با بهمن حبشی ، مدیر امور جشنوارههای معاونت سینمایی
سوداگری در جشنوارههای سینمایی ممنوع
تعداد جشنوارههای سینمایی در کشورمان آنقدر زیاد شده که هر سال با فرا رسیدن فصل پاییز و آغاز ترافیک جشنوارهها، بار دیگر این موضوع زنده میشود و مورد بحث و بررسی قرار میگیرد.
در همه اظهارنظرها هم همیشه بیشتر سینماگران مخالفت خود را با برگزاری این جشنوارهها اعلام میکنند، اما نکته جالب این که چنین جشنوارههایی به عنوان یک نیاز همگانی همچنان برگزار میشود و هیچ انتقاد و اظهارنظری، این قطار را از حرکت متوقف نمیکند.
وقتی با بهمن حبشی، مدیر امور دفتر جشنوارههای معاونت سینمایی در خصوص این موضوع گفتگو میکنیم، تازه مشخص میشود برگزاری جشنوارهها چه ماجراهای پشت پردهای در کشورمان دارد. او در گفتگوی خود با ما تاکید میکند که این دفتر میکوشد با برگزار کنندگان جشنوارهها تعامل داشته باشد و معتقد است از طریق گفتگو و اعتماد کردن بسیاری از مسائل حل میشود.
سیاست تمرکزگرایی از تهران، سیاست دیگری است که او به آن اشاره میکند. حبشی 4 سال است که به عنوان مدیر کل دفتر جشنوارهها در معاونت سینمایی فعالیت میکند. او از سال 65 فعالیت خود را در شبکه یک سیما آغاز کرد و در مجموعه «یک میلیارد مسلمان» یکی از پژوهشگران مجموعه بود.
بعدها در زمان تولید سریال «امام علی(ع)» در تولید این مجموعه همکاری داشت و پس از آن 10 سال از شبکه یک ماموریت یافت تا در حوزههای مختلف بینالمللی وزارت خارجه فعالیت داشته باشد که در شبهقاره هند، پاکستان، افغانستان و دیگر حوزههای تمدنی ایران فعالیتهای مختلفی انجام داده است.
او 6 سال مدیر کل طرح و برنامه شرکت فرهنگی هنری صبا بوده و پس از آن در مسوولیتی قرار گرفت که به واسطه آن، حالا پاسخگوی پرسشهای ما در خصوص تعدد برگزاری جشنوارههاست.
چرا جشنواره برگزار کردن مجوز میخواهد؟ وقتی سازمان یا نهادی خودش میتواند هزینههای برگزاری جشنوارهاش را بپردازد، جوایز خوبی هم به برندگان بدهد و هزینهای برای دولت نداشته باشد چرا برای این کار باید از معاونت سینمایی اجازه بگیرد؟
دفتر جشنوارهها در معاونت سینمایی، حدود 7 سال پیش تاسیس شد. یکی از وظایفی که در آییننامه فعالیتهایش تعریف شده، وظیفه نظارتی است. به طور طبیعی این مجوز بیشتر جنبه نظارتی و در مرحله بعدنقش حمایتی دارد. اگر قرار باشد هرکسی که پول و امکاناتی دارد بیاید و برای خودش جشنواره برگزار کند، ما با یک آنارشیسم اجتماعی روبهرو میشویم. اگر چنین وضعی حاکم شود دیگر معلوم نیست چه اتفاقی رخ میدهد. با حضور این دفتر است که بحث نظارت، حمایت و هدایت معنی و تحقق مییابد.
چه مقدماتی منجر به تشکیل این دفتر شد؟ در گذشته و پیش از تشکیل این دفتر، اخذ مجوز برای برگزاری یک جشنواره چه مسیری را طی میکرد؟
اخذ مجوز در حال حاضر آنقدر سخت نیست، بالاخره هرکسی بخواهد در کشور جشنوارهای در حوزه سینما برگزار کند، با مراجعه به این دفتر فرمی را پر میکند و پس از تشکیل پرونده در مدت زمان کوتاهی به او میگویند آیا میتواند جشنواره برگزار کند یا خیر؟ گاهی افرادی به صرف داشتن منابع مادی میخواهند جشنواره برگزار کنند، اما در بررسی نهایی مشخص میشود توان و تخصص این کار را ندارند.
