حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
تنها صداست که می ماند!
اول صبح که از منزل خارج می شوید، جمعی از کارگران زحمت کشی را می بینید که مشغول حفاری آسفالت خیابان هستند تا عملیات احداث فاضلاب شهری را انجام دهند.
آنها با کمک مته های بزرگی که با صدای
اندکی آن سوتر همسایه شما قصد بازسازی منزل قدیمی خود را دارد و گروهی از کارگران مشغول تخلیه تیرآهن ها از پشت یک تریلی هستند. آنها با کمک اهرم ها تیرآهن ها را به روی زمین می اندازند.
چندثانیه بعد وارد خیابان می شوید. سروصدای خودروها ورود شما را به دنیای مدرن خوشامد می گوید. موتورسیکلتی با صدایی گوشخراش از کنار شما می گذرد.
راننده ای با دست کاری محفظه اگزوز خودروی خود ، خیابان های شهر را با پیست مسابقات فرمول 1 اشتباه گرفته است.
سوار تاکسی که می شوید، صدای یک ضبط پرقدرت گوشهای شما را آزار می دهد و گاهی گذر بالگرد یا هواپیمایی در آسمان ، آرامش(!) شما را برهم می زند.
در مسیر هر بار که یکی از خودروها مجبور به ترمز می شود، با دلیل یا بدون دلیل بوق می زند، گویی پدال ترمز خودروهای ما مستقیما به بوق وصل شده است. زنگهای گوناگون تلفنهای همراه از پلنگ صورتی گرفته ، گجت و سمفونی های بتهوون و حتی صدای مرغ و خروس شما را تنها نخواهد گذاشت و این گونه است که شما یک روز کاری پرنشاط را در شهری مثل تهران آغاز می کنید.
اگر روزگاری نه چندان دور صدای ترانه خوانی پرندگان و وزش باد نویددهنده آغاز روز بود، امروزه و به لطف فناوری های نوین این صداهای گوشخراش جایگزین نواهای طبیعی شده است.
شما روز خود را این گونه آغاز می کنید؛ اما خودتان هم نمی فهمید چه آسیبهایی به شما وارد شده است. زندگی در سکوت بسیار سخت و طاقت فرساست. اگر نتوانید صدای موردعلاقه تان را بشنوید، به موسیقی گوش فرا دهید یا شنیدنی های بسیاری را درک کنید، قطعا روزگار سختی بر شما خواهد گذشت ؛ اما به گواه تاریخ انسان هیچ گاه از امکانات خود به نحو درستی بهره نبرده است.
اگر گاهی هوا را آلوده کرده و گاهی لایه ازن را نابود کرده و گاهی منابع نوری را چنان افزایش داده تا خود او بیش از همه ضرر ببیند. او از صدا هم نوعی آلودگی جدید ایجاد کرده است.
امروزه آلودگی صوتی در جهان یکی از مهمترین و خطرناک ترین انواع آلودگی است که انسان با آن سروکار دارد. بویژه آنکه اثرات این آلودگی همانند ، آلوده کردن آبها یا آلودگی محیط زیست و حتی آلودگی نور ، بروز ظاهری ندارد و همانند ویروس مخربی عمل می کند که بدون هرگونه آگاهی سلولهای مقاوم بدن را از کار انداخته و یکباره انسان را زمینگیر می کند.
اما داستان پیدایش این آلودگی چیست و از کی شاهد پدیدآمدن این نوع از آلودگی بوده ایم و از همه مهمتر تعریف آلودگی صوتی چیست؛
آلودگی صوتی همانند بسیاری دیگر از خویشاوندان خود حاصل زندگی مدرن است ، در دوران ماقبل صنعتی ناهنجارترین صداها شاید، صدای ضربه های مرد هیزم شکن بر تنه درختان یا صدای حیواناتی بود که باید کارهای مزرعه را انجام می دادند. یا صدای انواع موسیقی که از سازهای دوران قدیم برمی خواست و در نهایت صدای چکاچک شمشیرها در میانه نبرد، اما با آغاز انقلاب صنعتی ، بشر فهمید اگر بخواهد در زمان کمتری کالای بیشتری تولید کند و به طور کلی تر در زمان خود صرفه جویی کند، نیازمند ساخت و به کارگیری ابزارهای مکانیکی و البته بعدها الکترونیکی است که او را در انجام کارها یاری کند.
