائه دهد چون تک‌تک این اطلاعات بصورت آنلاین با دیگر سازمان‌ها چک می‌شود.

مثلا کد پستی ملک با اداره پست یا کد ملی فرد با اداره ثبت احوال استعلام می‌شود.

الان نیاز است که کدام سازمان‌ها به این سامانه بپیوندند؟

خوشبختانه سامانه به جایی رسیده که بعنوان یک مرجع مورد استفاده قرار می‌گیرد. وقتی مرکز آمار ایران آمارش را از این سامانه می‌گیرد یعنی پذیرفته است که این سامانه اطلاعات آماری درست و دقیقی دارد. زمانی که سامانه راه‌اندازی شد اولین جایی که با آن ارتباط برقرار کرد شرکت پست بود. چون کد پستی برای ما بسیار مهم است و جلوی تخلفات را می‌گیرد. سازمان بعدی ثبت‌احوال بود تا اطلاعات فردی اشخاص احراز شود. سازمان بعدی، سازمان امور مالیاتی بود. برای این که بنگاه‌های مشاور املاک موظف شوند کد رهگیری به مردم بدهند. وقتی سازمان امور مالیاتی می‌خواهد به کسی مفاصاحساب مالیاتی بدهد اول چک می‌کند که آیا کد رهگیری وجود دارد یا نه، اگر کد رهگیری را پای برگه قرارداد ببیند، چک می‌کند که فلان ملک در فلان آدرس با فلان مساحت با این مبلغ فروش می‌رود. اطلاعات و کد رهگیری را تطبیق می‌دهد اگر درست بود مفاصا حساب مالیاتی می‌دهد.

برای انشعاب گاز نیز اطلاعات این سامانه به شرکت گاز وصل می‌شود و انشعاب گاز هم به نام خریدار زده می‌شود در مورد آب و برق هم همین‌طور. در حال حاضر هنگام ثبت اطلاعات در این سامانه، اشتراک برق، آب و گاز و شهرداری ثبت می‌شود. این اطلاعات فقط ثبت نمی‌شود بلکه با این سازمان‌ها چک می‌شود.  وقتی شماره انشعاب را وارد می‌کند اطلاعات می‌آید می‌گوید این انشعاب به اسم فلانی است اگر سند به نام زده شده باشد انشعاب را به نام فرد جدید می‌زنیم در مورد آب و برق هم همین‌طور. در مورد شهرداری وقتی کد نوسازی را می‌زنید همه اطلاعات مربوط به این ساختمان توسط شهرداری منتقل می‌شود.  ما هم از این طرف به شهرداری اطلاعات می‌دهیم و شهرداری از این پس متوجه می‌شود که ساکن ملک کیست. همیشه برای ما و برای دولت سکونت مهم‌تر از مالکیت است، اما این‌که مالک کیست، وظیفه قوه‌قضاییه و سازمان ثبت است.

در مورد قراردادهای منعقدشده قبل از راه‌اندازی سامانه چطور؟ آیا به مرور اعلامی برای ثبت آنها در سامانه نخواهد شد؟

فعلا آنها در اولویت ما نیستند. در هر بانک اطلاعاتی مهم‌تر از تشکیل بانک ثبت اطلاعات و به‌روز نگهداشتن آنهاست به هر حال اطلاعات ثابت نمی‌ماند و مرتب در حال تغییر است. پس جمع‌آوری اطلاعات کار سختی نیست، بلکه مهم این است که بتوانید اطلاعات را به‌روز کنید.

آماری موفق است که قبل از فرآیند جمع‌آوری اطلاعات، فرآیند به‌روز‌آوری‌اش ایجاد شود. ما الان فرآیند به‌روزآوری را ایجاد کرده‌ایم و در مقطعی که جمع‌آوری می‌شود به‌روزآوری هم می‌شود.