ضرورت حضور چنین دفتری برای این است که به جریان کلان سینما در بعد فرهنگی و اقتصادی کمک کند. اگر جشنوارهها به شکل درستی برگزار شوند، میتوانند به افزایش شور و انگیزه و امید جوانان کمک کنند.
گفته میشود اگر فردی بخواهد جشنوارهای برگزار کند، برای دبیری آن نیازمند تایید مقامات فرهنگی است. آیا چنین رویهای وجود دارد؟
برای دبیری یک جشنواره همین که فردی صلاحیتهای عمومی را احراز کند، کافی است. مهمترین ویژگی یک دبیر صلاحیت نسبی علمی و اجتماعی، مورد وثوق بودن در آن حوزه، داشتن تجربه کاری و... است.
صلاحیت علمی باید از نظر تحصیلات احراز شود؟
خیر. منظور این است که مثلا وقتی فردی قرار است در حوزه پلیس، جشنواره برگزار کند، شناخت کلی این مقوله میتواند به او در برگزاری بهتر این رویداد کمک کند.
اما اکنون افرادی هستند که جشنوارههای مخلتفی را در حوزههای مختلف برگزار میکنند. صرف برگزاری یک جشنواره در یک حوزه هنری، میتواند منجر به اخذ مجوز از این حوزه برای برگزاری جشنوارهای سینمایی شود.
البته تجربه هم مهم است. لزومی ندارد فردی که جشنوارهای پزشکی برگزار میکند، حتما پزشک باشد بلکه میتواند با تشکیل یک شورای سیاستگذاری، کار را پیش ببرد و مدیریت مطلوب داشته باشد.
سالهای گذشته وقتی جشنوارههایی مانند جشنواره انجمن سینمای جوانان ایران یا جشنواره وحدت برگزار میشد، در آن مقطع این جشنوارهها هم مجوز میگرفتند؟
این مجوز همیشه بوده، ولی شکل آن فرق میکرده است. مثلا گاهی از معاونت سینمایی اجازه میگرفتند اما در چند سال اخیر به صورت قانونی سازماندهی شدهاند. به یاد ندارم که جشنوارهای همین طوری برگزار شده باشد. گاهی جشنوارهای برگزار شده، اما پول داوران خود را نداده است. به هر حال داوران باید برای دریافت حقوق خود اقدام کنند. این همان چیزی است که ضرورت وجود چنین دفتری را ایجاب میکند.
این کارکرد تاکنون مورد توجه نبوده است. یعنی شما به شکایتهای احتمالی از دبیران هم رسیدگی میکنید؟
بله. دبیران در صورت مراجعه به این دفتر مورد حمایت قرار میگیرند.
امسال چند جشنواره جدید برگزار شد؟
جشنوارهها حکم یک ویترین را دارند و اگر درست و هدفمند برگزار شوند، به نفع سینما هستند اما اگر به شکل ضعیف و ناقص برگزار شوند باعث فرصتسوزی میشوند
بندرت جشنواره جدیدی برگزار میشود. امسال فقط یک مورد بود و آن هم «جشنواره اصلاح الگوی مصرف» بود که برای اولین بار برگزار میشد. یکی از مراقبتهای جدی ما این است که 2 جشنواره با یک موضوع برگزار نشود. این کار برای این است که هم از نظر زمانی و هم از نظر هزینهها صرفهجویی رعایت کنیم. فرض کنید نهادی حقوقی نامهای مینویسد و میخواهد جشنوارهای برگزار کند. ما نامه او را میخوانیم و در اسرعوقت به او جواب میدهیم و فرمی را که طراحی شده به او ارائه میکنیم. در این فرم علاوه بر شورای سیاستگذاری به سایر جوانب برگزاری جشنواره نیز اشاره شده است.