سودهای اقتصادی پربارتر و کسب سود بیشتر در زمان بسیار کوتاه تر از قبل و رسیدن به زندگی راحت تر به هر قیمت ، باعث شد تا بسیاری از پیشگامان اولیه دوره صنعتی تنها به فکر ساخت ابزارهای بهتر و ماشین های کارآمدتر و کم هزینه تر باشند.
مسابقه بزرگی که برای دستیابی سریع تر به این ابزارها برپا شده بود، آنقدر پرشتاب و حساس بود که شاید اکثریت قریب به اتفاق این مهندسان و دانشمندان به فکر نتایج جانبی فعالیت های خود و انواع آلودگی های جدیدی که با ورود آنها به بازار ایجاد خواهد شد، نیستند.
اگر مواردی از این دست در روزگار اولیه موردتوجه قرار می گرفت و سنگ اولیه بنا، درست گذاشته می شد، امروز می توانستیم با هزینه بسیار کمتری ضمن استفاده از دستاوردهای فنی صنعتی شدن با آلودگی جنبی آن نیز مقابله کنیم.
البته همه تقصیرها را بر گردن این پیشگامان نمی توان نهاد؛ چرا که وجود بسیاری از انواع آلودگی هایی که امروزه با آنها دست به گریبانیم در آن زمان حتی قابل تصور هم نبود.
به هر روی ، آلودگی صوتی هم یکی از فرزندان همین دوران بود و با گذشت ایام بسرعت افزایش یافت و شکلهای گوناگونی به خود گرفت.
متاسفانه میزان آلودگی صوتی با افزایش جمعیت و همین طور افزایش تولید محصولات صنعتی رو به افزایش است و اگر تلاش جدی در این خصوص صورت نگیرد ، اثرات مخرب آن دامنگیر همگان خواهد شد.
اما آلودگی صوتی چیست؛
آلودگی صوتی یا مطلبی که از آن به عنوان Noise Pollution نام برده می شود، بنا بر تعریف «هرگونه صدا و صوت ناخواسته یا غیرمعمول است که بر اثر فعالیت های روزانه به وجود می آید.» اما صدای غیرمعمول چیست و از کجا بفهمیم صدایی غیرمعمول است یا خیر.
در فیزیک صوت برای بیان شدت صوت از واحدی به نام دسی بل استفاده می کنند و آن را با نماد D.b نشان می دهند. این واحد یک کمیت لگاریتمی است؛ یعنی با افزایش عدد آن ، مقدار شدت صورت با همان نسبت افزایش پیدا نمی کند؛ بلکه به شکل تصاعدی بالا می رود.
زنگ تلفن به تنهایی 60 دسی بل شدت دارد و سیستم تهویه مطبوع و ابزارهای گرمایشی و سرمایشی نیز شدت صوتی معادل 75 دسی بل ایجاد می کند.
عبور یک قطار از نزدیکی شما حدود 100 D.b و صدای یک ضبط صوت که با صدای بلند مشغول پخش موسیقی است حدود 120 D.b قدرت دارد.
این روند را می توان با اضافه کردن نمونه های دیگر ادامه داد؛ اما آیا توانایی گوش ما به عنوان عضوی حساس و دارای ساختاری پیچیده نامحدود است؛ و آیا گوش ما می تواند هر صدایی با هر توانی و شدتی را تحمل کند؛ خیر، همان طور که گوش ما قادر نیست اصوات را در تمام فرکانس ها بشنود و تنها در بازه ای مشخص قادر به آشکارسازی امواج صوتی است و برخی صداها با فرکانس بالاتر یا پایین تر از محدود تعیین شده را نمی شنود، نمی تواند در برابر اصوات با هر شدت و قدرتی که دارند مقاوم باشد. شاید مقایسه ای بین چشم و گوش موضوع را روشن تر کند.