علاوه بر ثبت معاملات، قیمت املاک معامله شده نیز در سامانه ثبت می‌شود که معیاری برای ارزیابی نوسان قیمت است و در اختیار مرکز آمار ایران نیز قرار می‌گیرد. این آمار تا چه حد می‌تواند شاخص درستی از کل کشور باشد؟

اطلاعات یک ملک کاملا مشخص می‌کند که نوع اسکلت ملک چیست، مربوط به کدام شهر است، در کدام منطقه شهرداری واقع شده، چقدر مساحت دارد و به چه قیمتی معامله می‌شود.

ما طی مقاطع مشخص اعلام می‌کنیم تمام املاکی که این اسکلت و این سال ساخت را دارند مثلا در فلان منطقه، شهر و استان را پیدا و جمع کند، تقسیم کند و میانگین قیمتش را به ما بدهد. مهم‌تر از خود قیمت نرخ افزایش و کاهش قیمت است. یعنی برای ما مهم است که بدانیم در 3 ماهه سوم امسال نسبت به 3ماهه دوم آن چقدر تغییرات قیمتی داشته‌ایم.

آخرین آمار شما مربوط به چه زمانی است؟

آمار ما به لحظه است. همیشه در ورود اطلاعات یک مقدار خطای انسانی دخیل است، ولی خطای انسانی همیشه ثابت است یعنی اگر شما از 100 فیلد اطلاعاتی 3 تا را غلط وارد کنید همیشه این عدد یا یک است یا 2 یا 3. در نتیجه اطلاعات در مقاطع مختلف با دقت ثبت می‌شود، چون با یک دقت ثبت می‌شود شما می‌توانید نرخ رشد را با همان دقت با کاهش یا افزایش ببینید.

آمار ارائه شده توسط شما با آمارهای بانک مرکزی چه تفاوت‌هایی دارد؟

من روی بانک مرکزی نظری ندارم، اما در سامانه ثبت معاملات املاک باید اطلاعات همه قراردادها ثبت شود. پس این سامانه می‌تواند منبع موثقی باشد. طبق قانون، مرجع آماری ما در کشور مرکز ملی آمار است. این مرکز هم جزو کاربران این سامانه است و آمارش را از این سامانه استخراج می‌کند.

در آخرین آمار ارائه شده نرخ اجاره‌ها کاهش داشت، اما در واقعیت چنین چیزی از سوی مردم احساس نمی‌شود؟

ما دنبال این هستیم سامانه‌ای داشته باشیم که بهترین اطلاعات را بدهد. افزایش و کاهش برای ما مهم نیست، مهم درست نشان دادن اطلاعات است. واقعیت چیزی است که مردم آن را لمس می‌کنند. آماری که ما ارائه می‌دهیم بر مبنای اطلاعات کاملا مشخص است. جزئیاتش قابل مشاهده است.

در این زمینه اعتقاد داریم به آن شکل افزایش نداشته‌ایم‌. آنچه مردم به عنوان افزایش تلقی می‌کنند واقعا افزایش نیست آن هم چند دلیل دارد.

یک دلیلش این که موجرین علاقه دارند به جای پول پیش اجاره را بیشتر بگیرند. در آمارها هم می‌بینیم که از تعداد رهن‌ها کاسته و به مبلغ اجاره‌ها افزوده می‌شود این از نظر روانی افزایش تلقی می‌شود در حالی که افزایش نیست ضمن این که همیشه باید افزایش را با نرخ تورم مقایسه کنید یعنی اگر قیمت ملک ثابت بماند این بدان معناست که قیمت واقعی کاهش دارد چون تورم وجود دارد.

ما اطلاعات خام را در اختیار افراد متقاضی قرار می‌دهیم آنها اطلاعات را تحلیل می‌کنند و ممکن است کسی نرخ تورم را لحاظ کند و دیگری نکند. پس کاهش یا افزایش بستگی به تحلیل افراد دارد.