آیا الزامیهست که جشنوارهها حتما شورای سیاستگذاری داشته باشند؟
وجود و حضور این شورا بهتر است؛ چرا که ما شورای سیاستگذاری را مسوول برگزاری جشنواره میدانیم تا متناسب با آن موضوع، سیاستگذاری کند و بعدا بتوانیم میزان موفقیت آن را ارزیابی کنیم. پس از دریافت اطلاعات و تشکیل پرونده، موضوع در یک شورا بررسی و سپس اعلام میشود آیا برگزار شدن این جشنواره مفید است یا خیر؟ یا اینکه اصلا در این موضوع جشنواره برگزار شده یا نه؟ سپس جهت برگزاری جشنواره موضوع بررسی میشود و سرانجام برای «یکبار» مجوز داده میشود نه برای همیشه. بعد زمانی تعیین میشود تا جشنواره در آن محدوده زمانی برگزار شود. طی برگزاری جشنواره هم یک ناظر کیفی تعیین میشود. این فرد توجیه است و میداند جشنواره با چه هدفی و در چه سطحی برگزار میشود؟ به چه اهدافی باید دست پیدا کند؟ آیا این جشنواره محلی است یا استانی؟ ملی است یا بینالمللی؟ بر اساس انتظار و تعریفی که وجود دارد، ناظر رسما به دبیر معرفی میشود و بعد این جشنواره مورد ارزیابی قرار میگیرد که آیا موفق بوده است یا نه؟ اگر در ارزیابی متوجه شویم بر خلاف ادعاهای اولیه چندان موفق نبوده، این موضوع در تصمیمگیری برای آینده این جشنواره و تمدید مجوز موثر خواهد بود.
برای صدور مجوز پولی هم دریافت میشود؟
خیر، به هیچوجه. ما به عنوان بخشی از دولت فقط نقشی معنوی داریم.
اگر قرار باشد جشنوارههایی با اهداف فرهنگی برگزار شوند اما پولی برای برگزاری نداشته باشند، شما حاضر به حمایت مالی از آنها هستید؟
حمایت مادی از برخی جشنوارهها که احساس میشود برگزاری آنها لازم است، امکانپذیر است.
چه جشنوارههایی تاکنون مشمول این حمایت شدهاند؟
جشنوارههایی که انعکاس خوبی داشته و اهداف برگزاری آنها فرهنگی و معنوی باشد از این حمایت برخوردار شدهاند. اغلب جشنوارههای فرهنگی از حمایتهای نسبی ما برخوردار شدهاند.
یعنی پولی پرداخت شده است؟
اغلب این کمکها در جهت رفع موانع برگزاری این جشنوارهها بوده است. مثلا آنها سالنی میخواستند که در آن جشنواره را برگزار کنند و ما در این زمینه به آنها کمک کردهایم.
آیا دولت ردیف بودجه خاصی برای برگزاری جشنوارهها دارد؟
ما برای جشنوارهای که خودمان برگزار میکنیم بودجه داریم. این جشنوارهها شامل: فجر، کودک، سینمای حقیقت و فیلم کوتاه میشود. البته دوسالانه شهید آوینی هم به این ترکیب اضافه شده است. اینها جشنوارههای مورد حمایت معاونت سینمایی هستند.
اعضای شورایی که به بررسی صلاحیت درخواستکنندگان برگزاری جشنواره میپردازند، چه کسانی هستند؟
این افراد شامل مدیران، کارشناسان و افراد متخصص است و شورا بر اساس خرد جمعی تصمیم میگیرد.
در خصوص ارزیابی جشنوارهها به این موضوع اشاره کردید که جشنوارهها از جهاتی مانند: استانی بودن، منطقهای و بینالمللی بودن بررسی میشوند. در ایران اغلب جشنوارههایی که برگزار میشوند مدعی بینالمللی بودن هستند.
متاسفانه ما ایرانیها سنت تدریج را رعایت نمیکنیم و صرفا به دلیل برگزاری یک دوره جشنواره، بسرعت مدعی برگزاری بینالمللی آن میشویم. در آییننامه این مساله پیشبینی شده که جشنوارههایی میتوانند به شکل بینالمللی برگزار شوند که حداقل 4 دوره را با موفقیت پشت سر گذاشته باشد.