چشم می تواند تنها پنجره کوچکی از امواج الکترومغناطیس را ببیند و تفکیک کند و هرگز بدون کمک ابزارهای جانبی نمی تواند پرتوهای فروسرخ یا ماورائبنفش را تشخیص دهد؛ اما با وجود این که چشم می تواند پنجره نور مریی را تشخیص دهد؛ اما با افزایش شدت نور در همین پنجره چشم آسیب خواهد دید، اتفاقی که با نگاه کردن مستقیم به یک منبع نوری پرقدرت برای مدتی طولانی رخ می دهد.
گوش هم همین گونه است؛ یعنی ساختار گوش انسان به گونه ای است که برای شنیدن صداهایی با قدرت مناسب طراحی شده است و با افزایش شدت صوت از آن حد ساختار گوش دچار آسیب می شود.
محققان سر این حد بالای توانایی گوش اختلاف نظر دارند؛ اما عددی بین 75 تا 85 دسی بل را حد نهایی توانایی گوش انسان می دانند.
بنابراین هر صدایی با شدت بالاتر از این مقدار (که به طور متوسط 70 Db در نظر گرفته می شود) به گوش انسان آسیب می رساند.
این آسیب بخصوص در زمانی که شدت صوت خیلی بالاتر از مقدار میانگین نیست، کاملا نامحسوس رشد می کند. یکباره متوجه خواهید شد گوشتان توانایی کامل خود در شنیدن را از دست داده است، آسیبهایی که این آلودگی به ساختار گوش داخلی می زند عمدتا جبران ناپذیرند؛ چراکه سلولهای شنوایی آسیب می بینند و ترمیم آنها بسختی امکانپذیر است.
این نوع از آسیب شنوایی تقریبا همه گیر است ، براساس آمارهای رسمی در امریکا از هر 8 نفر، یک نفر دچار ضایعه شنوایی است که بر اثر آلودگی صوتی ایجاد شده است ، علی رغم این که آماری درخصوص این نسبت در شهر تهران (که یکی از آلوده ترین شهرهای جهان از لحاظ آلودگی صوتی است) پیدا نکرده ایم ، اما مقایسه شرایط با دیگر شهرهایی که وضعیت مشابه دارند، نشان می دهد تعداد افرادی که دچار این ضایعه هستند، بیش از یک هشتم است.
کدام بیماری دیگری را سراغ دارید که بیش از یک هشتم مردم تهران به آن مبتلا باشند و در ظاهر هم کاملا سالم به نظر بیایند؛ اگر آلودگی صوتی فقط همین یک اثر زیانبار را داشت ، می بایست همین امروز برای مقابله با آن قیام می کردیم ، اما قبل از آن چند لحظه صبر کنید، این تنها آسیبی نیست که ما در مواجهه با آلودگی صوتی با آن روبه رو می شویم.
شاید باورتان نشود، اما آسیبهای خیلی جدی تر از این حرفهاست . حتما تاکنون در شرایطی قرار داشته اید که کسی ناگهان صدایتان کند و یا در حالی که خوابید ناگهان با صدای بلندی از خواب بپرید.
چه اتفاقی می افتد؛ ضربان قلب شما بالا می رود. عضلات بدنتان منقبض خواهد شد. دهانتان خشک می شود و فشار خونتان بسرعت بالا می رود.
این آثار زمانی که بدن آمادگی شنیدن صدای ناگهانی را ندارد یکباره خود را نمایش می دهند؛ هنگامی که وارد جریان روزمره زندگی شده ایم ، آمادگی شنیدن این صداها را داریم ؛ بنابراین این اثرات زیانبار یکباره بروز پیدا نمی کند، بلکه کم کم و در طول زمان و به شکل تدریجی خود را نشان می دهد، این روند آرام بروز می کند و یکباره پس از مدتی متوجه می شوید دچار فشار خون شده اید. قلبتان آرامش ندارد و با اندک صدایی (حتی در حد یک نجوا) بسرعت به تپش می افتد. دچار خشکی دهان مزمن می شوید و سردردهای مدام شما را لحظه ای رها نمی کند.
