یارانه‌ای هدفمند برای فرزندان

پول توجیبی، هر چند اندک، نه تنها به کودک احساس استقلال می‌بخشد، بلکه به او می‌آموزد که چگونه تصمیم گرفته و پولی را که از آن او است خرج کرده و یا پس‌انداز کند؛ والدین با پرداخت پول توجیبی به فرزندان، می‌توانند اهمیت و ارزش پول، مفهوم صرفه‌جویی، اهمیت کار کردن، همیاری، لذت بردن و مدیریت دخل و خرج را به فرزندشان القا کنند و به این وسیله او را برای دنیایی که در انتظار اوست آماده ‌کنند؛ زیرا مفهوم سرمایه و پول زمانی برای کودکان معنای حقیقی می‌یابد که کودک با داشتن پول توجیبی برای خرید یا پس‌انداز اقدام کند.

دکتر فربد فدایی، روان‌پزشک، برآوردن نیازهای اولیه کودک در سال‌های نخستین زندگی را یک ضرورت حتمی می‌داند و می‌گوید: این نیازها باید بی‌چون و چرا برآورده شود، اما در سال‌های بعد باید برای کودک محدودیت‌هایی در نظر گرفت و از سوی دیگر به هنگام تهیه لوازمی که مربوط به اوست، از وی نظرخواهی کرد تا بدین وسیله با خرید و پول آشنا شود.

کودک معمولا پس از سن سه سالگی واژه من و مالکیت را می‌آموزد و مفهوم واژه پول به عنوان جنسی اعتباری که عامل خرید محسوب می‌شود، از پنج سالگی شکل می‌گیرد. در سال‌های پیش از پنج سالگی ذهن فرد آن قدر رشد نیافته که معنای پول را بداند و نیازی هم به پول دادن به کودک نیست.

وقتی کودک مدرسه رفتن را شروع می‌کند و یاد می‌گیرد که چطور پول بشمارد و پول عوض کند، می‌توان خرجی دادن به کودک را شروع کرد.

پرداخت مبلغی به عنوان پول توجیبی به هر میزان ضمن آن‌که باید پاسخگوی مقداری از نیازهای فرزندان باشد، به آنها می‌آموزد تا برای به دست آوردن آنچه می‌خواهند بکوشند و در مقابل آنچه دارند احساس مسوولیت کنند.

دکتر فربد فدایی همچنین ضمن تاکید بر این نکته که باید به فرزندان فهماند پرداخت پول توجیبی یکی از وظایف حتمی والدین نیست، می‌گوید: در مواردی بهتر است دادن پول توجیبی به فرزندان، در قبال کارهای کوچکی باشد که آنها به عنوان خدمت برای خانواده انجام داده‌اند.

برای کودکان، تا پیش از ورود به مقطع راهنمایی، بهترین شیوه تعیین مقرری هفتگی است، این مبلغ می‌‌تواند تا حدی باشد که کودک بتواند بعضی از نیازهای خود مانند خرید لوازم‌التحریر، لوازم شخصی نه چندان گران‌قیمت مثل وسایل زینتی، کتاب، برخی خوراکی‌های مورد علاقه و... را برطرف کند؛ اما نباید به حدی باشد که به او امکان خرید اقلام گران‌قیمت را بدهد.

روان‌شناسان معتقدند در پایان ماه در صورتی که کودک پول هفتگی‌اش را به درستی خرج یا پس‌انداز کرده باشد، می‌توان مبلغی را به عنوان جایزه ویژه علاوه بر مبلغ پول توجیبی به او هدیه داد تا کودک متوجه شود که رفتار درست او مورد توجه والدین قرار گرفته است تا به تکرار رفتار خوب خود تشویق شود.پول توجیبی می‌تواند به صورت ماهیانه نیز پرداخت شود؛ اما روان‌شناسان به دو دلیل این روش را چندان مناسب نمی‌دانند. نخست این که کودک با در اختیار داشتن مبلغ زیادی پول به صورت یک جا، خریدهای نامناسبی کرده و یا به راه‌های نامناسب کشیده می‌شود و این به دلیل کاهش کنترل والدین بر روی پول پرداختی به او است و دوم این که اگر پول پرداختی پیش از پایان ماه تمام شود و از والدین پول طلب کند، پرداختن یا نپرداختن پول به او، تبعات ناخوشایندی را به دنبال دارد، بنابراین پرداخت پول توجیبی به صورت هفتگی بیشتر توصیه می‌شود.برای تعیین مبلغ پول توجیبی باید ابتدا خرج‌های ضروری مثل هزینه رفت و آمد، خرید برخی لوازم ضروری و... در نظر گرفته شده و پول به صورتی تعیین شود که مقداری برای پس‌انداز و خریدهای اضافه به دلخواه کودک، باقی بماند.

فراموش نکنیم برای کودکانی که برای رفت و آمد یا خریدهای مختلف خود نیازی به پول ندارند، (با سرویس مدرسه یا والدین به مدرسه رفته و برمی‌گردند و کلیه لوازم مورد نیاز آنها توسط والدین خریداری می‌شود) باز هم به پول توجیبی نیاز دارند تا احساس استقلال و کنترل دخل و خرج را تجربه کرده و فرا بگیرند.

روان‌شناسان معتقدند، با افزایش سن کودک، باید مبلغ پول توجیبی افزایش یابد؛ این افزایش باید پیش از این که کودک پول توجیبی خود و همسالانش را مقایسه کرده و از والدین درخواست کند تا پول توجیبی او را افزایش دهند، صورت بگیرد.

