خلق سازه‌های برتر برای زندگی در آینده‌ای بهتر

طراحی و نقشه‌های معماران سبز در واقع فرصت‌های طلایی موجودی به شمار می‌روند تا طراحی زیبا، انرژی کارآمد و محل‌های سکونت، کار، سرگرمی و گردشگری با برچسب دوستدار محیط زیست را چنان خلق کنند که توانایی انسان برای سازگاری یافتن و زندگی توأم با آرامش و صلح در زیست بوم دنیای طبیعت را به نمایش بگذارد.

اگر در نمایشگاه اکسپوی جهانی 2010 شانگهای سری به غرفه ژاپن بزنید با سازه عجیب و جالب توجهی روبه‌رو می‌شوید. این سازه که رسما لقب جزیره کرم ابریشم ارغوانی را یدک می‌کشد با آن هیبت حباب مانند نامتجانس و ارغوانی رنگش شاید در نوع خود خیز بلندی در طراحی پیشرفته سازه‌های عمومی شهری به حساب آید. این ساختار سبک وزن مرکب از یک سامانه فلزی لوله‌ای است که در غشا یا لفافی ارغوانی همراه با سلول‌های خورشیدی مجتمع و یکپارچه پیچیده شده است. البته این فقط نما و کلیت ظاهری این سازه پیشرفته است و خصوصیاتی همچون سامانه تهویه و هوای مطبوع طبیعی و فناوری‌های ابتکاری سرمایشی با ویژگی کارآمدی انرژی را نیز باید بر قابلیت‌های تولید انرژی خورشید محور آن اضافه کرد.

غرفه نمایشگاهی ژاپن در واقع آمیزه و ترکیبی از چند راهبرد ساختمان‌سازی پایدار برای حفظ و ایجاد فاکتور خنک‌سازی ساختمان‌هاست. در این میان یک سامانه فناورانه و ابتکاری لوله‌ای دوستدار محیط زیست موسوم به اکوتیوب وجود دارد که به طور اختصاصی برای این سازه طراحی شده است تا دو هدف مهم را عملی سازد: تهویه طبیعی و به ارمغان آوردن روشنی طبیعی روز. در این مکانیسم ابتکاری، هوای خارج از طریق تونل‌ها یا کانال‌های زیرین سازه کشیده می‌شوند و با عبور از یک مخزن حاصل از جمع‌آوری آب باران هوای خنکی را رقم می‌زنند. هوای خنک شده حاصل سپس به شکل طبیعی از طریق لوله‌های شفاف موجود در سازه به بالا صعود می‌کند و نتیجه فرآیند، انتشار هوای خنک به فضاها و اماکن نمایشگاه خواهد بود. از طرفی با اسپری کردن آب به اطراف فضای خارجی ساختمان خنک‌سازی بیشتری فراهم می‌شود. روشنایی سازه نیز با چراغ‌های ال.ای.دی تامین می‌شود.

اما غشای بالشتکی ارغوانی رنگی که جزیره کرم ابریشم را در خود گرفته، امکان فیلتر شدن طبیعی میزانی از نور برای ورود به صحن داخلی ساختمان را فراهم می‌کند. علاوه بر این، نزدیک به 20 تا 30 کیلو وات از سلول‌های خورشیدی برای تولید برق در این غشا تعبیه شده‌اند.

فضای داخلی نمایشگاه با مجموعه‌ای از فناوری‌های مرتبط با حفظ انرژی و آب آراسته شده است. البته ربات‌های انسان‌نما نیز به بازدیدکنندگان خوشامد می‌گویند.

این بالش غول‌پیکر که مساحتی معادل 6000 مترمربع را به خود اختصاص داده به زبان ژاپنی، زی کن دائو لقب گرفته که کنایه از رنگ و شکل آن است.

سامانه «ارگانیسم تنفسی» نیمه مدور به کار گرفته شده، مصرف کارآمد منابع طبیعی را در پی دارد؛ با وجود یک غشای دو لایه‌ای که همزمان با در میان گرفتن باتری‌های جمع‌آوری‌کننده انرژی خورشیدی برای تامین برق مورد نیاز از یک سو و پالایش و تصفیه اشعه‌های مضر نور خورشید برای ورود به ساختمان و تامین روشنایی طبیعی از سوی دیگر، تفسیر مناسبی از این که فناوری چگونه می‌تواند زندگی ما را بهتر کند، ارائه می‌کند. به این ترتیب فناوری‌های حفظ‌کننده انرژی که یکی پس از دیگری به صحنه می‌آیند و ایفای نقش می‌کنند، بار دیگر نقش فناوری دوستدار محیط زیست را در کمک به انسان‌ها برای دستیابی به زندگی توأم با آسودگی و اطمینان بیشتر در آینده، برجسته و نمایان می‌سازند.