در بحث هدفمندکردن یارانه‌ها با توجه به اتصال این سامانه به اطلاعات سکونت و انشعابات آب و برق و گاز قرار بود در قالب طرح کارت انرژی آپارتمان شاخص مصرف انرژی در آپارتمان‌ها از این طریق محاسبه و اطلاعات برای محاسبه یارانه نقدی در مراحل بعدی به کمک بیاید. آیا این طرح اجرایی شد؟

اجرایی‌کردن آن دست ما نیست به هر حال ما سامانه املاک را دادیم دولت و مجلس هم دنبال این موضوع هستند. ما انشعاب آب و برق و گاز را در اینجا داریم. شهرداری به گاز وصل است آب و برق هم در شرف اتصال هستند. کارهای فنی انجام شده است.

یعنی در مرحله بعدی،‌برای توزیع یارانه نقدی در قالب طرح هدفمندی یارانه‌ها از این سامانه استفاده می‌شود؟

خیر، ما آماده‌ایم که سامانه را در اختیار سازمان‌های اقتصادی و بخش هدفمندی یارانه‌ها قرار دهیم. ما این طرح را در حد پیشنهاد به دوستان گفتیم آنها هم با این سامانه آشنایی دارند.

وقتی بحث حامل انرژی می‌شود، 3 تا از این حامل‌‌ها وابسته به ملک است و یکی از آنها وابسته به فرد است.

آب و برق و گاز به ملک و سوخت به فرد وصل است.

وقتی 3 حامل انرژی را در یک سامانه داشته باشید خیلی راحت می‌توانید برای ایجاد کارت انرژی از آن استفاده کنید. کافی است کارت سوخت را هم به آن وصل کنید.

اطلاعات چند میلیون خانوار در این بخش وجود دارد؟

اطلاعات 15 میلیون خانوار را داریم در واقع تعداد 3629970 نفر ثبت شده و هر کدام از نفرها مشخص کردند که در چه ملکی ساکن هستند.

بازار خرید و فروش مجازی مسکن که قرار بود راه‌اندازی شود در چه مرحله‌ای است؟

این کار هم باید مرحله به مرحله انجام شود. کار از نظر فنی کامل انجام شده بازار مجازی یعنی شما بازاری داشته باشید که اطلاعات دقیق و کامل و مورد تایید را داشته باشد.

نکته اول این که ما در عصر ارتباطات زندگی می‌کنیم در شهری مثل تهران مشکلات زیادی برای رفت و آمد داریم اگر در تهران فقط روزی هزار قرارداد ثبت شود به ازای هر قرارداد فکر می‌کنید افراد چند بار به این طرف و آن طرف مراجعه کرده‌اند.

این رفت و آمدها روی ترافیک، آلودگی هوا و تلف‌شدن وقت مردم اثر دارد پس خوب است برای خرید هر کالایی بتوان آن کالا را در یک فضای مجازی دید.

نکته دوم این که اطلاعات ورودی باید خیلی کامل و دقیق و ارزیابی‌شده باشد. چه جایی بهتر از مشاور املاک؟ مشاور املاک می‌‌تواند بسادگی اطلاعات فایل شده خود را وارد این سامانه کند و تک‌تک اطلاعات هم که با سازمان‌های مربوطه چک می‌شود اطلاعات درست وارد سامانه می‌شود و افراد می‌توانند در منزل خود بنشینند و دنبال چیزی که می‌خواهند بگردند.

در نتیجه مراجعه‌ها کم می‌شود، جستجوها هدفمند می‌شود و هنگام ثبت قرارداد هم دیگر نیاز نیست کل اطلاعات وارد سامانه شود چون قبلا این اتفاق افتاده است.

اسم فروشنده که مشخص است، اسم خریدار و قیمت ملک هم اضافه می‌شود و فرآیند تسریع می‌شود.

کار از نظر فنی آماده است. خیلی وقت‌ها می‌گویند تمام شدن کار به منزله شروع کار است نه پایان کار. وقتی افتتاحیه طرحی را داریم یعنی کار ساخت آن تمام شد از این به بعد بهره‌برداری از آن شروع می‌شود.