شاید این زمانی باشد که جستجوی علت این بیماری ها را آغاز کنید؛ اما اندکی دیر خواهد بود؛ چرا که این نتیجه سالها زندگی در یک محیط آلوده است ، یکی دیگر از اثرات آلودگی صوتی که به شکل جدی شهروندان دوران مدرن را تهدید می کند، کم خوابی و نتایج حاصل از آن است زندگی در شهرهای بزرگ و در کنار بزرگراه ها و خیابان های پرتردد باعث می شود شبها تا دیروقت صدای خودروها اجازه استراحت به شما ندهند و یا اگر به خواب روید، ذهنتان آرامش نداشته باشد.
از طرف دیگر، از ساعاتی قبل از طلوع خورشید با صدای نخستین سری خودروهایی که وارد خیابان ها می شوند، روزمان را باید آغاز کنیم ، این امر باعث خواهد شد که ساعت بیولوژیک انسان به هم بریزد و براساس آن فعالیت های بیولوژیکی بدن نیز دچار تغییر شود و در نهایت اثرات نهایی آن در مدتی طولانی خود را نشان خواهند داد، این اثرات بر همه انسان ها تاثیر دارد و همه ما بویژه آنها که در شهرهای بزرگ و مناطق صنعتی زندگی می کنیم در معرض این آسیبهای جبران ناپذیر هستیم.
آثار و بیماری هایی که به مراتب خطرناک تر از بیماری های عمومی نظیر سرخک و سرخجه و حتی ایدز هستند، چراکه می توان با واکسیناسیون همگانی با سرخک و سرخجه مقابله کرد و با آگاهی به جنگ ایدز رفت ، اما با هیچ سلاحی نمی توان به مبارزه با اثرات ناشی از آلودگی صوتی رفت ، ما در کنار عامل اصلی ایجاد بیماری های ناشی از آن هستیم و اگر بخواهیم در شهرهای بزرگ زندگی کنیم ، چاره ای برای فرار از آن نداریم.
بیماری های عصبی و همین طور بیماری های روانی ناشی از آلودگی صوتی کاملا اثبات شده و ادعای گزافی نیست اگر بگویم تقریبا همه مردم شهرهای بزرگ از ناراحتی های عصبی و روانی ناشی از آلودگی صوتی بهره مندند، اما همانند سایر انواع آلودگی ها اقشار خاصی از مردم بیش از همه در معرض خطرند.
کارگران شاغل در کارخانه ها، کسانی که در محیطهای کارگاه های ساختمانی کار می کنند یا در معادن مشغول هستند بیش از همه درمعرض خطرند؛ اما غیر از این افراد که بیش از بقیه با آلودگی صوتی مواجه اند. کودکان ، اصلی ترین قربانیان آلودگی صوتی هستند.
گروهی از محققان مراکز بهداشتی طی سالهای اخیر به بررسی تاثیرات آلودگی صوتی بر کودکان پرداخته اند. نتایج این بررسی ها نشان می دهد، کودکانی که در معرض آلودگی های صوتی شدید قرار دارند، بیش از بزرگسالان دچار آسیب شنوایی می شوند.
اکثر این کودکان در دوران بلوغ و بزرگسالی به بیماری های عصبی و ناسازگاری مبتلا می شوند. گذشته از همه اینها این محققان به دستاورد باور نکردنی ای رسیده اند و آن ، این که کودکان بر اثر آلودگی صوتی دچار افت قدرت یادگیری می شوند و ضریب هوشی آنها کاهش می یابد.
این بحرانی است که ما و فرزندانمان گرفتار آن شده ایم و این هیولای نامریی آن چنان ما را به کام خویش می کشد که خود هم متوجه نمی شویم.
به نظر می رسد باید برای مقابله با این آلودگی دست به کاری زد، اما پیش از آن باید منابع عمده این آلودگی را بشناسیم. عمده ترین منبع آلودگی صوتی در شهرها، ترافیک روزانه و رفت و آمد وسایل نقلیه موتوری در شهرهاست.