کویرزایی یا ازهم‌پاشیدگی و افت زمین در نواحی خشک، مشکل روبه رشدی است که از جنگل‌زدایی، آتش‌سوزی‌ها و تغییرات اقلیمی ناشی می‌شود. تا امروز هم شیوه‌ها و راه‌حل‌های متنوعی برای جلوگیری از حرکت شن‌های روان و همچنین پیشرفت بیابان یا تبدیل اراضی نواحی خشک به سرزمین‌های کویری پیشنهاد و بعضا مورد استفاده واقع شده‌اند. اما جدا از تمامی راه‌حل‌های بنیادی مربوط به موضوع جلوگیری از گسترش مساحت بیابان‌ها، مگنوس لارسون، دانشجوی معماری لندن راه حل موثر و محکمی را مطرح کرده است: یک دیوار طویل 6000 کیلومتری از ماسه سنگ‌هایی که به شکل مصنوعی به هم پیوسته و یکپارچه شده‌اند و صحرای آفریقا را از شرق به غرب در می‌نوردد. تلماسه‌های واقع در امتداد دیوار ماسه سنگی لارسون در حکم ترکیبی از اسکان بخشیدن به پناهندگان و مهاجران و همچنین سدی در برابر صحرا عمل خواهند کرد.

این پروژه که جایزه نخست بنیاد جوایز ساخت‌وساز پایدار را به خود اختصاص داده، در نظر دارد تا از نوعی باکتری میله‌ای شکل موسوم به باسیل مرتع که از میکروارگانیسم‌های یافت شده در تالاب‌ها و مرداب‌ها به شمار می‌رود به منظور جامدسازی و به هم چسباندن دانه‌های شن از سنگ‌های محکم‌تر استفاده کند. این طراح مبتکر معتقد است روزی می‌تواند دانه‌های شن را وادار به اجرای قابلیت‌های مختلفی کند که صف‌شدن در قالب الگوهای مشخص، اشکال مشخص، ایجاد ساختاری که پی در پی و طی دوره ای از یک دهه، یک قرن و یک هزاره تغییر پذیر باشد، از این جمله‌اند.

این شیوه در واقع نقطه عزیمت و چرخشی از متدهای رایج ضدبیابان‌زایی از جمله حفاظت آب، مدیریت خاک، جنگل‌کاری، انرژی پایدار، مصرف بهینه اراضی، حفاظت از حیات وحش و کاهش فقر و تنگدستی محسوب می‌شود. در واقع بخش داخلی تلماسه‌ها در طول دیوار ماسه سنگی می‌تواند برای نیل به اهداف متعددی به صورت توأم استفاده شود؛ اهدافی نظیر کمک به حاصلخیز ماندن خاک، تأمین آب و سایه و توجه و مراقبت از جانوران و گیاهان. کارشناسان معتقدند در صورتی که این سازه عظیم دژ مانند ساخته شود، قادر به پشتیبانی طرح ابتکاری عملیات دیوار سبز صحرای آفریقا خواهد بود که هدفش کاشتن سرپناهی از درختان در میان قاره سیاه است.

این تپه غول‌آسا عنوان با شکوه ساختمان کوهستانی سبز زنده را برای کشور ارمنستان یدک می‌کشد و بخش داخلی این تپه که تماما بر اساس اصول پایدارسازی بنا شده شامل رستوران‌ها، فضاهای اداری، فروشگاه‌ها، آپارتمان‌ها و پارکینگ زیرزمینی است و کل پروژه بیشتر از آن که ساختمانی غول‌پیکر را به ذهن متبادر سازد، شبیه قطعه‌ای از یک چشم انداز طبیعی به نظر می‌رسد. پنجره‌های ساختمان حالت طاقچه‌دار و تورفتگی در دیوار را دارند تا از گزند نور خورشید در سایه قرار گیرند. گرمای وابسته به مرکز زمین که در هماهنگی با دستگاه پخش‌کننده گرمای طبقات پمپاژ می‌شود، نیاز گرمایشی و سرمایشی اتاق‌ها و فضاهای داخلی را تامین می‌کند؛ ضمن این که فضاهای خالی بزرگی که در جای جای بخش درونی تپه سبز وجود دارند به نوبه خود تامین‌کننده فضاهای پوشیده و به طور طبیعی تهویه شده خواهند بود. این خلل و فرج درونی هم بزرگ بوده و هم به شکل محراب‌هایی با قوس و طاق‌های متعدد هستند. در بخش پایینی نیز استخرها و نواحی چشم‌انداز فضای سبز به خنک‌سازی فضاهای باز داخلی کمک می‌کنند. هدف معماران از طراحی شهر تپه‌ای لیک‌هیل معرفی گزینه جایگزینی برای توسعه سنتی شهرسازی با التزام به ویژگی‌های زیست محیطی و پایدارسازی است. به عنوان مثال به جای استفاده از ساختار متعارف نمای شیشه‌ای از یک سطح زایای در حال رشد استفاده شده است.

