عالم؛ محضر خداست

«ما فرزندان آدم را گرامی داشتیم و... و آنان را بر بسیاری از مخلوقات برتری دادیم.» (سوره اسرا آیه 70)

خداوند انسان را دارای کرامت آفریده، او را اشرف مخلوقات قرار داده و با موهبتی به نام «اختیار» مزین فرموده تا با گام نهادن در محیط تغییر و تحول و با اختیار داشتن امکانات مادی، راه کمال را در پیش گیرد. همان گونه که انسان قادر است عمل صحیح را برگزیند، می‌تواند راه انحراف را نیز انتخاب کند اما در این‌صورت آنچه از دست می‌دهد، گوهر انسانیت و کرامت خود است.

فرصت زیستن انسان در این دنیا، بزرگترین موهبتی است که خداوند به او ارزانی داشته است و کفران این نعمت الهی، عوارضی جبران‌ناپذیر برای انسان در پی‌دارد. برخی گناهان علاوه بر تأثیر در سرنوشت اخروی، دارای اثراتی برای زندگی فردی و اجتماعی نیز هستند. آنچه باید در اینجا مدنظر قرار گیرد این است که افراد خود را دارای شرافت انسانی بدانند و از آلوده کردن خود به اعمالی که باعث از دست‌دادن هویت انسانی آنها می‌شود پرهیز کنند و به عبارت دیگر مفهوم اسلامی تقوا را که در اصل رعایت شرافت انسانی فرد است، در زندگی خود تحقق عینی بخشند. در این صورت است که می‌توان از عوارض این گونه روابط ناسالم در جامعه جلوگیری کرد.

زندگی مؤمنانه جدای از تأمین سلامت روحی و جسمی فرد و اجتماع انسانی، وصول به سرمنزل سعادت را تضمین می‌کند. راهکارهایی که آموزه‌های دینی برای حفظ زندگی سالم مطرح می‌کنند، در 3 دسته فردی(حیا)، اجتماعی(امر به معروف) و سنتهای الهی(نعمت و عذاب) تقسیم بندی می‌شود.

در حیطه فردی، نیروی درونی که فرد را به حفظ چارچوب‌های دینی و عدم هنجارشکنی وا می‌دارد، در تفکر دینی، حیا نام دارد. در نتیجه حیا است که اساس دین را نگاهبانی می‌کند. به فرموده امام صادق (ع) کسی که حیا ندارد، دین ندارد.(کافی، جلد2، ص106)

در دیدگاه توحیدی، همه عالم محضر خداست. مؤمن همه اعمال و رفتار خود را در محضر خدا می‌بیند و احساس شرم از خداوند، مانع آن می‌شود که به اعمال ناشایست روی آورد. تقویت آموزه «از خدا بودن و بازگشت به سوی او» در تقویت حیا بسیار مؤثر است.

یکی از عوامل اصلی ابتلا به بیماری ایدز در اساس، روابط ناسالم اجتماعی است. حیا، به عنوان یکی از آموزه‌های دینی، نقش اساسی در جلوگیری از روابط ناسالم در اجتماع دارد. حیا به عنوان عامل بازدارنده ذهنی، از انحراف در زندگی شخصی جلوگیری می‌کند و جامعه را تا حد زیادی از اعمال گناهکارانه مانند بی‌مبالاتی جنسی و اخلاقی و اعتیاد مصون می‌دارد.

عفاف، الزام عملی و به کارگیری حیا در روابط اجتماعی است. مزین بودن جامعه اسلامی به فضیلت عفاف، تضمین کننده سلامت روحی و جسمی افراد جامعه است.

تأثیر محیط گروهی بر شکل‌دهی شخصیت پایدار انسان اجتناب ناپذیر است. جوانان که به دنبال هویت‌یابی هستند، بیشتر به عضویت در گروههای مختلف و همسالان گرایش دارند. هر گروه برای خود ارزش ها و هنجارهایی دارد که اعضا مجبور به رعایت و توجه به آنها هستند.

