تغذیه ‌‌در‌ دوران بلوغ

در واقع این دوران، دوره انتقال از کودکی به نوجوانی است که با بلوغ نیز همراه است. رشد جسمی و تکامل رفتاری و شناختی، نوع تغذیه نوجوان را تحت تاثیر قرار می‌دهند.

به گفته متخصصان تغذیه، نیاز به انرژی و مواد مغذی مانند کلسیم، آهن، پروتئین، روی و انواع ویتامین‌ از جمله ویتامین‌های گروه B در این سن افزایش می‌یابد.

باید توجه داشت که نبود اطلاع از نوع تغذیه‌، پیروی از رژیم‌های غذایی نامناسب منجر به سوءتغذیه و کاهش کارایی جسمی و فکری نوجوانان می‌شود، از طرفی اختلال در غذا خوردن نوجوانان در مواردی شایع است.

بنابراین رعایت تغذیه صحیح شامل میزان مناسب و متعادل از گروه‌های غذایی مختلف ضروری است.‌

بنابر اعلام انستیتو تحقیقات تغذیه‌ای و صنایع غذایی کشور، مصرف گروه گوشت، مغزها و حبوبات نیز در دوران نوجوانی بسیار اهمیت دارد. گروه گوشت یا جانشین‌های آن غنی از پروتئین، آهن، روی، ویتامین B6 و ویتامینB12 هستند.

هر روز 2 تا 3 واحد از گروه گوشت یا جانشین‌های آن برای نوجوانان توصیه می‌شود. هر واحد گوشت با 2 تا 3 تکه گوشت خورشتی (60 تا 90 گرم) گوشت قرمز، گوشت مرغ و سایر پرندگان بدون پوست یا ماهی یا دو عدد تخم مرغ یا یک لیوان حبوبات پخته یا نصف لیوان آجیل مانند پسته، بادام، فندق و گردو برابر است.

نان و غلات به ویژه نوع سبوس‌دار تامین‌کننده مقدار زیادی از انرژی، فیبر و ویتامین‌های گروه B و برخی مواد معدنی هستند. بنابراین لازم است روزانه 9 تا 11 واحد از گروه نان و غلات که هر واحد آن برابر با یک برش نان به اندازه یک کف دست یا نصف لیوان ماکارونی یا برنج پخته است مصرف شود.

گروه شیر و فرآورده‌های آن نیز آن دارای مقدار زیادی پروتئین، کلسیم، فسفر و ویتامین B2 هستند روزانه 3 واحد یا بیشتر از گروه شیر و فرآورده‌های آن برای نوجوانان لازم است. هر واحد از این گروه با یک لیوان شیر یا ماست کم چرب یا 30 تا 45 گرم پنیر یا یک‌چهارم لیوان کشک یا 2 لیوان دوغ برابر است.

میوه‌ها و سبزی‌ها نیز حاوی انواع ویتامین‌ها، مواد معدنی و فیبر هستند که روزانه 3 تا 5 واحد از این گروه در دوران نوجوانی توصیه می‌شود. هر واحد میوه با یک عدد میوه متوسط مانند پرتقال یا سیب یا نصف لیوان میوه‌های ریز مانند توت، انار، انگور یا یک چهارم لیوان میوه‌های خشک مانند انواع برگه، کشمش، توت و انجیر خشک یا سه‌چهارم لیوان آبمیوه تازه طبیعی برابر است. هر واحد سبزی نیز معادل سه‌چهارم لیوان سبزی خام یا یک‌دوم لیوان سبزی پخته است.

حدود 50 درصد وزن هر فرد و 20 درصد قد در طول دوران بلوغ شکل می‌گیرد و این مساله نشان‌دهنده اهمیت تغذیه در این دوران است.

البته در تغذیه دو جنس نیز تفاوت‌هایی وجود دارد، چرا که طول این دوران در پسران طولانی‌تر و شدیدتر از دختران است.

از طرفی با توجه به این که دختران در سن بلوغ به دلیل سیکل ماهانه مقداری خون از دست می‌دهند، بنابراین در معرض کم‌خونی قرار دارند و نیاز بیشتری به مصرف آهن دارند.