رویه برگزاری جشنوارهها در ایران به شکل بینالمللی اینگونه است که تعداد مشخصی فیلم خارجی بین جشنوارههای مختلف داخلی میچرخد و حتی در اغلب موارد فیلمهایی برنده جایزه میشوند که صاحبانشان هیچ اطلاعی از این موضوع ندارند. در بخش داوری هم اغلب افرادی انتخاب میشوند که اصلا صلاحیت داوری ندارند و به صرف «خارجی بودن» انتخاب میشوند. آیا چنین رویهای مورد تایید شماست؟ در این زمینه چه نظارتی دارید؟
اینکه در جشنوارهای چند مهمان خارجی دعوت شوند و تعدادی فیلم خارجی به نمایش درآید به هیچوجه «بینالمللی» نیست. جشنوارههایی که به این شیوه برگزار شده و ادعای بینالمللی بودن دارند، تسامحا بینالمللی شناخته میشوند و این یکی از آسیبهایی است که باید به شکل جدی مورد بررسی قرار گیرد. جشنوارهای جشنواره بینالمللی است که اولا جایگاهی بینالمللی و دیگر اینکه در تقویم جشنوارههای بینالمللی وارد شده باشد. در درجه بعدی این جشنواره باید با دبیران سایر جشنوارههای خارجی و بینالمللی تعامل هنری داشته باشد. چنین مشخصهای فقط درباره جشنواره فجر صادق است. البته جشنوارههایی مانند کودک و نوجوان، فیلم کوتاه، مستند و حتی جشنواره رشد، گامهایی موثر در این زمینه برداشتهاند و در این ارتباط حرکت کردهاند. جشنواره رشد هم تا حدودی میتواند جشنوارهای بینالمللی تلقی شود.
اغلب این جشنوارهها در سینما فلسطین برگزار میشود. گاه تعدد برگزاری جشنواره در این مجموعه سینمایی و همزمانی آن با نمایش فیلمهای اکران باعث میشود فیلمهایی که در این سینما قرار است برای مدت زمانی 20 روزه نمایش داده شوند، این سینما را از دست بدهند. این مساله همیشه مورد اعتراض تهیه کنندگان این فیلمها بوده است. آیا تصمیمی برای تمرکز برگزاری این جشنوارهها در جایی غیر از سینماهای اکران کننده فیلمها دارید؟
درباره لطمهای که به اکران برخی فیلمها وارد میآید، اداره کل نظارت و ارزشیابی معمولا به گونهای عمل میکند که این لطمه جبران شود و اکران این فیلمها کمیطولانی تر شود. در حال حاضر معاونت سینمایی در حال تمرکز تمامیاین جشنوارهها در قالب تشکیلاتی به نام «سازمان جشنواره» است تا این فیلمها هم مشکلی برای اکران نداشته باشند.
سازمان جشنواره فقط مختص جشنوارههایی است که معاونت سینمایی برگزار میکند یا تمامی جشنوارههایی را که در کشور برگزار میشود، پوشش میدهد؟
این سازمان تلاش میکند چتر خود را بر سر تمامی جشنوارههای کشور بگستراند و کمک کند تا این جشنوارهها در خدمت تولید در سینمای ایران قرار گیرند. این جشنوارهها حکم یک ویترین را دارند و اگر درست و هدفمند برگزار شوند، به نفع سینما هستند اما اگر به شکل ضعیف و ناقص برگزار شوند باعث فرصتسوزی و سرمایهسوزی در سینمای ایران میشوند.
به این نکته اشاره کردید که جشنوارههایی بینالمللی محسوب میشوند که اطلاعات آنها در کتاب جشنوارههای دنیا ثبت شده باشد. سایتی وجود دارد به نام «فیلم فستیوال» که در آن اطلاعات مربوط به تمامی جشنوارههای دنیا ثبت شده و حتی میتوان اطلاعاتی را درخصوص جشنوارههایی که در شهری آفریقایی برگزار میشود، در آن جستجو کرد اما در این سایت خبری از جشنواره فجر و کودک نیست. این مساله علت خاصی دارد؟
تا آنجا که من خبر دارم، این دو جشنواره جزو جشنوارههای بینالمللی و در دنیا هم مطرح است.
