دکتر علی دارابی
روز خبرنگار
چند سالی است که به مناسبت شهادت مظلومانه محمود صارمی خبرنگار ایرنا در کشور افغانستان به دست گروهک طالبان، 17 مرداد روز خبرنگار نامیده شده است و در این روز مراسمی برگزار میشود. از آنجا که خبرنگاران در زمره آزادترین انسانها هستند و آزادی و خبرنگار چون آب برای ماهی به مثابه زیست و حیات آن است که باید از این موهبت الهی ـ آزادی ـ که ارمغان بس گرانقیمت انقلاب اسلامی محسوب میشود، حفاظت و مراقبت کرد.
با تجلیل از خدمات و تلاشهای ارزنده جامعه خبرنگاری، مطبوعاتی و رسانهای کشور و نکوداشت یاد و خاطره شهیدان عرصه آزادی، اطلاعرسانی و آگاهیبخشی به این مناسبت شایسته است نکاتی را یادآور شویم:
اول ـ خبرنگاران و اصحاب رسانه: حفظ شأن و منزلت کار در رسانه بیش از هر کس متوجه اصحاب رسانه و خبرنگاران و گزارشگران ـ که در صف اول آگاهیبخشی قرار دارند ـ است. حفظ کرامت، آزادی، شأن و منزلت رسانهای بودن و لوازم آن بس خطیر و حساس است. حریت، استقلال، وامدار نبودن، پاسداشت دین، اخلاق، امیدآفرینی و آگاهیبخشی، اهتمام بایسته بر امر آموزش و یادگیری و ارتقای سطح دانش و بصیرت به طور مستمر، دوست و دشمنشناسی، تشخیص و تمییز سره از ناسره، قناعت، مناعت طبع، پاکدستی و نیالوده شدن به چرب و شیرین روزگار از مهمترین لوازم بلافصل شأن و منزلت اصحاب رسانه و خبرنگاران است. اگر بر جامعه رسانهای ما فضای معنوی، سالم و پاک حاکم باشد، میتوان امیدوار بود که اصحاب رسانه آنانی هستند که در خط مقدم از آرمانها، ارزشها، واقعیات و خوبیها دفاع میکنند و اگر معدود افراد یا کسانی به نام اصحاب رسانه اقدامات و رفتارهای دون شأن انجام دادند براحتی از سوی خود خانواده بزرگ رسانه کنار گذاشته میشوند و این پالایش درونی میتواند در این زمینه بزرگترین دستاورد تلقی شود.
دوم ـ قانون جامع رسانهها و مطبوعات: بیتردید هماکنون زمان مناسبی برای اصلاح قانون مطبوعات و برطرف کردن عیوب و کاستیهای آن است. این فرصت باید متضمن بازتعریف جایگاه و رسالت مطبوعات و رسانهها و نیز آسیبشناسی صادقانه و واقعبینانه وضع موجود باشد. باید آزادیهای مشروع و قانونی حداکثری برای رسانهها فراهم گردد، سازوکارهای حمایت و کارآمدی تعریف و نهادینه شود و قوانین حمایتی و پشتیبانیهای قانونی در جهت حمایت از حقوق رسانهها و خبرنگاران به طور جامع دیده شود. محدودیت قلمرو خطوط قرمز و بازتعریف آنها، ارجاع داوریها و رسیدگی به اختلافات و شکایات حوزه مطبوعات رسانهها به هیأتهای منصفه تخصصی و حرفهای، خارج کردن مداخله نهادهای انتظامی و قضایی، اجتناب از برخی توقیفها و لغو پروانههایی که در افکار عمومی برای وجدانهای بیدار و منصف هم گاهی پاسخی شایسته وجود ندارد الزام به پاسخگو کردن مقامات و مسوولان بویژه قوای سهگانه و بالاخره وداع با پدیده مطبوعات و رسانههای بهرهمند از رانت در معنای عام و مصطلح آن رانت دولتی، جناحی، نفتی و... که به عملکرد رسانههای مستقل آسیب جدی وارد کرده و میکند باید از مهمترین نکات در اصلاح قانون مطبوعات باشد. بدیهی است نظام تشویق و تنبیه همچون دیگر حوزهها باید در قانون جامع مطبوعات و رسانهها لحاظ شود. البته باید قانون به گونهای جامع و همه سونگر باشد که مجدداً شاهد حضور روزنامههای زنجیرهای و برانداز نظام نباشیم؛ ضایعهای که به نام توسعه سیاسی و آزادی مطبوعات در دوران حاکمیت دوم خرداد شاهد آن بودیم.
سوم ـ اهمیت و جایگاه رسانهها و مطبوعات: در رسانهای بودن عصر کنونی بحث و تردیدی وجود ندارد و بازیگران اصلی تحولات در این عصر همانا رسانهها هستند. مطبوعات و رسانهها در تحولات جامعه در برخی برههها کارآمدی و تأثیرگذاری بایستهای داشتهاند، اما این موضوع مستمر و دامنهدار نبوده است. از سوی دیگر رویکرد و سوگیری برخی سایتها، خبرگزاریها، مطبوعات و رسانههای فراگیر هم توأم با حب و بغضهایی بوده است. افراط و تفریط در حمایت و انتقاد از یک دولت و جریان سیاسی آسیب بس جدی به عملکرد رسانهها وارد کرده است.
در برخی مقاطع زمانی رسانهها، مطبوعات و حتی رسانههای فراگیر همه در انتقاد و نقد یک جریان یا دولت حاکم بوده است و گویی دولتی که با رأی مردم بر سرکار آمده است حتی یک کار خوب در کارنامه خود ندارد که همه سیاهنمایی و تخریب است نه انتقاد به قصد اصلاح و بر عکس در برخی سالها شاهد نقشآفرینی بعضی رسانهها در حمایت از جریان یا دولت خاص بودهایم که تماماً تعریف و تمجید است و گویی دولت حاکم هیچ ضعف و اشکالی ندارد و اتفاقاً بزرگترین آسیبها به جامعه مطبوعات و رسانهای کشور همواره بهخاطر این افراط (مچگیری، سیاهنمایی، تخریب دولت) و تفریط (امیدواری بیهوده، برجستهسازی نادرست، تعریف و تحسین واهی) بوده است. گاهی که انسان منصفی به فضای اخبار و اطلاعرسانی جامعه بدقت مینگرد، احساس میکند گویی یک ناجی در کشور وجود دارد و آن هم یک قوه خاص است و دو قوه دیگر سهمی در اداره امور کشور ندارند. به گمانم بزرگترین رسالت برای مهندسی نوین رسانهها و مطبوعات در ایران، تغییر این نگرش و رویکرد است.
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
مرور بزرگ ترین جنجال های تاریخ جام جهانی (8)
«رسوایی خیخون»، ننگ ابدی آلمان و اتریش شد
گفت و گو
