فرهنگ عمید با روایتی تازه

قبل از هر چیز باید بگویم که نامیدن این کتاب با عنوان «عمید» بیشتر از روی احترام و حق‌شناسی ما به این شخصیت پرتلاش است که بیش از نیمی از عمر خود را صرف فرهنگ‌نویسی کرد، که با توجه به محدودیت امکانات در آن زمان، کار بزرگی انجام دادند. ولی متاسفانه این کار بزرگ معمولا با داوری غیرمنصفانه جامعه دانشگاهی ما همراه بوده است و اغلب شاهد بوده‌ایم که این فرهنگ را با فرهنگ معین مقایسه می‌کنند حتی در برخی موارد معتقدند این فرهنگ اغلب از روی فرهنگ معین تالیف شده است، در حالی که عمید، فرهنگ دو جلدی خود را قبل از فرهنگ معین منتشر کرده بود.

مجموع اقدامات ما به 2 گروه عمده کارهای ویرایشی و کارهای تألیفی تقسیم می‌شود. از جمله کارهای ویرایشی، اصلاح رسم‌الخط براساس پیشنهادهای فرهنگستان زبان و ادب فارسی، استخراج شماره صفحه شاهد از کتاب اصلی و درج آن، استفاده از قلم‌های متنوع رایانه‌ای، بازبینی و اصلاح ریشه‌شناسی مداخل، قرار دادن ترکیب‌های اسمی و فعلی به صورت زیرمدخل به جای مدخل و مواردی از این دست بوده است. اما کارهای تألیفی بسیار گسترده‌تر بوده است. از مهم‌ترین اقدامات ما در حوزه تالیف می‌توان به مواردی چون استفاده از آوانویسی لاتین به جای اعراب‌گذاری، بازبینی هویت‌های دستوری و اصلاح آنها براساس کتاب‌های معتبر دستور زبان فارسی، تفکیک معانی گوناگون هر مدخل به‌وسیله شماره‌گذاری نام برد.

به هر حال فرهنگ‌نویسی مانند همه علوم، هر روز با پیشرفت‌های زیادی روبه‌رو می‌شود. لذا نباید فراموش کرد که علاوه بر تالیف کتاب‌های مرجع جدید، بازبینی، ویرایش و روزآمدسازی چنین کتاب‌هایی نیز از اهمیت بسیاری برخوردار است. متاسفانه در ایران و برخلاف کشورهای اروپایی و آمریکایی، سنت ویرایش فرهنگ‌های پیشین چندان نهادینه نشده است و باید اقرار کنم که در این موارد از این کشورها بسیار عقب‌تر هستیم. از طرفی چون روزآمدسازی فرهنگ‌ها زمان و هزینه کمتری طلب می‌کند، به سود ناشران نیز هست. بی‌شک نمی‌توان فرهنگ‌هایی را که نزدیک به نیم‌قرن از تالیف آنها می‌گذرد، معتبر دانست. در این مدت امکانات افزایش بسیاری پیدا کرده است و تعداد دانشجویان و قشر باسواد جامعه قابل مقایسه با آن دوران نیست. به اعتقاد من انتشار کتابی که بر اساس اصول علمی ده‌ها سال قبل تألیف شده و هیچ‌گونه اصلاحی در آن صورت نگرفته، نوعی توهین به مردم است. این‌که برخی ناشران هزینه کتاب را براساس قیمت روز تعیین می‌کنند و در مقابل علم 50 سال قبل را به خورد مشتری می‌دهند با هیچ استدلالی توجیه‌پذیر نیست.

البته. حتی زندگی‌نامه حسن عمید که در مقدمه کتاب منتشر کرده‌ایم به وسیله این عزیزان تهیه شده است. این را هم باید بگویم که ایشان پس از آگاه شدن از جزئیات شیوه‌نامه مفصل ما و چند جلسه مذاکره و اطمینان از عملی بودن کار، این اجازه را به ما دادند.