به گفته پزشکان در دوران بلوغ تغییرات رفتاری فراوانی صورت می‌گیرد که رفتارهای تغذیه‌ای در میان آنها از نمود بیشتری برخوردار هستند. مثلا بی‌اشتهایی عصبی یا پرخوری عصبی از جمله این تغییرات است که مشاوره با پزشک متخصص تغذیه قابل حل است.

پروتئین، غذاهای پر چرب، مواد معدنی مانند کلسیم و فسفر، آهن و روی، قند و ویتامین‌ها از جمله موادی هستند که باید در رژیم غذایی روزانه لحاظ شوند، مصرف کلسیم نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. سنین 9 تا 20 سالگی به عنوان حساس‌ترین دوران زندگی از نظر مصرف کلسیم است.

دکتر سیدمحمدرضا صدرعاملی، فوق تخصص روانپزشکی کودکان و نوجوانان می‌گوید:‌ اختلال تغذیه‌ای که در نوجوانان و در سنین بلوغ رخ می‌دهد، می‌تواند منجر به اختلال رفتاری در فرد شود. بنابراین والدین باید در این دوران رفتار صحیحی با فرزندان خود داشته باشند.

اختلال تغذیه‌ای که معمولا در دوره سنی بلوغ و پس از بلوغ ایجاد می‌شود، به صورت بی‌اشتهایی یا پرخوری بروز می‌کند و می‌تواند منجر به اختلال رفتاری نیز در این افراد شود.

عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی ادامه می‌دهد:‌ والدین در این دوران باید رفتارهای مناسبی داشته باشند که منجر به افزایش اختلال رفتاری در نوجوان نشود و سعی در درمان ریشه و علت اصلی ایجاد این اختلال باشند.

به گفته دکتر صدر عاملی افرادی که از چاق شدن نگران هستند سعی می‌کنند از خوردن دست بکشند و اغلب گرسنگی را تحمل می‌کنند تا مصرف غذای آنها کاهش یابد و از بعضی غذاهای خاص استفاده می‌کنند که والدین اغلب در این موارد سعی می‌کنند به هر روشی آنها را به غذا خوردن وادار کنند که در بیشتر موارد بی‌ثمر است.

صدرعاملی درخصوص افرادی که دچار پرخوری عصبی هستند، ادامه می‌دهد: این افراد لاغر نمی‌شوند و به عوارضی همچون کمبود آب بدن، ترک خوردن پوست، ریزش مو، بیماری‌های کبد، قلب، بیماری‌های ریوی، پوسیدگی دندان و اختلالات گوارشی مبتلا می‌شوند.

دکتر صدرعاملی با اشاره به این که بلوغ فرآیند پیچیده‌ای دارد،به ایسنا می‌گوید:‌ در این دوران توجه بیش از حد به وزن و نمای بدن بویژه از سوی والدین با تاثیر منفی در نوجوانان و جوانان همراه خواهد بود و باعث اختلال تغذیه خواهد شد که درمان این اختلال زمان طولانی را صرف خواهد کرد.

محیط ناسالم در خانواده، طلاق، مرگ عزیزان، بیماری، تاکید والدین به تناسب اندام فرزندان و وابستگی بیش از حد به والدین از عوامل موثر در بروز اختلال تغذیه‌ای در نوجوانان و جوانان است.

زمانی که والدین با اختلال تغذیه در نوجوانان مواجه می‌شوند باید این مساله را با مشاور و کارشناس مجرب در میان بگذارند.

به گفته دکتر صدر عاملی، والدین در صورت مشاهده علائمی همچون کاهش 25 درصدی وزن، ترس از چاق شدن، پوست خشک و چشمان فرو رفته به دلیل مشکلات تغذیه‌ای و خوردن مقادیر خیلی زیاد غذا در یک وعده غذایی و استفراغ بعد از مصرف غذا در فرزندان خود با مشاور در رابطه با این مشکل مشورت کنند و به اظهارات کودک و نوجوان خود درخصوص انجام نشدن این کار اطمینان نکنند.

همچنین والدین باید همیشه و بخصوص در این مواقع پشتوانه فرزندان خود باشند و آگاهی خود را نیز در رابطه با تغذیه فرزندان خود افزایش دهند.

مریم روزبهانی