حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
داروسازی از نسخهپیچی تا مراقبتهای دارویی
داروسازی ، یکی از حوزههای بزرگ علم بشری است که طیف عظیمی از دانش و فناوریهای گوناگون را به کار گرفته و رشد و توسعه آن همپای گسترش خدمات مراقبت سلامت، از کشف دارو و مصرف آن تا حمایت تغذیهای بیماران، راهی دراز پیموده است.
50 سال پیش نقش داروساز در بیمارستان به یک مکان کوچک محدود میشد و مساحت داروخانه کوچک و پرسنل آن کم بودند، وظیفه اصلی داروساز نیز خرید و تهیه داروی مناسب بود. داروساز دارو را برای بخش پرستاری بیمارستان تهیه میکرد و پس از تجویز پزشک، پرستار دارو را به بیمار میداد. داروساز بندرت در مورد درمان دارویی، نظر میداد و تنها زمانی که نیاز به ترکیب داروها بود، داروساز این مسوولیت را به عهده میگرفت.
اما امروزه خدمات دارویی در کشورهای پیشرفته بسیار گسترش یافته و از حد ساختن دارو یا توزیع آن فراتر رفته است. امروزه مراقبت دارویی، حرفهای بیمار محور است که در آن داروساز مسوولیت نیازهای مرتبط با داروی بیمار را به عهده میگیرد. در واقع مراقبتهای دارویی شامل تعیین نیازهای دارویی بیمار، فراهم کردن داروی مورد نیاز و نیز خدمات لازم (قبل، بعد و حین) دارو درمانی است، تا از امنیت و تاثیر درمانی دارو اطمینان حاصل آید. در این صورت هدف داروساز، تشخیص، جلوگیری و برطرف کردن هر مشکل مرتبط با داروست.
داروسازی بالینی
داروسازی بالینی قسمتی از علم داروسازی است که در ارتباط با استفاده ایمن، مناسب، منطقی و اقتصادی داروها میباشد. هدف از این رشته مصرف بهینه دارو یا به عبارتی جایگزین کردن داروهای تجویز شده با داروهای بهتر، کاهش مصرف اقلام دارویی، تغییر مقادیر مصرف دارو (کم یا زیاد کردن مقدار مصرف دارو) است.
تاریخچه این تفکر به اواسط دهه 50 میلادی بازمیگردد. زمانی که اندیشه حضور مستقیم داروساز در درمان بیماران میان دانشمندان و نخبگان داروسازی و پزشکی جهان شکل گرفت. تغییر و تحول در علوم پزشکی باعث گردید که عالمان داروسازی به این معنا توجه پیدا کنند که با توسعه علم و نیاز روزافزون بشری، حیطه فعالیت داروسازان باید به بالین بیمار یعنی جایی که دارودرمانی صورت میگیرد، گسترده شود.
اما از آنجا که هیچ شرایط پزشکی با سوء تغذیه بهبود پیدا نمیکند، جلوگیری از نقصان بیشتر در وضعیت تغذیهای بیماران یکی از اهداف مهم در افزایش تاثیر دارودرمانی است. بر همین اساس یکی از وظایف مهم و کاربردی داروساز بالینی محاسبه میزان دقیق کالری و سایر مواد مغذی مورد نیاز بیماران و ارائه پروتکل مناسب جهت تغذیه بیماران بستری خصوصا در بخش ICU باشد که خود میتواند نقش بسزایی در کاهش وخامت این بیماران ایفا کند.
فاکتورهای تاثیرگذار بر روند مراقبت
یکسری از فاکتورها وجود دارد که صرفنظر از نوع بیماری، میتواند روی برنامه مراقبت دارویی در بیمارستان اثر منفی داشته باشد؛ عدم پوشش مناسب بیمهای را میتوان شایعترین نوع این اختلالها محسوب کرد. همچنین برخی اعتقادات خرافی نظیر عدم تمایل به دریافت خون یا ترجیح دادن غذای آشپزخانهای بر غذای فرموله از سوی همراهان بیماران بستری در ICU یا مشکلاتی که اغلب برای همراهان بیماران غیربومی بروز میکند.
داروسازی بالینی در ایران
همه دستاندرکاران نظام سلامت اذعان دارند که وضعیت فعلی داروخانه بیمارستانی در کشور وضعیت مطلوبی ندارد علیرغم آنکه سایر بخشهای بیمارستانی با بهترین مراکز درمانی دنیا قابل مقایسه است، ولی داروخانههای کشور همگام با سایر بخشهای بیمارستانی رشد پیدا نکرده است. مشکل داروسازی در کشور ما عدم توسعه داروسازی بیمارستانی است. داروخانهها، بیشتر شبیه انبار دارویی هستند و بیمارستانها برای ارائه خدمات دارویی در داروخانههایشان سرمایهگذاری نکردهاند، در نتیجه این موضوع در ارائه خدمات بالینی اثر منفی به جای گذاشته است. زیرا برای داشتن خدمات دارویی بالینی خوب، ناچار به داشتن داروخانه بیمارستانی خوب و همچنین داروساز بیمارستانی هستیم.
متأسفانه یکی از ضعفهای مهم در بیماران بستری در ICU بیمارستانهای کشور، عدم توجه دقیق به تغذیه بیماران است. مطالعات فراوانی نشان دادهاند که عدم دریافت کالری مناسب همراه با ویتامینها و املاح معدنی مناسب در این بیماران با بدتر شدن وخامت بیماران بستری در ICU ارتباط مستقیم و معنیداری داشته است.
قابل ذکر است که با سرمایهگذاری روی داروسازی بالینی و داروسازی بیمارستانی به دلیل کاهش مدت بستری بیمار در بیمارستان، بازگشت نیروی کار به جامعه و مصرف بهینه دارو و کاهش هزینههای دارویی، در کل هزینههای درمانی کاسته خواهد شد.
سعید اویس
گفت و گو