طبق زمان‌بندی که اعلام کرده بودیم قرار بود تا آذرماه کار تمام شود، واقعا تمام شده. کار آماده است و در حال ایجاد برنامه‌‌ریزی‌ها برای فعال کردن آن هستیم البته این کار اشتباه است. وقتی شما می‌خواهید کاری را در سطح وسیع عملیاتی کنید هیچ وقت انجام نمی‌شود. شما باید کار را در یک منطقه کوچک به صورت پایلوت امتحان کنید بعد منطقه را بزرگ‌تر کنید تا بتوانید بعد از بررسی اشکالات را برطرف کرده و منطقه را رفته‌رفته بزرگ کنید.

بخش‌های خصوصی هم سایت‌های مجازی خرید و فروش را راه انداختند. چون شما به دولت وصل هستید، آیا به نوعی قدرت رقابت را از آنها نمی‌گیرید؟

کاری که انجام می‌شود را با یک مثال عرض می‌کنم. یک زمانی روزنامه همشهری شروع به چاپ نیازمندی‌ها کرد که معمولا بیشترین قسمت آن در رابطه با املاک است. آن زمان مشاوران املاک در مقابلش موضع گرفتند، اما الان می‌بینید بیشترین استفاده را خود مشاوران املاک می‌کنند.

ما اعتقاد داریم بازار مجازی چنین بخشی را خواهد داشت.

ما بازارهای خوبی را برای شرکت‌های باتجربه ایجاد خواهیم کرد طوری که خود این شرکت‌ها مدیریت سایت را به عهده بگیرند.

وقتی همه هدف ما این است که به سمت خصوصی‌کردن کارها برویم قصدمان این است که از فضای دولتی بیرون بیاییم و به سمت بخش خصوصی برویم که چابک‌تر و کم‌هزینه‌تر است و با اطمینان بیشتری انجام خواهد شد. این کار اشتباه است که جلوی کاری که توسط بخش خصوصی قابل اجراست را بگیریم.

فکر می‌کنید چه مدت طول بکشد تا این طرح در کل کشور اجرایی شود؟

ما دوست داریم مشاوران املاک هر کاری را با طیب خاطر انجام دهند، مثلا برای پرینتی‌کردن قراردادها جلسات متعدد با مشاوران املاک داشته‌ایم. در جلسه‌ای که با حضور 50 ـ 45 مشاور املاک برگزار شد موضوع را بار دیگر توضیح دادیم و با آنها مشورت کردیم که کار چگونه پیش برود. در مورد بازار مجازی هم همین طور.

در جلسه‌ای اعلام کردیم 50 نفر از قدیمی‌ترین مشاوران املاک تهران بیایند که آمدند و ما بازار مجازی را برایشان توضیح دادیم. آنها هم استقبال کردند و به مسائلی هم اشاره کردند که هیچ وقت به ذهن ما نمی‌رسید چون آنها تجربه زیادی دارند. در مورد راه‌اندازی به خاطر این که ما این طرح را با نظر اتحادیه و اعضای اتحادیه مشاوران املاک پیش می‌بریم شاید به شکل خیلی محدود تا پایان سال راه‌اندازی شود.

کنترل صحت اطلاعات وارد شده در سامانه چگونه صورت می‌گیرد؟

باید ببینیم در قرارداد چه پارامترهایی برایمان مهم است.

ملک مهم است که اطلاعات آن از اطلاعات پست می‌آید که تایید شده است و خیالمان راحت است.

یکی دیگر از ارکان قرارداد، خریدار و فروشنده یا موجر و مستاجر هستند. اطلاعات این افراد هم از بانک اطلاعاتی ثبت احوال می‌آید که مورد اعتماد است. اطلاعات ملک هم که از روی سند قابل رویت و مورد اعتماد است. نکته مهم دیگر قیمت است. مشاور املاک قیمت توافقی طرفین را وارد می‌کند. ممکن است یک اشتباه انسانی رخ بدهد که ما در سامانه الگوریتم‌هایی داریم که میانگین قیمت هر منطقه را دارد اطلاعات وارد شده را با میانگین چک می‌کند اگر مشکل داشت به مشاور املاک می‌گوید دوباره قیمت را چک کند.