هر ماشین در صورتی که براساس آخرین استانداردها ساخته شده باشد و موتور و اگزوز و دیگر بخشهای آن تنظیم باشد، در حالت ایستاده حدود 65Db شدت صوتی ایجاد می کند، با حرکت کردن یا یک نقص فنی کوچک ، این عدد بسرعت بالا می رود تا این که از حد تحمل گوش می گذرد، اما عدد فوق فقط مربوط به یک خودرو بود. هر روزه شاهد عبور و مرور چند میلیون خودرو در شهرهای بزرگ هستیم که شدت صوتی آنها باهم جمع می شود و ما را هدف قرار می دهد.
نقش خودروها در ایجاد آلودگی صوتی بسیار بیشتر از نقش آنها در آلودگی هواست. اهمیت این آلاینده زمانی بیشتر مشخص می شود که بدانیم اکثر خودروهایی که در شهرهای ما در حال حرکتند، از حداقل استانداردهای صوتی نیز برخوردار نیستند.
موتورهای نامنظم ، اگزوزهای دستکاری شده و کامیون ها و اتوبوس های فرسوده ولی فعال ، درصد آلودگی را بشدت افزایش می دهد.
از سوی دیگر وجود حجم بسیار بالای خودروها در شهر، باعث احداث بزرگراه ها و معابر پرتردد در نزدیکی مراکز مسکوی شهر می شود که در نتیجه منازل ما به خیابان های پرتردد نزدیک می شود و آلودگی صوتی آنها وارد منازل ما می شود. وابستگی آلودگی صوتی به ترافیک ، باعث می شود که آلودگی صوتی وابسته به زمان باشد و در ساعات مختلف تغییر کند.
پرواز هواپیماها، بخصوص برای کسانی که در اطراف فرودگاه های کوچک و بزرگ زندگی می کنند، یکی از آلاینده های اصلی است. هواپیماها بویژه هنگام فرود و پرواز، آلودگی صوتی فراوان و پرشدتی ایجاد می کنند که آسیب فراوانی بر سیستم شنوایی می گذارد.
فراموش نکنید که آلودگی صوتی ای که هواپیمای کنکورد هنگام پرواز و فرود ایجاد می کرد، یکی از دلایلی بود که پروازهای این هواپیماها برای همیشه لغو شد.
قطارها هم اگرچه نه به اندازه هواپیماها، اما برای جمع کثیری که در مسیر خط راه آهن یا متروهای روگذر مسکن دارند، آسیب رسان است ، صدای بلند ضبطها و تلویزیون ها، صدای بلند زنگ تلفن ، بوق خودروها، حتی صدای حیوانات خانگی ، برخی دیگر از این آلاینده هاست ، تعداد این منابع آلودگی چندان هم کم نیست.
در نیمه دهه 90 در شهری مثل سیدنی که جزو شهرهای تقریبا پاک از لحاظ آلودگی صوتی قرار دارد، حدود یکصد هزار منبع آلودگی صوتی شناسایی شد تا بتوان برای کاهش آن اقدام لازم را به عمل آورد و این آمار در شهری مثل تهران به طور باورنکردنی افزایش می یابد اگر نسبت به سلامت خود،جامعه و فرزندانمان حساسیم باید همین امروز برای کاهش این آلودگی مرگبار اقدام کنیم ، هر روز تاخیر باعث افزایش خسارات جبران ناپذیر خواهد شد.
در فیزیک صوت برای بیان شدت صوت از واحدی به نام دسی بل استفاده می کنند و آن را با نماد D.b نشان می دهند. این واحد یک کمیت لگاریتمی است؛ یعنی با افزایش عدد آن ، مقدار شدت صورت با همان نسبت افزایش پیدا نمی کند؛ بلکه به شکل تصاعدی بالا می رود.
زنگ تلفن به تنهایی 60 دسی بل شدت دارد و سیستم تهویه مطبوع و ابزارهای گرمایشی و سرمایشی نیز شدت صوتی معادل 75 دسی بل ایجاد می کند.
عبور یک قطار از نزدیکی شما حدود 100 D.b و صدای یک ضبط صوت که با صدای بلند مشغول پخش موسیقی است حدود 120 D.b قدرت دارد.
