پایان بیماری دریای عمان در چابهار

با این همه بروز پدیده شکوفایی پلانگتونی، با تراکم بیش از 6 میلیون سلول در لیتر، طی چند روز گذشته، در مناطق بریس و پسابندر واقع در منطقه شرقی چابهار، ترس از تکرار خساراتی مشابه هرمزگان را در بسیاری زنده کرد. البته خوشبختانه دکتر حسین نگارستان، رئیس ستاد مبارزه با تهدیدات بیولوژیک کشور در گفت‌وگو با جام‌جم اعلام کرد که بروز این پدیده در بندر چابهار مرتفع شده است، گرچه احتمال بروز مجدد این گونه جدید پلانگتونی در این منطقه همچنان منتفی نیست.

بر اساس گزارش ارسالی از محققان مرکز تحقیقات شیلاتی آب‌های دور ـ چابهار وابسته به موسسه تحقیقات شیلات ایران، کشند قرمز در پنجمین بروز خود پس از مانسون (طوفان‌های موسمی) در هشتم و نهم آبان ماه سال‌جاری در مناطق بریس و پسابندر واقع در منطقه شرقی چابهار دیده شده است. در واقع به دنبال بروز پدیده شکوفایی، فیتوپلانگتون‌ها سبب تغییر رنگ در آب‌های ساحلی منطقه شدند. طول نوار ساحلی در پسابندر حدودا 12 کیلومتر و شدیدتر از سال‌های گذشته بوده به گونه‌ای که تلفات ماهی علاوه بر پهنه آبی در نوار ساحلی پراکنده شده است.

با توجه به اطلاعات به دست آمده از صیادان هرساله در این زمان رنگ آب تغییر می‌کند و اصطلاحا مردم بومی می‌گویند که دریا مریض است و معمولا متعاقب این تغییر رنگ، تلاطم آب ناشی از امواج این امر را بهبود بخشیده و رنگ آب به شکل طبیعی باز می‌گردد.

تورج همتی، مدیرکل حفاظت محیط زیست سیستان و بلوچستان پس از بروز پدیده کشند در منطقه چابهار به خبرگزاری مهر می‌گوید: تلف شدن هزاران قطعه ماهی در سواحل چابهار ناشی از سم پلوم پلانگتون‌ها و کشند قرمز بوده است. همچنان ‌که طی روزهای اخیر پدیده مرگ ماهیان در سواحل چابهار مشاهده شده و مقادیری ماهی در این منطقه تلف شده‌اند. بنا به گزارش کارشناسان محیط زیست این ماهی‌ها که در بندر بریس و پسابندر واقع در شرق سواحل چابهار تلف شدند از نوع گرگ‌ماهی، پرستوماهی، حلوا سفید و شانک بودند. البته به طور دقیق مشخص نیست عامل پلوم پلانگتونی سمی بوده یا کمبود اکسیژن موجود در آب باعث مرگ ماهیان شده که علت دوم بیشتر مورد توجه است. از سوی دیگر تلفات ماهی در منطقه پسابندر بیشتر از منطقه بریس بوده و این مهم نشان می‌دهد که جنس بستر دریا به لحاظ لجنی یا شنی بودن آن هم به نوعی تاثیر داشته است.

دکتر نگارستان بر اساس مشاهدات انجام شده طی 3 روز گذشته محققان مرکز تحقیقات شیلاتی آب‌های دور وابسته به موسسه تحقیقات شیلات ایران می‌گوید: این مشاهدات حاکی از خروج کشند از حوضچه پسابندر و کشیدگی و گستردگی آن در عمق و همچنین تضعیف آن است. البته کشند قرمز در منطقه گواتر نیز مشاهده شد اما هیچگونه تلفاتی در آبزیان نداشته است. البته از آنجایی که چابهار محل ارتباط ما با دریای عمان و اقیانوس هند است امکان بروز مجدد این پدیده از طریق جریانات دریایی همچنان محتمل است. ولیکن خوشبختانه امکان بروز آن در سطحی مشابه هرمزگان به‌دلیل آن که آرامش دریا در منطقه چابهار زیاد نیست بعید به نظر می‌رسد.

وی تاکید می‌کند: بررسی‌های اولیه جهت برآورد میزان خسارات شیلاتی و اکوسیستمی در منطقه همچنان ادامه دارد. به علاوه ما تشکیلاتی را برای پیش‌بینی ماهواره‌ای پدیده کشند و تشخیص اولیه گونه آن و نیز انجام اقدامات ضروری رس‌پاشی ایجاد کرده ایم.

کشند قرمز یا شکوفایی جلبکی پدیده‌ای است طبیعی که براثر نوعی جلبک میکروسکوپی به وجود می‌آید. این موجود زنده در برخی موارد سمی تولید می‌کند که بر بخش مرکزی سیستم عصبی ماهیان تاثیر می‌گذارد و سبب فلج شدن سیستم تنفسی آنها شده و مرگ ماهیان را به دنبال دارد.

زمانی که این جلبک در تراکم بالا تولید شود، به صورت لکه‌های رنگی در آبها که اغلب قرمز هستند مشاهده می‌شود. کشند قرمز همیشه به رنگ قرمز دیده نمی‌شود بلکه می‌توان آن را در رنگ‌های قهوه‌ای، نارنجی، ارغوانی و زرد نیز مشاهده کرد. البته همه کشند‌های قرمز سمی نیستند. عوامل مختلفی بر شکوفایی جلبکی موثرند که برخی از آنها عبارتند از تغییرات شرایط آب و هوایی، پدیده پر غذایی، فاکتورهای هیدرولوژیکی، برخی آلودگی‌هایی که منشأ انسانی دارند. آثار مخرب ناشی از شکوفایی جلبکی نیز شامل آسیب فیزیکی‌های به ماهیان شیلاتی از طریق مسدود کردن آبشش‌هایشان، کاهش اکسیژن محلول در آب و آسیب‌های اکوسیستمی به دریا می‌شود.

پونه شیرازی / گروه ایران