براساس بررسی‌هایی که بر روی خانواده‌های مرفه انجام شده، هنگامی که فرزندان این خانواده‌ها پول زیادی در دسترسشان قرار می‌گیرد، بیشترشان به اسراف و کارهای نادرست روی می‌آورند. علت آن است که میزان پولی که به آنها داده می‌شود، بیش از آن است که نیاز دارند و در نهایت فرصتی برای مصرف این پول در راه‌های نادرست پیدا می‌کنند.

اگر خانواده‌ها پولی را به عنوان پول توجیبی به فرزندان می‌دهند، باید بدانند که افراط و تفریط در این زمینه، به هر حال به ضرر فرزندان است. فرزندی که پول زیادی دریافت می‌کند، علاوه بر این‌که امکان بزهکاری وی بیشتر می‌شود، کم‌کم دوستان نابابی هم به طرف او می‌آیند و با منظورهای گوناگون از وی سواستفاده می‌کنند و به طور کل این گونه افراد کمتر دوست خوب پیدا می‌کنند.

بنابراین، می‌توان گفت که پول توجیبی باید متناسب با نیازهای تامین نشده فرزند در خانه باشد، چه در غیر این صورت ایجاد بزه می‌کند و در این زمینه چگونگی برخورد با فرزندان جایگاه بسیار مهمی دارد. پدران و مادران می‌توانند به گونه‌ای با فرزندان خود برخورد کنند که در وهله نخست، همیشه مقدار متناسبی پول در اختیار فرزندان خانواده باشد و در عین حال هم صمیمیتی میان خود و فرزندان ایجاد کنند که آنها به آسانی درباره نیازهای خود با والدین گفت‌وگو کنند.

در مقابل، پرداخت پول توجیبی به میزان کم هم سبب به خطا انداختن فرزند شده و او را تشویق می‌کند تا از طرق دیگری ـ حال هر چند نادرست باشد ـ این کمبود را جبران کند و بدین ترتیب، وی به نوعی به سوی کارهای ناشایست برای ارضای نیازهایش سوق داده می‌شود.جامعه‌شناسان درباره اثرات دریافت پول توجیبی بیشتر یا کمتر از حد نیاز، بر این باورند که دریافت پول توجیبی در حد نیاز متوسط مسلما بسیار مؤثر بوده و اگر بیشتر یا کمتر از حد نیاز باشد، سبب انحرافات و مشکلاتی برای خانواده و فرزندان خواهد شد.

مطالعات نشان می‌دهد عدم نظارت والدین به نحوه مصرف پول توجیبی کودکان و دانش‌آموزان، خطر معتاد شدن آنان به مواد مخدر را در پی دارد، مساله عدم نظارت بر نحوه مصرف پول توجیبی دانش‌آموزان در میان والدینی که هر دو شاغل هستند، شایع‌تر است و این افراد نظارت کمتری به ریخت و پاش‌های فرزندان خود دارند. هرچه پول توجیبی دانش‌آموزان بیشتر شود، آنان میل بیشتری به ریخت و پاش پیدا می‌کنند و احتمال این‌که از این مبالغ حتی برای خرید مواد مخدر استفاده نمایند، افزایش می‌یابد. محققان به والدین توصیه می‌کنند میزان پول توجیبی دانش‌آموزان را طوری تنظیم کنند که آنان نه با کمبود پول مواجه شوند، و نه آنقدر با پول اضافی روبه‌رو گردند که وسوسه کارهای خلاف به سر آنان بزند.

اما در کل همه این موارد به شخصیت و نوع تربیت و گرایش‌های فرزندان باز می‌گردد و میزان پرداخت پول توجیبی در مقابل نوع شخصیت و تربیت کودک آنقدرها هم تفاوت نمی‌کند، چرا که همه اینها به شخصیت، تربیت و چگونگی برخورد والدین با فرزندان بستگی دارد. اگر فرزندی قانع بودن را نیاموزد، دیگر میزان کم یا زیاد بودن پولی که دریافت می‌کند، برایش تفاوتی ندارد.

اول از همه منتظر بمانید تا فرزندتان به پختگی لازم برسد؛ اگر شمردن بلد نباشد‌، دادن پول توجیبی به او هیچ فایده‌ای ندارد، چون قادر نیست به هنگام پول گرفتن و یا خرید کردن‌‌، جمع و تفریق کند.بنا به سنش به او پول تو‌ل‌جیبی بدهید و با افزایش سن‌، به مبلغ پرداختی بیفزایید. در مورد پول آزادانه صحبت کنید، صحبت از پول نباید موضوع ممنوعی باشد؛ مثلا چنانچه می‌خواهد پول توجیبی‌اش زیاد شود، باید در مورد نیازهایش با او گفت‌وگو کنید.

هدف از دادن پول توجیبی به فرزندان قبل از هر چیز آن است که به او مدیریت دخل و‌ خرج و اهمیت و ارزش چیزها را بیاموزید. چنانچه فرزندتان زودتر از موعد مقرر پول توجیبی‌اش را خرج کند و بخواهد جلوتر آن‌را از شما بگیرد، (مطمئنا یک روز این‌کار را انجام خواهد داد)، ابتدا به او نرمش نشان دهید، به او کمک کنید تا متوجه اشتباهش شود اما عادت نکنید همیشه او را از بحران مالی نجات دهید. در این صورت پول توجیبی جنبه آموزشی خود را از دست می‌دهد؛ همچنین به او نگویید با پولش چه کار کند، بگذارید خودش تجربه کند و هر چه که می‌خواهد بخرد، حتی چیزهای بی‌فایده، به‌خصوص آن‌که پول نباید منشا درگیری میان شما و فرزندتان شود، باید قوانین مشخصی در مورد آن برقرار کنید.