سیستم شناسنامه هوشمند املاک و مستغلات در چه مرحله‌ای است؟

این طرح مدت‌هاست که مطرح است شاید ما به روشی رفتیم که خروجی مورد انتظارمان را نداشتیم.

شناسنامه هوشمند یک ملک در واقع یک کار اطلاعاتی است که تمام اطلاعات یک ملک از مالکیت انشعاب آب و برق و گاز گرفته تا نوع کاربری ملک و اطلاعات مربوط به عوارض و نوسازی و مالیات در آن قرار بگیرد.

شناسنامه هوشمند باید اطلاعات ملک، اطلاعات ساکن، مالک، انشعابات، عوارض و اطلاعات ثبت را روی یک کارت داشته باشد که در حال حاضر از این 6 مورد، 5 مورد را در سامانه داریم فقط سازمان ثبت اسناد باقیمانده است.

که آن هم مقاومت نشان می‌دهد و نمی‌پذیرد که وزارت بازرگانی متولی باشد؟

این طور نیست. دوستان بحثی روی این ندارند بلکه می‌گویند مالکیت وظیفه ماست این هم درست است هیچ کس به غیر از ثبت در مقوله مالکیت ورود نمی‌کند. برای ثبت، پلاک ثبتی ملک مهم است و این که ملک به اسم چه کسی است، اما ساکنان ملک برایش مهم نیست.

این وظیفه قانونی ثبت است و ما به آن ورود نمی‌کنیم چون ساز و کارش را نداریم. ما که نمی‌توانیم سند مالکیت صادر کنیم.

خوشبختانه تعامل خوبی با آنها ایجاد کرده‌ایم. الان دفترخانه‌های اسناد رسمی که به شکلی زیرمجموعه و تابع سازمان ثبت اسناد هستند به عنوان مراکز صدور گواهی دیجیتال ما در سطح کشور فعال شدند. مشاوران املاک که امضای الکترونیکی دارند مایلند نزد آن ادارات ثبت بروند و امضای الکترونیکی‌شان را کامل کنند یا تمدید کنند یا امضای جدید بگیرند.

ما تمهیداتی را پیش‌بینی کردیم که سازمان ثبت به زودی مالکیت را در این سامانه تایید کند از سوی دیگر هم این سازمان می‌تواند از اطلاعات خوب این سامانه استفاده کند. وقتی شما یک قطب به اسم سازمان املاک دارید که به شهرداری،‌ آب، برق، سازمان امور مالیاتی، مرکز آمار، پست و ثبت احوال وصل است، قاعدتا مورد استقبال ثبت قرار می‌گیرد.

شرکت راهبر به عنوان بازوی اجرایی وزارت بازرگانی در بخش IT چه پروژه‌هایی را در دست دارد؟

ما سعی کردیم پروژه‌هایی داشته باشیم که خدمت ملی را به کشور ارائه دهد. یکی از آنها پروژه سازمان املاک است. پروژه دیگر سیستم مدیریت منابع سازمان در مجموعه شرکت‌های تابعه وزارت نیرو است. در حال حاضر ما 39 برق منطقه‌ای داریم که باید در آن شرکت‌ها پیاده‌اش کنیم.

پروژه دیگر تامین الکترونیکی کالاست. برای صنعت نفت کشور که پروژه بسیار بزرگی است و برای وزارت نفت  دارد پیاده می‌شود. یعنی حوزه کاری ما صرفا وزارت بازرگانی نیست، به عنوان یک شرکت در مناقصات و پروژه‌‌های متعدد شرکت می‌کنیم.

ولی سعی می‌کنیم کارهایی را دنبال کنیم که خیر و برکت داشته و در حد توان ما باشد. در پروژه خرید اعتباری (طرح میزان)‌ مشارکت فعال داریم که اثراتش بزودی نمایان خواهد شد.