درباره اشارهای که به بحث هدفمند شدن برگزاری جشنوارهها داشتید، این موضوع دقیقا به چه معنی است؟
با ذکر مثالی در اینباره توضیح میدهم. در کشورمان جشنوارهای به نام «رشد» داریم که سالهاست برگزار میشود. این جشنواره جشنوارهای تخصصی و موضوعی است که قصد دارد از طریق برگزاری این رویداد موضوعهای مربوط به حوزه تعلیم و تربیت را نهادینه کند و هر سال با سفارش درخصوص موضوع خود به فیلمسازان، زمینه ساخت فیلمهای مناسب را در این زمینه فراهم کند. اینکه گفته میشود این جشنواره باید هدفمند باشد، به این معنی است که آیا به هدفهای مورد نظرش رسیده یا در صورت و شکل ماجرا مانده و بیشتر جنبه تبلیغاتی دارد؟ جشنواره باید در ساختار، برنامهریزی و نتایج تاثیرگذار باشد و الا به نقض غرض تبدیل میشود.
در سال 88 چقدر برای برگزاری جشنواره به شما مراجعه شد و شما چند مجوز برای برگزاری جشنواره صادر کردید؟
هر سال برای برگزاری جشنواره فجر تقاضاهای زیادی از ما میشود. بیش از 80 تقاضا برای برگزاری جشنواره داشتیم که از میان آنها تنها 31 جشنواره امکان برگزاری و دریافت مجوز پیدا کردند.
اگر به همه اینها مجوز میدادید، امسال احتمالا هر 4 روز یکبار یک جشنواره داشتیم.
بله. البته وجود این تقاضا به معنای وجود یک نیاز است. اگر جایی مانند دفتر ما وجود نداشت، این اتفاق میافتاد و البته ممکن بود در یک روز 2 جشنواره با یک موضوع شکل بگیرد که این مساله به یک آنارشیسم فرهنگی منجر میشد.
31 جشنوارهای که امسال از شما مجوز گرفتند در چه موضوعهایی بودند؟
از این تعداد جشنواره 21 جشنواره در موضوع فیلم کوتاه است. 16 جشنواره هم در شهرستانها برگزار میشود. به عبارتی ما امسال 3 هدف را پی گرفتیم، اول اینکه عمده مجوزها را در حوزه فیلم کوتاه صادر کردیم که جشنوارههای پر هزینه زیادی هم نیستند و با هزینههای کمتری برگزار میشوند دیگر اینکه اغلب این جشنوارهها در شهرستانها برگزار و انگیزه زیادی در آن شهرستان ایجاد میشود. نکته دیگر هم این است که اغلب این جشنوارهها به برگزیدگان اول خود گاه جایزهای در حد یک سکه طلا و گاه یک ربع سکه میدهند که این مساله باعث تشویق این جوانان میشود.
در حال حاضر در کشورمان 15 هزار جوان در عرصه فیلم کوتاه از فیلمنامهنویسی گرفته تا بازیگری و کارگردانی فعالیت میکنند. هر سال 3000 فیلم در حوزه فیلم کوتاه تولید میشود. از این میزان 50 درصد از سوی سینمای جوان حمایت میشود، 20 درصد را مرکز گسترش، حوزه هنری و صدا و سیما حمایت میکند و 30 درصد آنها هم فیلمسازان مستقل هستند. آثار این فیلمسازان هیچ گاه اکران نمیشود و در چرخه اقتصادی هم قرار نمیگیرد. سازندگان این فیلمها جوانان خوش استعدادی هستندکه بعدها وارد چرخه حرفهای سینمای ایران میشوندو باید در جایی تشویق شوند و توانایی آنها دیده شود. این مساله نیازی طبیعی است که نمیتوان آن را نادیده گرفت.
در طول سال 65 تا 70 فیلم بلند در سینمای ایران تولید میشود که در جشنواره بزرگی به نام فجر این تولیدات به شکل رقابتی مطرح و تشویق میشوند. این فیلمها در قالب 35 میلیمتری تولید میشوند، اما فیلمهای دیگری هم هستند که در قالبهای ویدئویی تولید میشوند و به همین دلیل حمایت ما از برگزاری جشنوارهها رویدادهایی را در برمیگیرد که به این نوع فیلمها و در قالب جشنوارههای فیلم کوتاه توجه نشان میدهند. به همین دلیل در جشنوارههای منطقهای فیلم کوتاه توجه ویژهای به این رویدادها نشان میدهیم. این یک نیاز است و ما وظیفه داریم به جوانها احترام بگذاریم تا برای سینمای بلند پشتوانه فراهم شود. ضمن اینکه نمایش این فیلمها، آثار روانی مثبتی هم به دنبال خواهد داشت و باعث تشویق جوانان و سبب رونق تولید در این عرصه میشود و به این جوانان امید و انگیزه میدهد. به همین دلیل اهتمام دفتر امور جشنوارهها در صدور مجوز و حمایت از برگزاری جشنوارهها شامل جشنوارههایی میشود که در آن فیلمهای کوتاه مطرح میشوند.
