هزار و یک افسانه دوست‌داشتنی

او که جدا از داستان‌نویسی سبک و سیاق خاص خودش را در نگارش مقاله‌های ادبی و اجتماعی و سیاسی دارد، بتازگی کتابی را روانه بازار کرده که سوژه‌اش برای ما ایرانی‌ها جالب است.

او این بار سراغ هزار و یک‌شب رفته و اقتباسی آزاد از این اثر را منتشر کرده است.

البته یوسا پیش از این هم سراغ «هزار و یک شب» رفته بود و نمایشنامه‌ای را برای اجرا براساس داستان‌های این متن شرقی نوشته بود.

هزار و یک شب به عنوان یکی از متون کلاسیک شرقی تا به حال خیلی از نویسندگان و متفکران مطرح جهان را شیفته خودش کرده است؛ از میشل فوکو، فیلسوف فرانسوی گرفته تا خورخه لوئیس بورگس، نویسنده آرژانتینی.

حتی ایتالو کالوینو، نویسنده ایتالیایی نیز یکی از کتاب‌های مورد علاقه‌اش همین هزار و یک شب بوده است. دامنه تاثیرگذاری این اثر از حیطه ادبیات هم فراتر رفته و به سایر هنرها هم رسیده است. به عنوان مثال شوستا کویچ، موسیقیدان روسی نیز یک سمفونی با نام شهرزاد براساس همین اثر خلق کرده است.با این حال اما شاعران و نویسندگان ما - بجز تعداد معدودی-‌ کمتر اثر خلاقانه‌ای را در مورد این کتاب نوشته‌اند یا بر اساس آن دست به تالیف آثار تازه‌ای زده‌اند.

چیزی که هزار و یک شب را از سایر متون متمایز می‌کند سبک روایی آن است که پیوند تنگاتنگی با داستان شکل‌گیری این هزار و یک داستان دارد.

شهریار این داستان نسبت به زن‌ها بدبین شده و با هر دختری که ازدواج می‌کند، او را می‌کشد، اما دختر وزیر که شهرزاد نام دارد، پا جلو می‌گذارد و با این شهریار ازدواج می‌کند.

شهرزاد قصه‌گو با روایت داستانی، هر شب مرگش را به تعویق می‌اندازد تا این که بالاخره بعد از هزار و یک شب شهریار قید کشتن او را می‌زند. شهرزاد برای این که بتواند مرگش را به تعویق بیندازد هم داستان‌هایی را روایت می‌کند که تعلیق فوق‌العاده‌ای دارند و هم برای این که داستان به پایان نرسد، در دل هر داستان، داستان تازه‌ای را شروع می‌کند تا پادشاه به‌خاطر شنیدن ادامه روایت از مرگ او صرف‌نظر کند.

یوسا هم در مقدمه اثرش نوشته: «در تمام ادبیات جهان هیچ مثالی ساده‌تر و درخشان‌تر از شهرزاد و شهریار در توضیح جایگاه داستان در زندگی بشر وجود ندارد.» شاید همین مساله است که باعث شده این متن همچنان پس از گذشت سال‌های سال تازه و نو به نظر بیاید و چشم خیلی‌ها را بگیرد، اما ای کاش خود ما هم بیشتر به این اثر توجه می‌کردیم و حداقل داستان‌های آن را در قالب انیمیشن برای نسل امروز روایت می‌کردیم.

رضا عظیمی