کشتی نوح مرجانی

اما این مخلوقات دریایی افزون بر عوامل تهدید‌کننده طبیعی، در معرض تباهی و آسیب جدی ناشی از فعالیت‌های انسانی نظیر آلودگی و گرمایش جهانی هستند و از این رو در پی اجلاس جهانی کپنهاگ و فراخوان دانشمندان برای چاره‌اندیشی‌های زیست محیطی، گروهی از پژوهشگران طرح بانک جهانی مرجان را مطرح کرده‌اند که در کنار تلاش‌های ضمنی برای محافظت مستقیم از حیات مرجانی موجود، می‌تواند نقش یک کشتی نوح نمادین را برای نجات و حفظ نمونه‌های مرجانی سراسر جهان ایفا کند.

سواحل مرجانی یا همان پشته‌های رنگارنگ مرجانی از جاذبه‌های بالایی برای غواصی و گردشگری دریایی برخوردارند، چون که این پشته‌های مملو از رنگ و بافت‌های چشم‌نواز در حقیقت جان‌پناه و لنگرگاه طیف غنی و متنوعی از اشکال حیات را از ماهیان گرفته تا اسفنج‌ها و ستاره‌های دریایی تشکیل می‌دهد. اما نکته جالب توجه این است که طیفی از موجودات دریایی تنها روی این برآمدگی‌های صخره‌ای زندگی نمی‌کنند و چه بسا توسط آنها نیز تولید می‌شوند. در واقع، این گونه‌های جدید پس از به وجود آمدن، مسیر زندگی خود را پی گرفته و برای سکونت گزیدن و جمعیت‌دار کردن بخش‌های دور و نزدیک اقیانوس‌ها رهسپار می‌شوند.

در این میان، اقدامات و تلاش‌های حفاظت از محیط زیست و منابع طبیعی به نوعی معطوف مکان‌هایی است که گونه‌ها با سرعت بیشتری ناپدید می‌شوند. این در حالی است که براساس یافته‌های جدید محققان، ما در قبال مکان‌هایی که گونه‌ها با سرعت بیشتری در حال شکل‌گیری هستند نیز به حفاظت احتیاج داریم. ولفگانگ کایسلینگ، دیرین‌شناس دانشگاه هامبولت برلین معتقد است، آیا سواحل مرجانی بیرون‌دهنده گونه‌های مختلف به‌شمار می‌روند یا نه؛ که البته پاسخ مثبت است و آنها واقعا این کار را انجام می‌دهند. مفهوم ضمنی مهمی که در قبال این مکانیسم حیات و بقا وجود دارد بر حفاظت جدی از این مرجان‌ها تأکید دارد و این ضرورت نه تنها به واسطه اهمیت بوم‌شناختی صخره‌های مرجانی، بلکه به دلیل اهمیت آن از نظر تکاملی نیز به شمار می‌آید. زمانی که شمار زیادی از گونه‌ها منقرض می‌شوند، ما به این سواحل مرجانی نیاز داریم تا تنوع زیستی در اقیانوس‌ها را از نو بسازیم.

این دیرینه‌شناس و گروه همکارانش، پایگاه داده‌ای مشتمل بر بیش از 3 میلیون نمونه فسیلی که زمان آنها به 540 میلیون سال قبل برمی‌گردد را به دقت از نظر گذراندند. پژوهشگران در مورد هر جنس این جانوران، به بررسی و تحقیق نوع محیط‌زیستی پرداختند که جنس مربوطه برای نخستین بار آنجا پدیدار شده بود. نتایج کار محققان که شرح آن در شماره اخیر نشریه ساینس منتشر شده نشان می‌دهد تپه‌ها و صخره‌های مرجانی 50 درصد تنوع زیستی بیشتری نسبت به سایر زیست‌بوم‌های مناطق حاره و استوایی تولید کرده‌اند، اما آنچه سهم بیشتری از فهرست موجودات مرجان‌زاد را به خود اختصاص می‌دهد، به انواعی مربوط می‌شود که معمولا و به طور طبیعی روی سواحل مرجانی زندگی نمی‌کنند از جمله آنها می‌توان به حلزون‌های دو کفه‌ای، صدف‌های خوراکی و سایر سکنه بستر نشین دریا اشاره کرد. پایین این خط، این جانوران جایی دور از صخره‌های مرجانی و حتی خارج از محدوده مناطق استوایی زندگی می‌کنند.

محققان معتقدند، جنس‌های جدیدی که در تپه‌های مرجانی خاستگاه دارند، در آن محل باقی نمی‌مانند و از این سکونتگاه‌ها به سایر محیط‌های زیستی نقل مکان نموده اساسا با سایر زیست‌بوم‌ها مشارکت می‌کنند. در این میان، پیشنهاد محققان در بیان دلیل این که سواحل مرجانی گزینه‌های بسیار مناسبی از لحاظ ایجاد اشکال جدید حیات محسوب می‌شوند از این قرار است که فرم و ساختار این سکونتگاه‌ها مملو از گوشه‌ها، برآمدگی‌ها و شکاف‌هایی است که در آنجا جانوران می‌توانند گوشه‌های دنج و امن مناسبی برای گذران زندگی کشف کنند.

به اعتقاد محققان، یافته‌های حاضر بعد دیگری را به موضوع نیاز برای حفاظت از سواحل مرجانی و سایر محیط‌های زیست دریایی می‌افزاید به نحوی که اگر ما انسان‌ها صدمات و خسارات قابل‌توجهی را به این قبیل زیستگاه‌های طبیعی وارد می‌کنیم، عملا مرتکب از دور خارج کردن تنوع زیستی شده‌ایم که ممکن است به نوبه خود تغذیه‌کننده سایر زیست‌بوم‌های دریایی باشد.

