قانون هدفمندی یارانه‌ها و تلفات انرژی

با عنایت به این‌که در سبد کالاهای طرح هدفمندی، حامل‌های انرژی وزن عمده را دارد، در اینجا به همین موضوع پرداخته می‌شود. برای این‌که این طرح سرنوشت‌ساز در همان ابتدا با قدم‌های محکم و با دقت بیشتری برداشته شود، در ابتدا با ارائه اطلاعات مقایسه‌ای در خصوص سرانه مصرف انرژی در ایران طی 3 سال 1990، 2000 و 2005 و مقایسه آن با متوسط جهانی و چند کشور دیگر، نگاهی اجمالی به موقعیت کشورمان در مصرف انرژی خواهیم داشت. بر اساس آمارهای رسمی سازمان همکاری‌های اقتصادی و توسعه (OECD) که از سوی آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) منتشر شده است، مصرف سرانه انرژی در کشورمان در 3 سال مذکور معادل 1264، 1864 و 2381 کیلوگرم معادل نفت خام و در متوسط جهانی به میزان 1668، 1657 و 1778 کیلوگرم معادل نفت خام (Kgoe) بوده است. این رقم برای کشور قطر به ترتیب 13554، 19585، 19466، برای هند 377، 452، 491 ، برای چین 760، 875، 1316، برای کانادا 7564، 8215، 8473 برای آمریکا 7700، 8152، 7886، برای انگلستان 3709، 3971، 3895، برای آفریقای جنوبی 2592، 2525، 2722، برای سوئد 5556، 5439، 5780، برای اسپانیا 2338، 3096، 3340 ، برای سنگال 281، 256، 261، برای یونان 2151، 2556، 2794 و برای ژاپن 3595، 4152 و 4135 کیلوگرم معادل نفت خام است. مطابق محاسبات و آمارهای رسمی، سرانه مصرف انرژی در کشورهای با درآمدهای سرانه پایین به ترتیب سال 432، 457، 492، برای کشورهای با درآمدهای سرانه متوسط 1365، 1253، 1509 و در نهایت برای کشورهای با سطح درآمدهای سرانه بالا به ترتیب 4906، 5469 و 5524 کیلوگرم معادل نفت خام بوده است.

در کشورهایی مانند ایران که بخش عمده‌ای از تولید ناخالص داخلی از محل درآمدهای حاصل از فروش نفت و فرآورده‌های آن تامین می‌شود، با کاهش یا افزایش چشمگیر درآمدهای نفتی بخصوص به دلیل نوسانات شدید قیمت‌های جهانی نفت، رقم شاخص شدت مصرف انرژی تغییر می‌کند.

آنچه از آمار و ارقام در خصوص استفاده مسرفانه از انرژی قابل تکیه است، اطلاعات مربوط به راندمان نامطلوب در تولید، انتقال و توزیع برق همچنین عرضه فرآورده‌های پالایشگاهی در بخش عرضه حامل‌هاست. در بخش صنعت نیز شاخص‌های انرژی ویژه، از صنعتی به صنعت دیگر متفاوت است به نحوی که شرایط، از حد قابل قبول نسبی تا سطح ناکارآمدی شدید وجود دارد. در بخش خانگی، سهم این بخش در کل مصارف نهایی انرژی کشور بالاست، همچنین تا رسیدن به سطح مطلوب از مصرف انرژی در واحد سطح، جای کار زیادی چه به لحاظ اصلاح روش‌های ساخت مسکن و تجهیزات خانگی و چه به لحاظ رفتار مسرفانه بخش زیادی از مصرف‌کنندگان وجود دارد. دربخش حمل و نقل نیز، دلیل اصلی در ناکارآمدی مصرف بخش حمل و نقل، بیش از آن‌که به مردم بازگردد مربوط به ناوگان حمل و نقل و خودروهای غیراستاندارد می‌شود.

در تحلیل نهایی، اگرچه اصلاح دقیق و هوشمند نظام قیمت‌گذاری‌ها می‌تواند شرط لازم در تحقق این مهم باشد، اما به قطع و یقین، شرط کافی نخواهد بود. دیگر شرط لازم، شناخت و آگاهی از مبادی اسراف، ناکارایی و ناکارآمدی در مصارف انرژی است.

بهروز پورسینا