در واقع، ما به جای روبه‌رو شدن با سازه بزرگ شیشه پوش، با کوه زنده غول پیکر ساخته دست انسان روبه‌رو می‌شویم که تفسیر مناسبی برای مفهوم توسعه چند منظوره نوین به شمار می‌رود. کل نمای خارجی این ساختمان تپه‌ای شکل با گیاهان بومی فرش شده که عملکرد مهمی در جذب گرما، تصفیه کردن هوا و آب و فراهم کردن سکونتگاه برای جانوران و حشرات دارند، ضمن این که تمامی مساحت خارجی بنا با مکانیسم بازیافت آب مصرفی آبیاری می‌شود. طرح پیشنهادی توسعه این تپه که در شهر ایروان واقع در میان دو دریای خزر و سیاه در نظر گرفته شده 85 هزار متر مربع است و زندگی شهری در آن جریان دارد.

هر ساله بیش از 8/2 میلیون نفر از تالاب‌های سانچون کره بازدید می‌کنند که پنجمین اراضی آبگیر جزر و مدی بزرگ جهان را در خود جای داده است. اما برای میزبانی چنین جمعیت مشتاق گروهی از آرشیتکت‌ها اقدام به طراحی نوعی مرکز رسمی دیدارکنندگان و گردشگران در این منطقه ویژه کرده‌اند که جدا از رویکردهایی همچون توجه به معماری نوین و پرجاذبه، از رعایت اصول و استانداردهای ساختمان سبز و گردشگری سبز نیز غافل نمانده و حتی از امتیاز جالب توجه و بارزی برخوردار است که این سازه را در نوع خود منحصر به فرد می‌سازد: خود ناحیه آبگیر یا همان تالاب مشهور که قرار است جزئی از سازه تفریحات و گردشگری شود نه تنها در معرض تهدید و تخریب خارجی قرار نمی‌گیرد، بلکه با این فرآیند ساخت‌وساز تقویت و محافظت نیز خواهد شد. کارشناسان از همان ابتدای مطرح شدن این طرح عجیب گفته بودند که چنین شاهکار ساختمانی به هیچ وجه کار آسانی نخواهد بود؛ اما آرشیتکت‌ها در خلق مدلی از این پروژه که کمترین ساختار تهاجمی را برای طبیعت بکر داشته باشد، گویا موفق شده‌اند چون که این پروژه زیبا با پدیده طبیعی جزر و مد کار می‌کند.

خلیج سانچون در کره جنوبی در واقع تالابی 3550 هکتاری و جزو اراضی آبگیر حفاظت شده است. از ویژگی‌های بارز این تالاب همین بس که در مانداب‌های شور و کم عمق آن می‌توان یکجا بیش از 25 گونه در معرض تهدید را پیدا کرد. این موضوع نه تنها برای خصوصیات بوم شناختی منطقه مهم است، بلکه برای نقش و کمک آن برای تولید مثل گونه‌های مختلف ماهیان، علف‌ها و سبزال‌های دریایی و نرم‌تنان نیز از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است. این پروژه جذاب معماری با این هدف طراحی شده است تا با کوهستان و اراضی آبگیر پیرامون آن در هماهنگی بوده و در عین حال که همزمان وظیفه حفاظت از آنها را به عهده دارد، ویترینی برای به نمایش گذاشتن محیط اطراف نیز به شمار رود. به عنوان نمونه بام سبزی که بخش قابل توجهی از ساختمان را پوشش می‌دهد و همچنین طرح‌بندی و آرایش اجزای معماری پروژه که از مکانیسم طبیعی جریان‌های ورودی و خروجی جزر و مدی تالاب الهام گرفته، تنها گوشه‌ای از ویژگی‌های معماری سبز و توریسم سبز به شمار می‌رود.

از طرفی برای به حداکثر رساندن کیفیت‌های زیست محیطی آن، کلیت پروژه به دو ناحیه جداگانه تقسیم‌بندی شده است که در واقع راهبرد ساده و کماکان سودمندی در جهت اجرا و کارکرد کارآمد اجزای پروژه و کمک به کاهش مصرف انرژی محسوب می‌شود. هر یک از فضاها به نحوی طراحی شده‌اند که دسترسی به روشنی روز را به حداکثر ممکن افزایش دهند و کل سازه با هدف تضمین این که سایت پروژه حداقل تخریب و تهدید را به طبیعت و زیست بوم منطقه تحمیل کند، بنا خواهد شد.

مهریار میرنیا

منابع: Inhabitat/Futuristic/Ecofriendly