در نگرش دینی، نوع گروه های دوستی و سنخ همنشینان فرد، با نحوه حرکت فرد در مسیر زندگی ارتباط مستقیم دارد؛ به گونه‌ای که فرد در اثر همنشینی با انسان های صالح و متدین می‌تواند راه سعادت و کمال را پیموده، به اصلاح عیب‌ها و رذایل اخلاقی خویش همت گمارد. از طرف دیگر همنشینی و مصاحبت با افراد فاسق باعث از بین رفتن قبح گناه شده، روحیه حیا را از بین می‌برد و انسان را به سوی پرتگاه های روحی و جسمی سوق می‌دهد.

با توجه به جایگاه گروه های مختلف در زندگی جوانان، نظارت و دقت در روابط افراد با این گروهها لازم است. والدین موظفند از حضور فرزندان خود در گروه های پرخطر ممانعت به‌عمل بیاورند و بر روابط دوستانه فرزندانشان با سایر گروه ها نظارت کنند. گروه هایی که اختلاط محرم و نامحرم در آن بدون هیچ محدودیتی وجود دارد می‌تواند به عنوان محیطی ناسالم(که امکان انتقال بیماری ایدز در آن مطرح است) تلقی شود.

با گسترش تکنولوژی های ارتباطی، امروزه هر کس می‌تواند به راحتی با گستره وسیعی از افراد، ارتباط صوتی و تصویری برقرار کند و به مبادله اطلاعات بپردازد. از این رو با توجه به این که ارتباط مجازی تعهد کمتری را برای طرفین ارتباط به‌همراه دارد، می‌تواند به محمل مناسبی برای افراد منحرف در جهت به فسادکشاندن نسل جوان تبدیل گردد. علاوه بر این، دوستی‌های ناسالم در محیط‌های مجازی به گونه‌ای سهل‌تر به‌وقوع می‌پیوندد. لذا افراد می‌باید تدابیر خاصی را در جهت استفاده مفید و هدفمند از اینترنت در پیش گیرند و از روابط ناسالم در محیط مجازی دوری گزینند.

یکی از پرتگاه هایی که پیش روی انسان قرار دارد، پیروی از هوای نفس و وسوسه‌های شیطانی است که انسان را در مسیر رسیدن به لذت‌های زودگذر دنیوی قرار داده و از راه حق و سعادت منحرف می‌سازد. مقاومت فردی انسان در برابر گناه، در اثر تماس مداوم با محیط‌های آلوده کاهش می‌یابد.

اگر انسان در شرایطی قرار بگیرد که زمینه‌های بروز رفتار ناشایست را برای خود فراهم ببیند، نفس و شیطان، انسان را مورد هجوم وسوسه‌های خود قرار می‌دهند و او را به تعدی از حکم خداوند وا‌می‌دارند. آنگاه که انسان در گردباد وسوسه ها قرار گیرد و محیط را برای گناه مهیا ببیند، دیگر قوه تشخیص خود را از دست می‌دهد. و به فرموده حضرت علی (ع): در هواپرستی، تعقل راهی ندارد.

در آنجا که زشتی گناه از بین رفته باشد و فرد گناه را امری همگانی و شایع ببیند، اراده او برای پرهیز از گناه تضعیف می‌گردد و با اندک نیرویی به سوی انجام گناه سوق پیدا می‌کند. در محیط آکنده از گناه است که فرد و جامعه از رحمت الهی محروم می‌گردند و به گمراهی خود می‌افزایند. در حالی که در جامعه سالم که در آن گناه به زشتی یاد می‌شود و فرهنگ حیا و تقوا در آن زنده و فعال است، فرد کمتر به تمایلات نفسانی خود میدان داده و به دام معاصی گرفتار می‌شود؛ لذا جامعه سالم می‌تواند نقشی بازدارنده از گناه برای فرد ایفا نماید.

با تأکید بر اینکه بیماری ایدز از طریق رفتارهای ناسالم اجتماعی گسترش می‌یابد، محیط‌های گناه آلود می‌تواند محمل مناسبی برای انتقال و شیوع این بیماری قرار گیرند. محافلی که در آن مصرف‌کنندگان مواد مخدر یا محرک به‌صورت گروهی به استعمال مواد و باده گساری می‌پردازند، از دیگر مصادیق محیط‌های گناه‌آلود است که می‌تواند عامل شیوع گسترده بیماری ایدز گردد.

دکتر حسام الدین آشنا