این روند را می توان با اضافه کردن نمونه های دیگر ادامه داد؛ اما آیا توانایی گوش ما به عنوان عضوی حساس و دارای ساختاری پیچیده نامحدود است؛ و آیا گوش ما می تواند هر صدایی با هر توانی و شدتی را تحمل کند؛ خیر، همان طور که گوش ما قادر نیست اصوات را در تمام فرکانس ها بشنود و تنها در بازه ای مشخص قادر به آشکارسازی امواج صوتی است و برخی صداها با فرکانس بالاتر یا پایین تر از محدود تعیین شده را نمی شنود، نمی تواند در برابر اصوات با هر شدت و قدرتی که دارند مقاوم باشد. شاید مقایسه ای بین چشم و گوش موضوع را روشن تر کند.
چشم می تواند تنها پنجره کوچکی از امواج الکترومغناطیس را ببیند و تفکیک کند و هرگز بدون کمک ابزارهای جانبی نمی تواند پرتوهای فروسرخ یا ماورائبنفش را تشخیص دهد؛ اما با وجود این که چشم می تواند پنجره نور مریی را تشخیص دهد؛ اما با افزایش شدت نور در همین پنجره چشم آسیب خواهد دید، اتفاقی که با نگاه کردن مستقیم به یک منبع نوری پرقدرت برای مدتی طولانی رخ می دهد.
گوش هم همین گونه است؛ یعنی ساختار گوش انسان به گونه ای است که برای شنیدن صداهایی با قدرت مناسب طراحی شده است و با افزایش شدت صوت از آن حد ساختار گوش دچار آسیب می شود.
محققان سر این حد بالای توانایی گوش اختلاف نظر دارند؛ اما عددی بین 75 تا 85 دسی بل را حد نهایی توانایی گوش انسان می دانند.
بنابراین هر صدایی با شدت بالاتر از این مقدار (که به طور متوسط 70 Db در نظر گرفته می شود) به گوش انسان آسیب می رساند.
این آسیب بخصوص در زمانی که شدت صوت خیلی بالاتر از مقدار میانگین نیست، کاملا نامحسوس رشد می کند. یکباره متوجه خواهید شد گوشتان توانایی کامل خود در شنیدن را از دست داده است، آسیبهایی که این آلودگی به ساختار گوش داخلی می زند عمدتا جبران ناپذیرند؛ چراکه سلولهای شنوایی آسیب می بینند و ترمیم آنها بسختی امکانپذیر است.
این نوع از آسیب شنوایی تقریبا همه گیر است ، براساس آمارهای رسمی در امریکا از هر 8 نفر، یک نفر دچار ضایعه شنوایی است که بر اثر آلودگی صوتی ایجاد شده است ، علی رغم این که آماری درخصوص این نسبت در شهر تهران (که یکی از آلوده ترین شهرهای جهان از لحاظ آلودگی صوتی است) پیدا نکرده ایم ، اما مقایسه شرایط با دیگر شهرهایی که وضعیت مشابه دارند، نشان می دهد تعداد افرادی که دچار این ضایعه هستند، بیش از یک هشتم است.
کدام بیماری دیگری را سراغ دارید که بیش از یک هشتم مردم تهران به آن مبتلا باشند و در ظاهر هم کاملا سالم به نظر بیایند؛ اگر آلودگی صوتی فقط همین یک اثر زیانبار را داشت ، می بایست همین امروز برای مقابله با آن قیام می کردیم ، اما قبل از آن چند لحظه صبر کنید، این تنها آسیبی نیست که ما در مواجهه با آلودگی صوتی با آن روبه رو می شویم.
شاید باورتان نشود، اما آسیبهای خیلی جدی تر از این حرفهاست . حتما تاکنون در شرایطی قرار داشته اید که کسی ناگهان صدایتان کند و یا در حالی که خوابید ناگهان با صدای بلندی از خواب بپرید.
چه اتفاقی می افتد؛ ضربان قلب شما بالا می رود. عضلات بدنتان منقبض خواهد شد. دهانتان خشک می شود و فشار خونتان بسرعت بالا می رود.
