کوچ پرنده فروش‌ها از مولوی

جمعه‌ها صبح که می‌شد، خیلی از مردم این شهر برای تفریح و سرگرمی، خرید و فروش و حتی برای ادای نذری کوچک رهسپار چهارراه مولوی و کوچه 200 متری مرغی‌ها می‌شدند.

دو طرف این کوچه تا چهارراه مولوی مملو از دستفروشان و گاه مغازه‌دارانی بود که پرندگان خانگی زبان بسته یا رها شده در شهر را حراج می‌کردند. این بازار گرچه در پایین‌ شهر قرار داشت اما پاتوق مشتری‌های پولدار هم بود، شاید به ذهن کسانی که از این بازار عبور می‌کردند خطور نمی‌کرد افرادی پیدا شوند که برای خرید یک طوطی سخنگو چندین میلیون تومان بپردازند.

در این میان فروش گونه‌های گران قیمت طوطی، کبک، قرقاول، عقاب، شاه بوف و گونه‌های نادری از پرندگان شکاری و زینتی حیات وحش سود سرشاری را نصیب دلالان آن کرده بود. کار تا جایی پیش رفت که این محله به منطقه‌ای امن و بی‌دردسر برای خرید و فروش گونه‌های متنوع پرندگان بومی و غیربومی، مجاز و غیرمجاز تبدیل شده بود. سرانجام اعتراضات ساکنان محدوده مولوی، مشکلات بهداشتی، پراکندگی و نابسامانی و برخی خرید و فروش‌های غیرقانونی که در سایه محیط امنی که از سال‌ها پیش در این مکان شکل گرفته بود، انجام می‌شد و از همه مهم‌تر آشفتگی بصری که حضور پرنده فروش‌ها در محدوده داخلی یکی از مناطق جنوبی شهر ایجاد کرده بود موجب شد شهرداری پرنده فروش‌های مولوی را به مکان دیگری حوالی میدان هرندی در محدوده خیابان شوش منتقل کنند.

اما این انتقال هم نه تنها تاثیری در کاهش مشکلات و معضلات ناشی از فعالیت پرنده‌فروشان نداشت بلکه باعث افزایش مشکلات هم شد. در واقع مسوولان شهری با انتقال بازار پرنده‌فروشان از مولوی به میدان هرندی فقط مشکلات و معضلات ناشی از حضور آنها را به محل جدیدی منتقل کرده بودند. تداوم همین مشکلات و معضلات موجب شد که این بار مسوولان شهرداری به فکر راهکاری دائمی برای حل این معضلات بیفتند؛ راهکاری که چیزی بیشتر از یک مسکن موقت باشد. به این ترتیب با یک‌تیر دونشان می‌زدند، هم ساماندهی فعالیت پرنده‌فروش‌ها و از بین بردن پراکندگی آنها و هم رفع آلودگی بصری و تصویر ناخوشایندی که حضور آنها در برخی خیابان‌های شهر ایجاد کرده بود.

اواخر سال 87 بود که مسوولان شرکت ساماندهی مشاغل شهرداری تهران احداث مرکز جدیدی برای خرید و فروش پرندگان زینتی در زمینی به مساحت 5000 متر مربع در بزرگراه آزادگان واقع در منطقه 18 شهرداری تهران را آغاز کردند. فاز اول این مجموعه چندی پیش افتتاح شد.

مرکز جدید خرید و فروش پرندگان زینتی متشکل از محوطه نسبتا وسیعی با دو مجموعه مجزا است. بخش اول ساختمان سنگ مرمری دو طبقه‌ای است که در هر طبقه 30 غرفه شیشه‌ای مخصوص نگهداری پرندگان به پرنده فروشان اجاره داده می‌شود. داخل اتاقک‌ها قفس‌های کوچک و بزرگ زیبایی قرار دارد که درون آنها همه نوع پرنده‌ای دیده می‌شود؛ از مرغ عشق، قناری و فنچ‌های زیبا گرفته تا انواع طوطی‌های رنگارنگ در جثه‌های کوچک و بزرگ، پرندگان زینتی کمیابی که فقط زیبایی دارند تا پرندگان سخنگو، از چند هزار تومان تا چند میلیون تومان!