شناخت عوامل تهدید‌کننده حیات مرجان‌ها نقش تأثیر‌گذاری در تصمیم‌گیری‌ها و اتخاذ رویکردهای محافظت و نجات این سمبل تنوع و زیبایی حیات دریایی ایفا می‌کند. جدا از درجه حرارت‌های افزایش یافته ‌ که در طول سال‌های اخیر و به موازات گرمایش زمین روند جدی‌تری به خود گرفته است عوامل دیگری نیز می‌تواند موجب بی‌رنگ شدن یا سایر آسیب‌های جدی به مرجان‌ها شود. برخی از این تهدیدها مثل هاریکان‌ها و شکارچیان به طور طبیعی روی می‌دهند، در حالی که سایر تهدیدها مثل آلودگی و ماهیگیری بیش از حد محصول فعالیت‌ انسان‌هاست. امواج مهیب و قوی ناشی از توفان‌هایی نظیر هاریکان‌ها و تندبادهای موسمی به طور پیوسته به صخره‌های مرجانی آسیب می‌زنند. این امواج بسادگی موجب شکستن یا مسطح شدن بخش‌های بزرگی از تپه‌های مرجانی می‌شوند. به موازات توفان‌ها، الگوهای طبیعی آب و هوا مثل پدیده ال‌نینو نیز می‌تواند تأثیری منفی بر مرجان‌ها داشته باشد. شکارچیانی همانند خرچنگ‌ها، کرم‌های دریایی و حلزون‌ها روی ساقه‌های مرجان صیادی می‌کنند و حتی با تخریب ساختار آهکی که در زیر قرار گرفته، زمینه تشکیل کلونی‌های مجدد برای ساقه‌های آینده مرجانی را غیرممکن می‌سازند. با این همه، شاید بزرگ‌ترین دشمن مرجان‌ها را بتوان انسان قلمداد کرد. انسان‌ها نه تنها مسوول بخشی از افزایش دمای آب به حساب می‌آیند‌ که خود عامل بی‌رنگ کردن مرجان‌ها و مرگ آنهاست بلکه با متدهای ماهیگیری، آلایندگی و حتی فعالیت‌های به ظاهر نامربوط مثل جنگل‌زدایی موجب آسیب و تباهی مرجان‌ها می‌شوند.

این در حالی است که تلاش‌ برای حفظ و نجات سواحل مرجانی به قدری با دلسردی همراه است که در حال حاضر طرح و نقشه‌هایی برای منجمد کردن نمونه‌هایی از مرجان‌ها با هدف حفظ آنها برای آینده در دستور کار است. محققان زیست شناسی دریایی متفق‌القول هستند که این جاذبه‌های شگفت‌انگیز چشم‌انداز دریایی در حال زوال هستند و انتظار می‌رود تا اواسط قرن جاری تا حد لاشه سنگ‌های متروک و ویران تنزل پیدا کنند. اما کوشش برای نجات سواحل مرجانی دنیا مستلزم رفتن به قلمرو آنها و برداشتن ساقه‌های مرجانی است‌ که در اصل قطعه بسیار کوچکی از کلونی مرجانی محسوب می‌شود. در مرحله بعد این کلونی مرجانی را باید به قطعات کوچک بافت خرد کرد. البته این فناوری اساسا برای انجماد عملی قطعات ظریف بافت توسعه یافته است. با این تکنیک می‌شود قطعات ریز بافت را از نو احیا کرد. به این ترتیب هر تکه از بافت مرجان به صورت بالقوه‌ قابلیت تبدیل شدن به یک ساقه مرجانی جدید را دارد که به نوبه خود تکثیر مرجان و تولید کلونی مرجانی جدیدی را در پی خواهد داشت. رویکرد منجمد کردن تنوع مرجان‌ها که می‌تواند بناکننده سواحل مرجانی باشند در اصل پروژه‌ای آزمایشگاه‌محور است. این آزمایشگاه در مرکز جانورشناسی لندن راه‌اندازی شده است و می‌توان آن را به عنوان بخشی از یک شبکه سراسری از وسایل و امکانات مشابه با پراکنش جهانی به حساب آورد که باعث همگانی شدن توجه به مسأله صخره‌های مرجانی می‌شود.

در این میان، زیست شناسان معتقدند بین دو رویکرد معطوف ساختن کوشش‌ها برای ایجاد یک بانک مرجانی و تمرکز بر حفظ و نگهداری از سواحل موجود، ما ناگزیر از ملاحظه واقع‌بینانه در خصوص عاقبت سناریوها و طرح‌های پیشنهادی هستیم. مثلا باید بپذیریم دستیابی به سطوحی از کاهش‌های دی‌اکسید کربن که واقعا برای نجات زیست‌بوم‌های سواحل مرجانی لازم است امکان‌پذیر نیست و توجه به راه‌اندازی بانک مرجان بیشتر از رویکرد صرف برای حفظ سواحل مرجانی موجود جواب می‌دهد. از این رو، دانشمندان با امیدواری از داشتن پروژه‌ای آزمایشی برای نوعی کشتی نوح مرجانی و راه‌اندازی آن ظرف 2 سال آینده خبر می‌دهند.

با این اوصاف، محققان بر این باورند که با بردن نمونه‌هایی از مرجان‌های سراسر جهان به درون این بانک بزرگ مرجانی که در حکم یک کشتی نوح برای نجات تپه‌های مرجانی از پیامدهای مخربی همچون گرمایش جهان و اقدامات تهاجمی انسان در دریاها محسوب می‌شود بتوانند در صورتی که درجه حرارت‌ها در آینده پایدار شوند، بار دیگر این مرجان‌ها را به دریا وارد کنند.

مترجم: مهریار میرنیا / منبع: discovery