پروژه دیگر شبکه بازرسی و نظارت مردمی (طرح شبنم)‌ است و طرحی است که فقط در دو سه کشور دنیا به شکل کامل پیاده شده که می‌توان به کشورهای آلمان، فرانسه و کره جنوبی و یک مقدار محدودتر در چین اشاره کرد. این طرح، طرح مهمی است برای این که برای هر کالا شناسه‌ای تعیین می‌شود و مشخص می‌کند که آیا کالا اصل هست یا اصل نیست که این یک تحول است.

در این طرح فرض را بر این گذاشتیم که هر فرد یک تلفن همراه دوربین‌دار دارد که با نصب یک بارکد دوبعدی روی هر کالا این امکان را فراهم می‌کنیم که فرد دوربین تلفن را جلوی بارکد بگیرد و بلافاصله مشخص کند که کالا اصل هست یا نیست. درواقع دوربین کد را می‌خواند و با یک SMS به یک مرکز ارسال می‌کند، آن مرکز کد را رمزگشایی و با اطلاعات موجود چک می‌کند تا صحت کالا و قیمت و یکسری اطلاعات مشخص شود.

این طرح روی چند کالا پیاده شده است؟

اجرای این طرح یک فرآیند چند ساله است که کل کالاها را شامل می‌شود. اگر کالا تقلبی بود بلافاصله خود سیستم به سازمان بازرسی و نظارت اصناف اطلاع می‌دهد، سازمان مطلع می‌شود که فردی با این شماره موبایل کالای جعلی را خریده و آنها به شماره SMS می‌دهند که همین الان به شکایت شما رسیدگی می‌شود.

تاکنون چند شکایت اینچنینی واصل شده است؟

می‌توانید شکایات را از بازرسی و نظارت اصناف بپرسید. ما این زیرساخت را ایجاد کردیم. تولیدکنندگان متعددی یکی یکی وارد این طرح می‌شوند.

طرح شبنم شامل داروهای وارداتی هم می‌شود؟

داروهای داخلی هم عملا وارداتی هستند، چون ترکیبی هستند. تولیدکنندگان و واردکنندگان دارو تعهد کردند این بارکد را روی محصولات نصب کنند.

وقتی از این صنعت مهم خیال‌مان راحت شود، بقیه محصولات را هم پوشش می‌دهیم. مثل قطعات خودرو، مواد بهداشتی و آرایشی.

جلسه بسیار خوبی را با مسوولان بحث قاچاق داشتیم. از جمله گمرک و خود آقای مرتضوی، رئیس ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز. ایشان وقتی طرح را دیدند بسیار استقبال کردند چون خود ایشان هم مثل ما و بقیه مردم می‌دانستند که جمع کردن قاچاق کالا فقط با کار پلیسی قابل اجرا نیست.

با کمک دوستان این را تبدیل به قانون می‌کنیم که همه کالاها این برچسب را داشته باشند و بزودی اطلاع‌رسانی انجام می‌شود. این هم نیاز به فرهنگسازی دارد.

قرار بود شرکت راهبر تا پایان سال 88 خصوصی ‌شود. چرا این اقدام صورت نگرفت؟

اعتقاد ما این است که شرکت راهبر دولتی نیست، شاید این اشتباه بوده که آن را جزو شرکت‌های دولتی پیش‌بینی کردند. چون گفتند تا پایان سال 89 باید واگذار شود. شرکت دولت سهام دولتی را به طور کامل واگذار کرده یعنی سهامداران دولتی راهبر که وزارت بازرگانی بوده سهام خود را به موسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی فروخته است، در نتیجه این شرکت مشمول بحث واگذاری نمی‌شود. درست است که شرکت راهبر به نحوی وابسته به دولت است، اما دولتی نیست سهام ما در برابر یک موسسه پژوهشی است.

سیما رادمنش / گروه اقتصاد