معمای‌ سرطان در ‌ایستگاه پایانی

سرطان بیماری‌ای است که در آن سلول‌های بدن به طور کنترل نشده‌ای تکثیر می‌یابند‌. بسیاری از مردم سرطان را مترادف درد و رنج و مرگ می‌دانند‌. این بیماری باعث اختلال در زندگی خانوادگی، خواب، فعالیت فیزیکی، عملکرد اجتماعی، شغلی و..‌. می‌شود‌. بیمار مبتلا به سرطان از زمان تشخیص بیماری تا زمان مرگ مشکلات زیادی دارد و علائم بسیاری را که بر کیفیت زندگی تاثیر سوء دارند، تجربه می‌کند‌.

طبق گزارش انجمن بهداشت آمریکا، 6/7 میلیون نفر در سال 2007 بر اثر سرطان مرده‌اند که 13 درصد از کل 58 میلیون مرگ در سراسر جهان را به خود اختصاص می‌دهد‌.

تاکنون بیش از 100 نوع سرطان شناسایی شده است که در هر قسمتی از بدن می‌توانند تظاهر پیدا کنند‌. در این میان سرطان سینه یکی از سرطان‌های شایع و کشنده در زنان است‌. طبق محاسبات انستیتو ملی سرطان ایالات متحده آمریکا، از هر 8 زن یک نفر در زندگی خود مبتلا به سرطان پستان می‌شود.

در ایران هم سالانه 7000 بیمار جدید به سرطان پستان مبتلا می‌شوند و سرطان پستان شایع‌ترین سرطان در میان زنان کشور به شمار می‌رود.

سرطان خون یا لوسمی‌ نیز بیماری پیشرونده و بدخیم اعضای خون‌ساز بدن است که با تکثیر و تکامل ناقص گویچه‌های سفید خون و پیش سازهای آن در خون و مغز استخوان ایجاد می‌شود‌. در بیماری سرطان خون، مغز استخوان مقدار بسیار زیادی از سلول‌های سفید خون غیرعادی تولید می‌کند‌. این سلول‌ها با گلبول‌های طبیعی خون متفاوت هستند و عملکرد مناسبی ندارند‌. درنتیجه، تولید گلبول‌های سفید طبیعی خون را متوقف کرده و توانایی فرد را در مقابله با بیماری‌ها از بین می‌برند‌. این بیماری در مردان بیشتر تظاهر می‌کند و یکی از 4 سرطان شایع کودکان است.

تشخیص زودرس سرطان با ذرات نانو

سرطان از جمله بیماری‌های مزمنی است که شیوع بالایی دارد و سرطان سینه از سرطان‌های بسیار شایع در دنیا در میان زنان است که اگرچه ابتلا به این بیماری در بین زنان ایرانی کمتر از زنان غربی گزارش شده است، اما متأسفانه این نوع سرطان در کشور ما در سنین پایین مشاهده می‌شود و زنان جوان را که بنیان خانواده‌ها را شکل می‌دهند، مبتلا می‌کند.

با توجه به نقش محوری زنان در خانواده و جامعه، درمان سریع و به موقع این گروه از اهمیت بالایی برخوردار است که خوشبختانه در زمینه درمان سرطان سینه محققان پژوهشگاه ابن‌سینا با کمک نانوذرات مغناطیسی راه‌حلی را برای درمان مبتلایان ارائه کرده‌اند.

نانو ذرات مغناطیسی، کاربردهای مختلف پزشکی و بیولوژیکی دارند که از آن جمله می‌توان به توانایی آنان در اتصال به بیومولکول‌ها و واکنش با مولکول‌های هدف سطح سلول اشاره کرد‌. از خصوصیات مهم این ذرات، غیرسمی‌بودن، سازگاری با موجود زنده و تجمع زیاد در بافت یا اندام هدف است.

نانو ذرات کوانتومی‌ ذراتی در ابعاد نانو هستند که بتازگی در عرصه نانوتکنولوژی و نانوپزشکی مطرح شده و در تشخیص انواع بیومولکول‌ها و عوامل بیماری‌زا، کاربردهای وسیعی پیدا کرده‌اند‌.

با توجه به ویژگی این نانو ذرات که ابزار کارآمدی در عرصه تشخیص انواع سرطان‌ها هستند، پژوهشگاه فناوری‌های نوین علوم پزشکی جهاد دانشگاهی  ابن‌سینا با هدف تشخیص زود هنگام سرطان و شروع سریع اقدامات درمانی با استفاده از نانو ذرات، اقدام به اجرای طرح کاربردی در زمینه تشخیص سرطان پستان کرد.