اجاره‌کنندگان این غرفه‌ها پرنده فروش‌هایی هستند که در مناطق مرکزی، غربی و شمالی شهر تهران خودشان مغازه دارند و با اطلاع از دایر شدن این مرکز جدید از طریق اتحادیه تصمیم گرفتند غرفه‌ای را هم در اینجا اجاره کنند. اکثر آنها بیش از 20 سال است که به این کار مشغولند و در این مدت مشتری‌های خود را پیدا کرده‌اند اما با این حال معتقدند شاید ماه‌ها زمان ببرد تا بتوانند مشتری‌هایشان را برای آمدن به محل جدید راضی کنند. مرکز جدید خرید و فروش پرندگان زینتی علاوه بر دو طبقه با 60 غرفه نگهداری پرندگان، دارای بخش‌های قرنطینه، دامپزشکی، داروخانه، قربانگاه و... است. برای احداث فار اول و دوم این مرکز 4 میلیارد تومان بودجه در نظر گرفته شده است.

دکتر شریفی یکی از دامپزشکان این مرکز انجام معاینات بهداشتی قبل از هرگونه خرید و فروش پرندگان را به دلیل احتمال ابتلا به بیماری‌های مشترک بین انسان و دام یک ضرورت دانسته و می‌گوید: تمام پرندگان قبل از ورود به این مرکز تحت معاینات بهداشتی از نظر احتمال ابتلا به بیماری‌ها قرار می‌گیرند، علاوه بر این در طول مدت اقامت پرندگان در این مرکز بازدیدهای دوره‌ای روی آنها انجام می‌گیرد. وی تاکید می‌کند که فروشنده و خریدار موظف هستند پیش از انجام معامله پرنده مورد نظر را برای معاینه نزد دامپزشک مرکز ببرند، زیرا به این ترتیب دیگر فروشنده نمی‌تواند پرنده بیمار به دست خریدار بدهد.

بیرون از این ساختمان شیک و مجهز در سمت راست محوطه چادرهایی در کنار هم ردیف شده‌اند که عده زیادی از پرنده فروشان زیر آفتاب داغ در مقابل آنها تجمع کرده‌اند.

داخل چادرها کثیف و نامرتب است، قفس‌های پرندگان روی هم تلمبار شده است. همه چیز از یک نابسمانی و آشفتگی حکایت می‌کند. صاحبان غرفه‌ها نیز شرایطی بهتر از پرندگانشان ندارند. جلوی هر چادر گروه‌های چند نفری از پرنده فروش‌ها دور هم جمع شده‌اند و با هم گفتگو می‌کنند اما نقطه مشترک تمام آنها نوعی سردرگمی و استیصال است که در چهره‌شان دیده می‌شود. دقیق‌تر که به صحبت‌هایشان گوش می‌دهیم می‌فهمیم اصلا از این وضعیت راضی نیستند. اینها همان پرنده فروش‌های مولوی‌اند که چندی پیش توسط شهرداری به اطراف میدان هرندی در محدوده منطقه شوش منتقل شده بودند و امروز از آنجا به این مرکز کوچانده شده‌اند.

جایی که در این مرکز برای ساماندهی پرنده فروش‌های مولوی در نظر گرفته شده به هیچ وجه قابل قیاس با غرفه‌های شیشه‌ای شیک، تمیز و مرتب پرنده فروش‌های داخل ساختمان مرمری نیست. انگار پرنده فروش‌های مولوی تافته جدا بافته‌ای از آن غرفه‌داران هستند. برخلاف غرفه‌های داخل ساختمان انگار چادرهای برپا شده در محوطه باز مرکز سر و سامانی نگرفته‌اند و هنوز خیلی کار دارند. اما این‌که چرا این پرنده فروش‌ها غرفه‌های شیک و تمیز داخل ساختمان را انتخاب نکرده‌اند نکته مهمی است که جوابش یک جمله است: غرفه‌های داخل ساختمان گران و مخصوص مغازه‌داران پولدار است!

پرداخت اجاره ماهانه غرفه‌های داخل ساختمان مرمری از عهده پرنده فروش‌های خرده پای مولوی خارج است. پس حالا که حق انتخابی ندارند به ناچار باید با اقامت در این چادرها که البته اجاره آنها هم کم نیست بسازند و کمبودها و مشکلاتش را هم به جان بخرند.

داخل چادرها تاریک و نامرتب است و با قفس‌های پرندگانی که روی هم ریخته شده بسختی می‌توان جایی برای حرکت پیدا کرد. پیرمرد با چهره‌ای مستاصل هر از گاهی نگاهی به این آشفته بازار می‌اندازد و آهی می‌کشد.

