روایت‌؛ اساس نوگویی قرآن‌کریم

فصاحت و بلاغت قسمتی از زبان مردم است، چه فارس و چه عرب. یکی از نقاط قوت مردم عربستان در دوران جاهلیت فصاحت و بلاغت ایشان بود، البته شعر هم میان آنان رواج بسیار زیادی داشت مثل معلقات سبعه.

در آن زمان در مکه بازارهای فصلی همچون بازار عکاظ تشکیل و در آن مسابقات شعر برگزار می‌شد. داورانی وجود داشتند که شعرهای برجسته را انتخاب می‌کردند و با آب طلا می‌نوشتند و بر دیوار کعبه می‌آویختند. از امام صادق(ع)‌ پرسیدند که چرا معجزه پیامبر(ص) قرآن است؟ ایشان پاسخ دادند که در دوران حضرت موسی سحر و جادو بسیار شایع بود و معجزه موسی(ع) عصا و ید بیضا بود. در زمان حضرت عیسی(ع) پزشکی بسیار پیشرفت کرده بود، معجزه او زنده کردن مردگان بود. در زمان پیامبر فصاحت و بلاغت مردم در حد بالایی بود، به همین علت قرآن فصیح نازل شد. البته اعجاز اصلی قرآن معارف و حقایق آن است و خداوند این حقایق را فصیح و بلیغ بیان کرده است.

من فقط یک رساله فوق‌لیسانس از خانمی دیدم که مباحث کتاب الاتقان سیوطی را بررسی کرده بود. اما بنده وسیع‌تر کار کردم و 325 آیه‌ای را که در کتب شیعه و سنی درباره آنها ادعای تقدیم و تاخیر شده بود، بررسی کردم و آیاتی را که تقدیم و تاخیر در آنها فقط جنبه ادبی داشتند کنار گذاشتم.

برای بررسی این آیات ناچار شدم تفسیر هزار آیه را در کتب مختلف تفسیری شیعه و اهل سنت مثل تفسیر کبیر فخر رازی، کشاف زمخشری، المیزان، فرقان، هدایت، ابوالفتوح رازی و... را بررسی کنم.

ما اینجا قصد نداریم که در مورد اشخاص قضاوت کنیم. اما باید بگویم که تمام تفاسیر از تفاسیر پیش از خود کمک گرفته‌اند.

من تمامی تفاسیر، از اولین تا جدیدترین تفاسیر از جمله تفسیر علامه را دیده‌ام. تفسیر ایشان غیر از روایت نیست و به این نتیجه رسیدم که اگر ما روایات را خوب بشناسیم، می‌توانیم حرف نو بزنیم. زیرا حدیث یعنی سخن نو. من در کتابم روی مباحث جدید غربی کار نکردم چون آنها کف روی آب هستند. اگر علامه طباطبایی حرف نو زده است چون هم بر مباحث قرآن تسلط داشته‌اند و هم بر روایات. در این صورت است که می‌توان فهم جدید از آیات ارائه داد؛ برداشتی که برای جامعه امروز مفید است. از جهتی دیگر، این به روز بودن مفهومی نسبی است. چون اگر کسی مخالف و یا ناآشنا با مباحث قرآن باشد، هر چقدرهم حرف نو برای او بزنید بازهم می‌گوید که مباحث کهنه است. در حالی که به نظر من مباحث قرآنی بسیار محکم و چارچوب دار است. از طرف دیگر، در چنین مسائلی تنها گفتارها فرق می‌کند و منابع همان‌هایی است که از زمان نزول قرآن باقی مانده و به دست ما رسیده است.

ضرورتی نمی‌بینم. مباحث تفسیری تقدیم و تاخیر آیات قرآن گاه برای فهم مردم از آیه بیان می‌شود.

علاوه بر این، قرآن به زبان بسیار ساده بیان شده است. مثلا همه ما روزی پنج نوبت نماز می‌خوانیم، چند بار تاکنون به این فکر کرده‌ایم که در آیه «ایاک نعبد» تقدیمی صورت گرفته است یا خیر. از همین‌جا مصداق آیه «وَ لَقَدْ یَسَّرْنَا الْقرآن لِلذِّکْرِ» برایمان روشن می‌شود.

حورانژاد صداقت / جام‌جم