در مطالعه‌ای که طراحی و اجرا شد، نانو ذرات کوانتومی‌ به منظور تشخیص زودهنگام سرطان پستان مورد استفاده قرار گرفتند‌. در این طرح ابتدا آنتی‌بادی منوکلونال ضد تومور مارکر سرطان پستان، 2 Her ، تولید و سپس با استفاده از یک فناوری نوین، آنتی‌بادی به نانو ذرات کوانتومی ‌متصل شد‌. در مرحله بعد از این آنتی‌بادی‌های منوکلونال نشاندار برای ردیابی تومور مارکر سرطان پستان در رده‌های سلولی و همچنین بافت‌های بیماران مبتلا به سرطان پستان استفاده شد‌. نتایج نشان داد که آنتی‌بادی‌های منوکلونال متصل به نانو ذرات کوانتومی‌ قادر هستند تومور مارکر سرطان پستان را شناسایی کنند‌. علاوه بر حساسیت فوق‌العاده زیاد، نانو ذرات کوانتومی‌ نوردهی بسیار طولانی‌مدت دارند و این امکان را فراهم می‌آورند که بتوان بافت سرطانی را به دقت و در زمان زیاد مطالعه کرد‌. در مطالعه‌ای دیگر، آنتی‌بادی منوکلونال ضد سرطان پستان با نانو ذرات مغناطیسی متصل و از آنها در تشخیص سلول‌های سرطانی پستان استفاده شد‌. نتایج نشان داد این آنتی‌بادی‌های نشان‌دار ابزاری بسیار کارآمد برای تشخیص سلول‌های سرطانی در شرایط آزمایشگاهی و همچنین در بدن بیمار هستند.

در مجموع به نظر می‌رسد نانو ذرات برای تشخیص تومور مارکرها بسیار حساس هستند و می‌توانند برای تشخیص زود هنگام سرطان‌های انسان استفاده شوند‌.

با توجه به این که تشخیص زود هنگام سرطان مهم‌ترین عامل تعیین میزان موفقیت درمان سرطان است، به نظر می‌رسد که استفاده از این نانو ذرات گام بسیار موثری در جهت اقدامات درمانی باشد.

یکی از راه‌ها برای جلوگیری از سلول‌های سرطانی و تشخیصبه موقع آنها کاربرد تکنیک‌های زودتشخیص سلول‌ها و عوامل سرطانی است. خوشبختانه ایران در زمینه جنبه‌های مولکولی سرطان پیشرفت‌های قابل توجه و گسترده‌ای داشته است و پتانسیل خوبی نیز در این زمینه موجود است؛ از این رو پیش‌بینی می‌شود طی چند سال آینده کشور ما جزو کشورهای رده یک دنیا در این زمینه قرار خواهد گرفت.

راهکاری برای درمان سرطان خون

درمان سرطان به روش‌های گوناگونی صورت می‌گیرد‌. درمان‌های موجود در برخی سرطان‌ها بخوبی پاسخگو بوده و درصد بالایی از بیماران بهبود می‌یابند، لیکن به طور کلی درمان‌های عمومی‌ سرطان مانند شیمی‌‌درمانی و پرتودرمانی علاوه بر این‌که باعث از بین رفتن سلول‌های سرطانی می‌شوند،‌ روی سلول‌های طبیعی نیز اثر می‌گذارند، ولی با توجه به شرایط بیمار، این‌گونه عوارض جانبی به علت اهمیت درمان سرطان پذیرفته می‌شود‌.

هر چه درمان سرطان اختصاصی‌تر انجام شود،‌ میزان عوارض جانبی و صدمه به اندام‌ها و بافت‌های طبیعی کمتر خواهد بود‌. از بهترین نوع درمان‌های سرطان که هم ‌اکنون پزشکان و محققان بر آنها تمرکز بیشتری دارند، ایمنی درمانی سرطان است‌. این نوع درمان از طریق هدفگیری اختصاصی مولکول‌های سطحی سلول‌های سرطانی انجام می‌گیرد‌. برای انجام این نوع درمان، داروی مربوطه علیه سلول سرطانی ساخته می‌شود و با تزریق، مکانیسم‌های مختلفی در بدن بیمار فعال و در نهایت به مرگ سلول سرطانی منجر می‌شود‌.

پژوهشگاه فناوری‌های نوین علوم پزشکی جهاددانشگاهی ابن‌سینا با استفاده از روش‌های نوین بیوتکنولوژی اقدام به ساخت چنین داروهای اختصاصی علیه سرطان‌های گوناگون کرده است که در ارتباط با نوعی سرطان خون، برخی از داروهای ساخته شده توسط پژوهشگاه، مورد آزمایش قرار گرفته و اثر آن روی سلول‌های سرطانی بیماران، به مرگ این سلول‌ها منجر شده است‌. این واکنش در محیط آزمایشگاه با موفقیت انجام گرفت، لذا در حال حاضر مرحله آزمایشگاهی ساخت این دارو به پایان رسیده است‌.

برای استفاده درمانی از این دارو لازم است اثر آن روی حیوانات آزمایشگاهی نیز بررسی شود و پس از انجام کارآزمایی بالینی در بیماران مبتلا به سرطان خون، نسبت به عرضه آن به بازار اقدام گردد‌. در صورت تامین بودجه لازم پیش‌بینی می‌شود این دارو ظرف 3 سال آینده مورد بهره برداری قرار گیرد و یقینا تولید چنین دارویی در داخل کشور، امکان استفاده عمومی‌ هموطنان را با هزینه‌ای بسیار کم به همراه خواهد داشت‌.

بهاره صفوی