گلایه او و بقیه همکارانش از مکان جدیدی که به آن منتقل شده‌اند، تمامی ندارد، چرا که معتقد است با آمدن به این محل جدید به دلیل دور شدن مسافت تمام مشتری‌هایش را از دست خواهد داد. برای او و خیلی از پرنده فروش‌های دیگر که وسیله نقلیه شخصی ندارند هر روز آمدن به این مرکز جدید در اتوبان آزادگان حداقل 20 هزار تومان آب می‌خورد. پیرمرد که شغل اصلی‌اش فروش قفس پرنده است می‌گوید: مشتری که برای خرید قفس 5000 تومانی پرنده تا همین چندی پیش به مولوی می‌آمد حالا دیگر محال است کیلومترها خارج از شهر را برای خرید یک قفس پرنده طی کند. بنابر این ترجیح می‌دهد همان قفس را 2000 تومان گران‌تر از جایی نزدیک‌تر به محل سکونتش خریداری کند. حالا پیرمرد مانده در این وضعیت بلاتکلیف روزی 20 هزار تومان برای کرایه راه را از کجا بیاورد. نگرانی و دغدغه‌ای که مسوولان شهرداری پاسخی برای آن ندارند. پرنده فروش‌های مولوی که پس از انتقال به میدان هرندی در حوالی شوش تازه کم‌کم داشتند به اصطلاح خودشان مشتری‌هایشان را به محل جدید می‌کشاندند حالا با آمدن به مرکز جدید در اتوبان آزادگان که کیلومترها با مولوی و شوش فاصله دارد دیگر به این‌که مشتری سراغشان را بگیرد امیدی ندارند.

پرنده فروش‌های شوش و مولوی معتقدند با این کوچ اجباری کاملا متضرر شده‌اند. آنها از روزی می‌گویند که لودرهای شهرداری بدون دادن حتی یک اخطار به آنها تمام مغازه‌های محدوده میدان هرندی و شوش را با خاک یکسان کرد و در این میان حتی به آنها فرصت داده نشد وسایل‌شان را از داخل مغازه‌ها بردارند. کم نیستند فروشندگانی که قفس‌های نو و حتی پرندگان زینتی خود را در هنگام عملیات تخریب مغازه‌‌ها از دست داده‌اند، بدون این‌که خسارتی به آنها پرداخت شود. در واقع گلایه اصلی پرنده فروش‌های شوش و مولوی این است که چرا مسوولان برای انتقال به محل جدید نظر آنها را جویا نشده‌اند.

علیپور، مدیرعامل شرکت ساماندهی مشاغل شهر تهران در گفتگو با «جام‌جم» پرنده‌فروشان مولوی را یکی از معضلات اصلی شهر تهران عنوان کرده و معتقد است: با راه‌اندازی مرکز دائمی جدید خرید و فروش‌ پرندگان زینتی در مکانی خارج از محدوده شهر تهران این معضل تا حد زیادی برطرف خواهد شد.

کمال علیپور با یادآوری وضعیت نامطلوب و مشکلاتی که حضور و فعالیت پرنده‌فروشان در محدوده خیابان مولوی و میدان هرندی برای شهر ایجاد کرده بود، جمع‌آوری و انتقال این صنف را یک ضرورت دانسته و معتقد است: در تمام شهرهای بزرگ برخی مشاغل و صنوف که حضورشان در داخل شهر نه تنها ضرورتی ندارد بلکه موجب به هم ریختگی چهره شهر و ایجاد معضلاتی می‌شود در مکانی خارج از محدوده شهر متمرکز می‌شوند. اقدام شهرداری و شرکت ساماندهی صنایع و مشاغل شهر تهران برای انتقال صنوف مزاحم به خارج از شهر اگرچه قابل تقدیر است اما به‌نظر می‌رسد مرکز جدید هنوز از کمبودها و کاستی‌های فراوانی برخوردار است. دوری مسیر و نبود وسایل نقلیه عمومی برای رساندن پرنده فروش‌ها و همچنین شهروندان به این مرکز، اجاره بهای بالای غرفه‌ها و تفاوتی که میان فروشندگان در اجاره غرفه‌های شیک و مجهز و چادرهای داخل محوطه وجود دارد، همگی نکات قابل تاملی است که ضرورت بازنگری مجدد متولیان امر را می‌طلبد، چراکه اگر اقدامات لازم در راستای رفع مشکلات موجود اندیشیده نشود نمی‌توان به موفقیت این مرکز امیدوار بود.