فیلمهای کوتاه برای نمایش در این جشنوارهها نیاز به مجوز دارند؟
معمولا در مورد این فیلمها چندان سختگیری نمیشود. البته امسال تمرکززدایی هم کردیم. امسال در تهران 10 جشنواره و در شهرستانها 16 جشنواره برگزار شد. استعداد شناسی هم از دیگر اهداف برگزاری این جشنوارهها بوده است. اکثر فیلمسازان حرفهای ما از همین نقطه آغاز کردند و به همین دلیل باید برگزاری این رویدادها را جدی گرفت. یکی دیگر از فواید برگزاری این جشنوارههااین است که در زمان برگزاری جشنوارهها ارتبا ط خوبی در میان جوانان و پیشکسوتان برقرار میشود. این کار با برگزاری کارگاههای آموزشی صورت میگیرد. در مجموع تعداد جشنوارههایی که در حوزه فیلمهای 35 میلیمتری برگزار میشود، به دو جشنواره کودک و فجر محدود میشود و سایر جشنوارهها از قبیل شهر، پلیس، کوثر و... رویکردی موضوعی دارند. این جشنوارهها موظفند تنها در یک موضوع کار خود را انجام دهند.
بسیاری از این جشنوارهها اساسا جشنواره نیستند و بیشتر «هفته فیلم» هستند. چرا به این نام و عنوان برای آنها مجوز صادر نمیشود؟
با این حرف شما کاملا موافقم. اصلا به برخی جشنوارهها باید «مسابقه» گفت و حتی هفته فیلم هم نیستند. سطح نگاه ما هم به این جشنوارهها همین است. این نوع جشنوارهها گاهی حالت گردهمایی دارند و بسادگی برگزار میشوند. ما در اغلب موارد تجارب خودمان را در اختیار آنها قرار میدهیم.
درخصوص هزینههای برگزاری جشنوارهها گفته میشود جشنوارههای موضوعی با هزینهای کمتر از 500 میلیون تومان برگزار نمیشود. در این باره آمار و ارقام خاصی دارید؟
هزینه برگزاری جشنوارهها مشخص است. اینکه جشنوارهای چند داور دارد؟ در کجا برگزار میشود؟ افتتاحیه و اختتامیه آن در چه سطحی از کیفیت است؟ چه جوایزی به برندگان خود میدهد و... مبنای تعیین هزینههای یک جشنواره است که به رقم مورد اشاره شما نمیرسد. چنین ارقامی معمولا از سوی افراد و جریانهایی انتشار مییابد که اساسا مخالف برگزاری جشنوارهها هستند. من هم متوجه نشدهام که چرا این افراد مخالف برگزاری جشنواره هستند. یکی از آنها میگفت همه جشنوارهها را تعطیل و فقط فجر را برگزار کنیم. البته من منکر سودجویی و کاسبی برخی افراد در این جشنوارهها نیستم، ولی در مجموع بعید میدانم جشنوارهای برای برگزاری نیاز به چنین هزینهای داشته باشد.
اتفاقا اشاره من هم به همین موضوع بود. در برخی از این جشنوارهها مثلا رقمی10 میلیون تومانی به فردی داده میشود تا بخشی از کار را انجام دهد و هیچ شفافیت مالی هم در این هزینه وجود ندارد. در چنین مواقعی، گاه در بهترین حالت 4 میلیون تومان هزینه میشود و بقیه سود خالص فرد پیمانکار خواهد بود.
