شیر یا خط؟

مناظره‌های انتخاباتی معمولا در اواخر انتخابات برگزار می‌شود، یعنی پس از آن که احزاب سیاسی نامزد‌های خود را معرفی کردند. نامزد‌های ریاست جمهوری در یک سالن بزرگ (اغلب در یک دانشگاه) در برابر جمع کثیری از شهروندان، با هم رودررو می‌شوند. قالب مناظره‌ها در طول زمان تغییر کرده است، مثلا مناظره‌هایی بوده که روزنامه‌نگار‌ها مجری آن بوده‌اند و سوال‌ها را طرح می‌کرده‌اند و در مناظره‌های دیگر افرادی که از بین مردم عادی انتخاب می‌شدند مجری مناظره بوده‌اند. در مناظره‌هایی که در فاصله سال‌های 1988 تا 2000 برگزار شده 2 نامزد اصلی، طبق یک تفاهم‌نامه سری با هم مناظره کرده‌اند. در سال 2004 هم یک یادداشت تفاهم بین دو نامزد اصلی انتخابات امضا شد، ولی برعکس توافق‌های قبلی، تفاهم‌نامه مذکور به طور مشترک از سوی هر دو نامزد عرضه شد.

مناظره‌ها به طور مستقیم از تلویزیون و رادیو پخش می‌شوند. اولین مناظره‌ای که در سال 1960 برگزار شد توانست از جمعیت 179 میلیون نفری آمریکا 66 میلیون نفر را پای تلویزیون‌ها بکشاند. البته این مناظره پربیننده‌ترین مناظره تاریخ تلویزیون آمریکاست. مناظره‌های سال 1980 از جمعیت 226 میلیون نفری آمریکا 80 میلیون نفر را جذب خود کرد. در سال 2000 از جمعیت 280 میلیون نفری آمریکا حدود 46 میلیون بیننده اولین مناظره را تماشا کردند، و درمناظره‌های بعدی در همان سال از تعداد 10 میلیون بیننده کاسته شد. در سال 2004 اولین مناظره را 5/62 میلیون بیننده تماشا کرد در حالی که 6/43 میلیون نفر مناظره معاون رئیس‌جمهور را تماشا کردند.

در حالی که اولین مناظره انتخابات ریاست جمهوری در سال 1960 برگزار شد، چندین مناظره دیگر بود که پیش از آن برگزار شده بود و از این مناظره‌ها به عنوان نمونه اولیه مناظره‌های ریاست جمهوری یاد می‌شود. «هفت مناظره» معروفی که در سال 1858 بین آبراهام لینکلن و سناتور «استیون ای. داگلاس» برای مجلس «سنا» آمریکا برگزار شد، مناظره‌هایی واقعی و رودررو بودند که هیچ مجری و هماهنگ‌کننده‌ای نداشت؛ هر یک از 2 نامزد به نوبت طی یک ساعت در مورد موضوع بحث و مناظره می‌کردند و سپس نامزد دیگر یک و نیم ساعت وقت داشت تا روی نظرات رقیب خود خط بطلان بکشد و سرانجام نامزد اول با یک پاسخ نیم ساعته، مناظره را به پایان می‌برد. داگلاس بعد از آن از سوی هیات مقننه «ایلینوی» بار دیگر برای مجلس سنا برگزیده شد. لینکلن و داگلاس هر دو در انتخابات ریاست جمهوری سال 1860 (به ترتیب از سوی حزب جمهوریخواهان و دموکرات‌های شمال) نامزد شدند؛ مناظره‌های پیشین آنها در واقع کمک کرد تا مواضع شان در انتخابات معلوم باشد، ولی این دو طی مبارزات انتخابات ریاست جمهوری مناظره‌ای با هم انجام ندادند.

در سال 1940 «وندل ویلکی» نامزد جمهوریخواه، رئیس‌جمهور فرانکلین دی. روزولت را برای انجام یک مناظره به چالش کشید، ولی روزولت از انجام مذاکره امتناع کرد. در سال 1948 یک مناظره رادیویی بین «توماس ئی. دییوی» و «هارولد استاسن» نامزد‌های اصلی جمهوریخواه، از رادیو پخش شد. دموکرات‌ها هم در سال 1956 پیرو جمهوریخواهان مناظره‌های انتخاباتی برگزار کردند.