این آثار زمانی که بدن آمادگی شنیدن صدای ناگهانی را ندارد یکباره خود را نمایش می دهند؛ هنگامی که وارد جریان روزمره زندگی شده ایم ، آمادگی شنیدن این صداها را داریم ؛ بنابراین این اثرات زیانبار یکباره بروز پیدا نمی کند، بلکه کم کم و در طول زمان و به شکل تدریجی خود را نشان می دهد، این روند آرام بروز می کند و یکباره پس از مدتی متوجه می شوید دچار فشار خون شده اید. قلبتان آرامش ندارد و با اندک صدایی (حتی در حد یک نجوا) بسرعت به تپش می افتد. دچار خشکی دهان مزمن می شوید و سردردهای مدام شما را لحظه ای رها نمی کند.
شاید این زمانی باشد که جستجوی علت این بیماری ها را آغاز کنید؛ اما اندکی دیر خواهد بود؛ چرا که این نتیجه سالها زندگی در یک محیط آلوده است ، یکی دیگر از اثرات آلودگی صوتی که به شکل جدی شهروندان دوران مدرن را تهدید می کند، کم خوابی و نتایج حاصل از آن است زندگی در شهرهای بزرگ و در کنار بزرگراه ها و خیابان های پرتردد باعث می شود شبها تا دیروقت صدای خودروها اجازه استراحت به شما ندهند و یا اگر به خواب روید، ذهنتان آرامش نداشته باشد.
از طرف دیگر، از ساعاتی قبل از طلوع خورشید با صدای نخستین سری خودروهایی که وارد خیابان ها می شوند، روزمان را باید آغاز کنیم ، این امر باعث خواهد شد که ساعت بیولوژیک انسان به هم بریزد و براساس آن فعالیت های بیولوژیکی بدن نیز دچار تغییر شود و در نهایت اثرات نهایی آن در مدتی طولانی خود را نشان خواهند داد، این اثرات بر همه انسان ها تاثیر دارد و همه ما بویژه آنها که در شهرهای بزرگ و مناطق صنعتی زندگی می کنیم در معرض این آسیبهای جبران ناپذیر هستیم.
آثار و بیماری هایی که به مراتب خطرناک تر از بیماری های عمومی نظیر سرخک و سرخجه و حتی ایدز هستند، چراکه می توان با واکسیناسیون همگانی با سرخک و سرخجه مقابله کرد و با آگاهی به جنگ ایدز رفت ، اما با هیچ سلاحی نمی توان به مبارزه با اثرات ناشی از آلودگی صوتی رفت ، ما در کنار عامل اصلی ایجاد بیماری های ناشی از آن هستیم و اگر بخواهیم در شهرهای بزرگ زندگی کنیم ، چاره ای برای فرار از آن نداریم.
بیماری های عصبی و همین طور بیماری های روانی ناشی از آلودگی صوتی کاملا اثبات شده و ادعای گزافی نیست اگر بگویم تقریبا همه مردم شهرهای بزرگ از ناراحتی های عصبی و روانی ناشی از آلودگی صوتی بهره مندند، اما همانند سایر انواع آلودگی ها اقشار خاصی از مردم بیش از همه در معرض خطرند.
کارگران شاغل در کارخانه ها، کسانی که در محیطهای کارگاه های ساختمانی کار می کنند یا در معادن مشغول هستند بیش از همه درمعرض خطرند؛ اما غیر از این افراد که بیش از بقیه با آلودگی صوتی مواجه اند. کودکان ، اصلی ترین قربانیان آلودگی صوتی هستند.
گروهی از محققان مراکز بهداشتی طی سالهای اخیر به بررسی تاثیرات آلودگی صوتی بر کودکان پرداخته اند. نتایج این بررسی ها نشان می دهد، کودکانی که در معرض آلودگی های صوتی شدید قرار دارند، بیش از بزرگسالان دچار آسیب شنوایی می شوند.
اکثر این کودکان در دوران بلوغ و بزرگسالی به بیماری های عصبی و ناسازگاری مبتلا می شوند. گذشته از همه اینها این محققان به دستاورد باور نکردنی ای رسیده اند و آن ، این که کودکان بر اثر آلودگی صوتی دچار افت قدرت یادگیری می شوند و ضریب هوشی آنها کاهش می یابد.
