ایستادگی در برابر قاتل نامرئی

گازگرفتگی و مرگ خاموش به دلیل اشتعال ناقص سوخت و تهویه نامناسب در وسایل گرمایشی موجب می‌شود گاز مونوکسیدکربن در فضا پخش شود. مونوکسیدکربن گاز کشنده‌ای است که به دلیل بی‌رنگ و بی‌بو بودن توسط انسان قابل تشخیص نیست و پس از انتشار، با ایجاد خواب‌آلودگی، ضعف، کرختی بدن، سردرد، تهوع و درد قفسه سینه و در نهایت گیجی و بی‌حالی در افراد، آنها را به کام مرگ می‌برد. همچنین نشت گازهایی نظیر متان، گاز کپسول و... در فضای سربسته علاوه بر تهدید سلامت افراد، پس از جمع شدن در محیط می‌تواند با اولین جرقه حاصل از جریان الکتریسیته، انفجار مهیبی را ایجاد کرده و خسارات جبران‌ناپذیری را موجب شود. به گفته کارشناسان بسیاری از حوادث، مربوط به مسمومیت و مرگ با گاز مونوکسیدکربن بر اثر استفاده از وسایل گرمایشی غیر استاندارد و استفاده در مکان نامناسب، نصب لوله بخاری و مسدود بودن کلاهک دودکش و عدم تجهیزات ایمنی در منازل، خوابگاه‌ها و مدارس و... اتفاق می‌افتد.

وسایل گرمازا که عمدتا از سوخت‌های فسیلی مانند نفت و گاز استفاده می‌کنند، اگرچه گرمابخش محیط هستند، اما رعایت نکردن اصول و موازین ایمنی در هنگام استفاده تلفات جانی نگران‌کننده‌ای را رقم خواهد زد.

به گفته کارشناسان، سوختن کامل زمانی انجام می‌شود که اکسیژن کافی باشد، چرا که عمدتا در دستگاه‌های گرم‌کننده، هوای مورد نیاز باید از خارج از محیط تامین و گازهای مضر ناشی از سوختن مانند گازکربنیک و منوکسید کربن باید در خارج از محیط تخلیه شود.

در وسایل گرمازای دودکش‌دار، در صورتی که دودکش بدون نقص باشد، عمل تهویه (ورود اکسیژن لازم و تخلیه گازهای مضر) بخوبی از طریق آن انجام می‌شود، اما در وسایل گرمازا با شعله باز و بدون دودکش، این شرایط فراهم نیست.

به این ترتیب این وسایل، اکسیژن لازم برای سوختن را از همان محیط می‌گیرند و طبعا گازهای مضر حاصل از سوختن را نیز به همان محیط برمی‌گردانند که با توجه به سرمای هوا و بسته بودن راه‌های تهویه هوا مثل پنجره‌ها، دریچه‌های کولر و درها، عمل تهویه هوا به درستی انجام نمی‌شود و در اثر سوختن ناقص و تجمع گازهای مضر بخصوص گاز CO در این محیط، افراد دچار مسمومیت یا به اصطلاح «گازگرفتگی» شده و در اثر این مسمومیت در اندک زمانی جان خود را از دست می‌دهند. کارشناسان بارها اعلام کرده‌اند که استفاده از وسایل گازسوز و گرمایشی بدون دودکش، نقص در دودکش و نشت گاز در فضای مسکونی، استفاده از وسایل خوراک‌پزی جهت گرمایش، به کارگیری روشنایی گازی به مدت طولانی بخصوص در فضای بدون تهویه، ضعف در نصب دودکش شومینه، معیوب بودن مشعل شوفاژ در موتورخانه، آبگرمکن‌های دیواری و زمینی بویژه وقتی که دودکش مناسب ندارند و استقرار اتومبیل روشن در پارکینگ از جمله مهم ترین منابع و راه‌های تولید گاز منوکسیدکربن در منازل و ساختمان‌ها به شمار می‌روند.

علائم را بشناسید

علائم وجود گاز منوکسیدکربن در محیط به منظور پیشگیری از خطر گازگرفتگی، شناخت نسبی و اولیه در مورد علائم گاز منوکسیدکربن و چگونگی ایجاد آن، بهترین راه برای پیشگیری است، چرا که به این ترتیب گازگرفتگی و به دنبال آن مسمومیت منجر به فوت به وقوع نمی‌پیوندد.

بخاری نفتی، گازی، آبگرمکن نفتی و گازی، شومینه‌های گازی و یا هیزمی، چراغ‌های خوراک‌پزی و بخاری‌های نفتی و دستی و... وسایل گرمازایی هستند که معمولا مورد استفاده قرار گرفته و در اثر سوختن ناقص مواد و گازها در این وسایل، گاز مونوکسیدکربن یا اکسید دوکربن ایجاد می‌شود که این گاز فوق العاده خطرناک، سمی، بی‌رنگ، بی‌بو و بی‌طعم است. این گاز اگرچه سبک‌تر از هواست اما قابلیت انتشار آن در محیط بسیار زیاد است به همین دلیل در تمامی نقاط یک فضا به سرعت متراکم شده و چون این گاز 250 برابر بیشتر از اکسیژن تمایل به ترکیب شدن با هموگلوبین خون را دارد اکسیژن دیگر به بافت‌های بدن نرسیده و به سرعت موجب مسمومیت شده و سلسله عصبی را فلج کرده و قدرت هرگونه حرکتی را از سوی فرد مسموم‌شده سلب می‌کند، این در حالی است که اگر 70 تا 80 درصد هموگلوبین بدن با مونوکسیدکربن ترکیب شود. «مرگ» رخ می‌دهد.

توصیه‌های ایمنی

اکنون هشدارهای مسوولان بار دیگر زنگ خطرهای جدی را برای همه مردم به صدا در آورده است. اما چون این قاتل نامرئی غیرقابل حس، بی‌رنگ و بی‌بو است، افراد کشنده بودن آن را جدی نمی‌گیرند. بنابراین بهتر است با پیشگیری از فاجعه در فصل سرما هشدار گازگرفتگی را جدی بگیریم. با توجه به رعایت نکات ایمنی برای گرم کردن محیط حتما از وسایل گرمازای استاندارد استفاده کرده و پیش از به کارگیری در نظر داشته باشیم که فرد متخصص آن را بازبینی و سرویس کند. همچنین شرایطی فراهم شود تا عمل تهویه هوا در محیط آسان شود، به عنوان مثال بازگذاشتن دریچه‌های کولر، یک پنجره کوچک یا در به طوری که بسته نشود، راه مناسبی جهت تهویه هواست. هشدارهای کارشناسان را جدی بگیرید تا از مرگ خاموش در امان بمانید.