جشنوارههایی هستند که با هدف فرهنگی برگزار میشوند اما بعد متوجه شدهایم انگیزه سوداگری داشتهاند و به همین دلیل اجازه برگزاری مجدد به آنها ندادهایم
ممکن است چند مورد از این دست وجود داشته باشد؛ اما خیلی از این جشنوارهها به دلیل چنین کارها و روحیاتی ادامه نیافتند و متوقف شدند اما آنهایی که ماندند و در حال برگزاری هستند، جشنوارههایی هستند که رویههای سالمی در پیش گرفتهاند. اینکه ما با برگزاری تمامی جشنوارههایی که متقاضی هستند هم موافقت نمیکنیم، بخشی از آن به دلیل همین مسائل است. الان جشنوارههایی هستند که یک دوره برگزار شدهاند و در همان دور اول اعلام کردهاند انگیزه فرهنگی دارند؛ اما بعد متوجه شدهایم انگیزه سوداگری داشتهاند و به همین دلیل اجازه برگزاری مجدد به آنها ندادهایم. گاهی هم ایده برگزاری جشنواره خوب بوده، اما برگزارکننده نتوانسته آن را به شکل خوبی اجرا کند. به همین دلیل پیشنهاد دادهایم تیم دیگری آن را برگزار کند. برخی اوقات هم دیدهایم برگزاری این جشنوارهها به سودجویی برخی افراد منجر میشود و دکانی برای برگزارکنندگان است.
برگزاری این جشنوارهها چه سودی دارد که ناگهان 80 تقاضا در دفتر شما مطرح میشود؟
مثلا فردی به نام اینکه میخواهد جشنوارهای فرهنگی برگزار کند، پس از دریافت مجوز سراغ مراکز و دستگاههای مختلف میرود و پولهایی از آنها میگیرد، اما به اندازه پولی که گرفته هزینه نمیکند و از این راه به سود خوبی میرسد.
چگونه متوجه چنین موضوعی میشوید؟ آیا از این جشنوارهها حسابرسی میشود؟
حسابرسی نمیشود. به هر حال ما برای این جشنوارهها کاری نکردهایم که بخواهیم از آنها حسابرسی کنیم، اما ناظر کیفی ما میداند که این جشنواره با چه هزینهای قرار است برگزار شود. تجربهها و دانشهایی وجود دارد که بر اساس آن میتوان فهمید چقدر هزینه یک جشنواره میشود. این جشنوارهها باید برآورد خود را در فرمی که ما به آنها ارائه میکنیم، بنویسند. حتی اگر هزینه واقعی را هم ننویسند، ناظر کیفی ما که در طول جشنواره و در تمامی مراسمها حضور دارد، متوجه میشود هزینه مثلا یک افتتاحیه چقدر است؟ به عنوان مثال ممکن است در اختتامیه جشنوارهای محمد اصفهانی برای خواندن دعوت شود یا ممکن است خوانندهای جوان و تازهکار حضور پیدا کند و طبیعتا دستمزد این دو کاملا با هم متفاوت است. البته تلاش ما همیشه این است که کاری کنیم که حق به حق دار برسد و جشنوارهها به بهانهای برای سوداگری عدهای سوداگر تبدیل نشود اما این به این معنی نیست که روح غالب جشنوارهها چنین است. به همین دلیل باید در انتخاب دبیر خیلی دقت کرد. سال 88 هم به لحاظ کمیجشنوارههای ما مدیریت شدند، هم تمرکززدایی شد و هم اینکه بیشتر اهتمام ما صرف برگزاری جشنوارههای فیلم کوتاه شده است. در مجموع تلاش کردیم کار را واگذار کنیم اما کار را رها نکنیم و در یک تعامل سازنده جشنوارهها را در خدمت سینمای ایران قرار دهیم و در نهایت از دل برگزاری این جشنوارهها جوانهایی شناسایی شوند و به سینمای حرفهای ایران وصل شوند.
اگر نهادهای پرقدرتی مانند وزارت نفت، شهرداری و... بخواهند جشنوارهای برگزار کنند، شما میتوانید در صورت عدم رعایت استانداردهای مورد نظر مانع از برگزاری جشنواره از سوی این بخشها شوید؟
همه موظفند برای برگزاری جشنواره از این دفتر مجوز بگیرند و خوشبختانه تاکنون هیچ نهادی در این زمینه قدرت نمایی نکرده و ارتباط ما با همه بر اساس تعامل بوده است.
اگر جایی با مخالفت شما برای برگزاری جشنواره مواجه شود، وزارت ارشاد را برای دریافت مجوز تحت فشار قرار نمیدهد؟
ما همیشه تعامل و گفتگو میکنیم و یکدیگر را قانع میکنیم. تا زمانی که این راه وجود دارد، لزومی به استفاده از اهرمهای فشار نیست.
