عزت و ماندگاری ایران و ایرانی

آدم‌های قصه‌های جنگ و مهاجران در دوسوی جهان هستند؛ اولی در جبهه‌های جنگ، دمی در سراسر اروپا، اما هر دو مایه سرافرازی ایران و ایرانی هستند. در حقیقت گمشده محمدعلی فارسی با نگاهی نو بار دیگر یادآوری می‌کند عزت و ماندگاری ایران و ایرانی ریشه در دانش و تاریخ و ادبیات آن دارد که نسل امروز باید بر آن تکیه و تامل کند. در مستند گمشده دیوید فیتز جرالد رباعیات حکیم عمر خیام، می‌خواند دانته مشهور ده‌ها نسخه از آن را بین دوستان پخش می‌کند و هدیه می‌دهد و می‌گوید بخوانید که اعجاب‌برانگیز است. فیتز جرالد آن را ترجمه می‌کند. یک نسخه نفیس آن را که به صورت بسیار زیبا صحافی شده، تحویل شخصی که با کشتی تایتانیک عازم آمریکا بوده می‌دهد، اما کشتی تایتانیک غرق و نسخه بسیار نفیس ترجمه خیام در اعماق اقیانوس دفن می‌شود. مستند حقیقت گمشده قصه‌ اینچنین دارد. پرداختن به چنین ماجرایی در قالب یک مستند نیاز به تحقیق و پژوهش عمیق دارد که صدالبته فارسی از آن بهره برده است.

دقت و ظرافت در خلق تصاویر مستندگونه شگفت‌انگیز این مستند را مستثنی می‌کند، روانکاوی دوربین در ثبت حقیقت ماجرا، بهره جستن از شخصیت‌های ممتاز ادبی و ایران‌شناسی (پروفسور ایوری)‌، حضور دوربین در صحافی قدیم و امروز که خود نشانگر جدیت فارسی در مستندتر نشان دادن ماجراست (صحافی که نسخه نفیس خیام در آن آماده شده)‌ تک‌تک آدم‌هایی را یافتن که نقش در کار ترجمه و صحافی خیام داشتن اینها همه نشان می‌دهد که فارسی از مایه‌های فکری فراوانی برای خلق یک مستند خوب برخوردار است. آنچه توانسته تماشاگر را تا پایان فیلم مجذوب کار فارسی کند، مجموعه زیبایی‌های تصویری است که بکر و دست‌نیافتنی بوده (جاده‌ها و خانه‌های پر از خاطره)‌ که یادآور زحمات آدم‌هایی است که ترجمه خیام را به ثمر رساندند، اما چقدر زیباست طبیعت این تلاش‌ها، محمدعلی فارسی به دلیل پژوهش قوی کاملا با ساخت حقیقت گمشده مانوس است. موسیقی همه جا نیست، اما وقتی می‌آید بجا و شایسته بر تصویر دلربایی می‌کند. بویژه در صحنه‌های ریزش برگ گل‌ها و قطره‌های آب که آوایی زیبا یادآور غربت فیتز جرالد و خیام می‌شود که در ادبیات امروز و اهل دل کمتر سراغی از آنها می‌گیرند (نسل امروز)‌ از دیگر امتیاز‌های مستند حقیقت‌ گمشده تلفیق تصاویر کهن و مدرن است، با طبیعت زندگی فیتز جرالد و خیام، گفتارها و صداهای دو گوینده بسیار بجا و شایسته به کار گرفته شده که جای بسی تعجب است چرا در جشنواره مستند سینما حقیقت از گویندگان سخنی به میان نیامده (کاندیدای دریافت جایزه نبودند)‌.

پیام روی گور دیوید فیتز جرالد، آوای خرابه‌های شهر نیشابور و گل‌های سرخ کنار آرامگاه خیام که تصویری کاملا نو را برای اولین بار از حکیم ایرانی نشان می‌داد، همه نگاه بیننده را پر از طراوت دیدن می‌کند. سفر گل سرخ از کنار آرامگاه خیام تا کنار مزار فیتز جرالد هم از جذابیت‌های قصه است. پیام کنار گور فیتز جرالد خطاب به کشیشان زمان خود باز هم از پیام‌های تکان‌دهنده مستند است.

(خدایی که شما خلق کردید من نمی‌پرستم. خدایی که مرا خلق کرده می‌پرستم)‌ بردن سه جایزه (جایزه ویژه هیات داوران، بهترین فیلم بلند مستند و بهترین کارگردانی)‌ شایسته محمدعلی فارسی است. پس ما می‌توانیم جزو بهترین مستندسازها در جهان هم باشیم اگر سیما هم گوشه چشم عنایتی به مستندسازان ایرانی داشته باشد.