این بحرانی است که ما و فرزندانمان گرفتار آن شده ایم و این هیولای نامریی آن چنان ما را به کام خویش می کشد که خود هم متوجه نمی شویم.
به نظر می رسد باید برای مقابله با این آلودگی دست به کاری زد، اما پیش از آن باید منابع عمده این آلودگی را بشناسیم. عمده ترین منبع آلودگی صوتی در شهرها، ترافیک روزانه و رفت و آمد وسایل نقلیه موتوری در شهرهاست.
هر ماشین در صورتی که براساس آخرین استانداردها ساخته شده باشد و موتور و اگزوز و دیگر بخشهای آن تنظیم باشد، در حالت ایستاده حدود 65Db شدت صوتی ایجاد می کند، با حرکت کردن یا یک نقص فنی کوچک ، این عدد بسرعت بالا می رود تا این که از حد تحمل گوش می گذرد، اما عدد فوق فقط مربوط به یک خودرو بود. هر روزه شاهد عبور و مرور چند میلیون خودرو در شهرهای بزرگ هستیم که شدت صوتی آنها باهم جمع می شود و ما را هدف قرار می دهد.
نقش خودروها در ایجاد آلودگی صوتی بسیار بیشتر از نقش آنها در آلودگی هواست. اهمیت این آلاینده زمانی بیشتر مشخص می شود که بدانیم اکثر خودروهایی که در شهرهای ما در حال حرکتند، از حداقل استانداردهای صوتی نیز برخوردار نیستند.
موتورهای نامنظم ، اگزوزهای دستکاری شده و کامیون ها و اتوبوس های فرسوده ولی فعال ، درصد آلودگی را بشدت افزایش می دهد.
از سوی دیگر وجود حجم بسیار بالای خودروها در شهر، باعث احداث بزرگراه ها و معابر پرتردد در نزدیکی مراکز مسکوی شهر می شود که در نتیجه منازل ما به خیابان های پرتردد نزدیک می شود و آلودگی صوتی آنها وارد منازل ما می شود. وابستگی آلودگی صوتی به ترافیک ، باعث می شود که آلودگی صوتی وابسته به زمان باشد و در ساعات مختلف تغییر کند.
پرواز هواپیماها، بخصوص برای کسانی که در اطراف فرودگاه های کوچک و بزرگ زندگی می کنند، یکی از آلاینده های اصلی است. هواپیماها بویژه هنگام فرود و پرواز، آلودگی صوتی فراوان و پرشدتی ایجاد می کنند که آسیب فراوانی بر سیستم شنوایی می گذارد.
فراموش نکنید که آلودگی صوتی ای که هواپیمای کنکورد هنگام پرواز و فرود ایجاد می کرد، یکی از دلایلی بود که پروازهای این هواپیماها برای همیشه لغو شد.
قطارها هم اگرچه نه به اندازه هواپیماها، اما برای جمع کثیری که در مسیر خط راه آهن یا متروهای روگذر مسکن دارند، آسیب رسان است ، صدای بلند ضبطها و تلویزیون ها، صدای بلند زنگ تلفن ، بوق خودروها، حتی صدای حیوانات خانگی ، برخی دیگر از این آلاینده هاست ، تعداد این منابع آلودگی چندان هم کم نیست.
در نیمه دهه 90 در شهری مثل سیدنی که جزو شهرهای تقریبا پاک از لحاظ آلودگی صوتی قرار دارد، حدود یکصد هزار منبع آلودگی صوتی شناسایی شد تا بتوان برای کاهش آن اقدام لازم را به عمل آورد و این آمار در شهری مثل تهران به طور باورنکردنی افزایش می یابد اگر نسبت به سلامت خود،جامعه و فرزندانمان حساسیم باید همین امروز برای کاهش این آلودگی مرگبار اقدام کنیم ، هر روز تاخیر باعث افزایش خسارات جبران ناپذیر خواهد شد.
پوریا ناظمی
گفت و گو