اگر از طریق شما قانع نشوند ممکن است شما را دور بزنند و سراغ بخشهای بالاتر بروند؟
نهادهایی که ما با آنها همکاری و تعامل میکنیم، نهادهای قانونمندی هستند و به سراغ شیوههای غیرقانونی نمیروند. وقتی فردی خانهای میسازد، برای گرفتن مجوز آن سراغ شهرداری میرود و در خصوص برگزاری جشنواره نیز به سراغ ما میآیند. تاکنون با چنین مشکلی مواجه نشدهایم.
در مصاحبهای به این مساله اشاره کردهاید که از برگزاری جشنوارههایی که ضعیف و ناکارآمد باشند، جلوگیری میکنید. شما چه اهرمی برای اعمال این نظر دارید؟
برای برگزاری مجدد به آنها مجوز نمیدهیم. وقتی هم جشنوارهای مجوز نداشته باشد، هیچ سینمایی سالن در اختیار او قرار نمیدهد و اداره کل نظارت و ارزشیابی هم فیلمهای آنها را نمیبیند و به آنها مجوز نمایش نمیدهد.
در سالهای اخیر برخی جشنوارهها به گونهای برگزار شده که انگار سازمانهای برگزارکننده آن با معاونت سینمایی در یک فضای «رقابتی» به سر میبرند. به همین دلیل این جشنوارهها را در ابعاد بسیار گستردهای برگزار کردند که نمونه آن، جشنواره فیلم شهر در سال گذشته از سوی شهرداری تهران بود.
من با این نظر شما موافقم.
در شرایطی که تعدادی از مدیران اجرایی این جشنواره، از مدیران معاونت سینمایی بودند و تعدادی از دستاندرکاران جشنواره فجر در همین جشنواره مسوولیت داشتند، چرا معاون سینمایی پیامیبه این جشنواره نداد؟ با اینکه این رویداد حرکتی گسترده و بزرگ بود و با نظم خاصی هم برگزار شد. اما در همان سال معاون سینمایی برای جشنوارههای دیگر پیام داد و در آنها حضور یافت. ماجرا چه بود؟
آن جشنواره در شرایط خاصی برگزار شد و موردی استثنایی بود. همزمان با اختتامیه آن جشنواره، ما در جشنواره سینمای حوان دزفول شرکت داشتیم. این حرکت نشان میداد ما تحلیل خاصی نسبت به این رویداد داریم.
اما در دوره قبلی این جشنواره در سال 85 نیز همین رویه در پیش گرفته شد و هیچ یک از مسوولان معاونت سینمای در اختتامیه این جشنواره حاضر نشدند و حتی بحث تعطیلی این جشنواره به دلیل نمایش فیلم «خون بازی» نیز مطرح شد.
در این دوره از جشنواره فیلم شهر اختلاف سلیقهای به وجود آمد، اما خیلی زود جمع و جور شد.
چرا معاونت سینمایی با جایی مانند شهرداری که اتفاقا در عرصه تولید فیلم هم فعال بود و در آن دوره سالانه تعداد قابل توجهی فیلم تولید میکرد هم وارد چالش شد؟
گاهی اوقات این تصور پیش میآید که ما که پول داریم، فیلمساز هم داریم، پس میتوانیم جشنواره برگزار کنیم. همیشه قانونمند شدن مهمتر از قدرتنمایی است
شما الزامیبه این ندارید که نهادهایی که جشنواره برگزار میکنند، حتما تولیدی هم در این عرصه داشته باشند و اصطلاحا «سر سفره آماده» حضور پیدا نکنند؟
این الزام وجود دارد و به همین دلیل است که برخی جشنوارهها به شکل دوسالانه برگزار میشود تا یک سال ایده پردازی، سفارش و تولید داشته باشند و یک سال برگزار کنند. یکی از معیارهای ما در ارزیابی کیفیت جشنوارهها هم این است که جشنوارهای موفق است که درباره آن موضوع خاص سفارش تولید داشته باشد.
اگر چنین نباشد؟
از نظر ما نمره نخواهد گرفت و در دریافت مجوز دچار مشکل خواهد شد.
رضا استادی
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