نخستین مناظره انتخابات ریاست جمهوری در آمریکا در 26 سپتامبر 1960 بین سناتور «جان اف. کندی( »نامزد دموکرات) و «ریچارد نیکسون( »معاون رئیس‌جمهور و نامزد جمهوریخواه) در شهر «شیکاگو» و در استودیو‌های شبکه خبری «سی.بی.اس» برگزار شد. به طور کلی عقیده عموم بر این است که جان اف. کندی در این مناظره که از تمام شبکه‌های تلویزیون آمریکا پخش شد،‌ برنده شده بود. نیکسون با ظاهر بدتری از کندی در تلویزیون ظاهر شده بود؛ گریم بسیار ضعیفی داشت؛ به دلیل این که پیش‌تر در همان ماه از ناحیه زانو صدمه دیده بود و در بیمارستان بستری شده بود چهره‌اش زرد و رنجور بود و یک کت و شلوار خاکستری رنگ هم پوشیده بود که با رنگ خاکستری زمینه تصویر درهم آمیخته می‌شد. در انتخابات آن ‌سال که رقابت بسیار نزدیک بود، این مناظره تنها عامل تفاوت محسوب می‌شد.

در انتخابات سال‌های 1964 و 1968 و 1972 هیچ مناظره‌ای برگزار نشد،‌ هرچند البته در طول انتخابات مقدماتی سال 1968 مناظره‌های درون حزبی بین رابرت اف. کندی و یوجین مک‌کارتی (دموکرات) و در سال 1972 بین جورج مک‌گاورن و هوبرت هامفری (دموکرات) برگزار شد. تا سال 1976 بود که مناظره‌های انتخاباتی بار دیگر از تلویزیون پخش شد. در تاریخ 23 سپتامبر 1976 بود که «جیمی کارتر» نامزد حزب دموکرات و رئیس‌جمهور «جرالد فورد» از اعضای حزب جمهوریخواه بر سر انجام 3 مناظره در استودیوی تلویزیونی و با حضور مردم، توافق کردند (اولی برای بحث در مورد مسائل داخلی؛ دومی برای بحث در مورد سیاست خارجی و سومی برای بحث در مورد هر موضوعی.) در همان سال یک مناظره هم بین دو معاون ریاست جمهوری برگزار شد.

تاثیر چشمگیر مناظره‌های تلویزیونی نه‌تنها در سال 1960 که بار دیگر در سال 1976 بین جرالد فورد و جیمی کارتر، مشهود بود. فورد هنوز هیچی نشده گوی سبقت را در میزان آرا از کارتر ربود (کارتر تا پیش از آن در این زمینه پیشتاز بود) و نظر عموم بر این بود که اولین مناظره را که موضوع آن مسائل داخلی بوده، برده است. آماری که پس از این مناظره منتشر شد حکایت از برابر بودن رقابت بین فورد و کارتر داشت، ولی وقتی مناظره دوم که موضوع آن درباره سیاست‌های خارجی آمریکا بود، برگزار شد، فورد جمله‌ای گفت که از نظر خیلی‌ها یک اشتباه فاحش بود؛ او گفته بود: «در حکومت فورد شوروی هیچ حاکمیتی روی اروپای شرقی ندارد و نخواهد داشت.» فورد این جمله را که گفت میدان رقابت را به کارتر واگذار کرد و کارتر در انتخابات آن سال که رقابت در آن بسیار نزدیک و فشرده بود، برنده شد. مناظره‌ها در سال 1980 هم نقش مهمی داشتند. جیمی کارتر این بار رقابت تنگاتنگی با رونالد ریگان داشت. ریگان از آنجایی که به دلیل هنرپیشه بودنش سال‌ها تجربه ظاهر شدن در برابر دوربین را داشت نسبت به کارتر در مقابل دوربین بسیار بهتر عمل کرد، و طبق قضاوت رای‌دهندگان برنده آن مناظره بود. همین مناظره باعث شد ریگان در رقابتی فشرده با اختلاف بسیار زیاد به پیروزی دست یابد.

از سال 1976 تاکنون به همراه هر مناظره رئیس‌جمهور، بین معاونین رئیس‌جمهور هم مناظره‌هایی برگزار شده است. مناظره‌های معاون ریاست جمهوری از سال 1984 به طور مرتب برگزار شده است. البته این مناظره‌ها تاثیر چندانی روی نتیجه انتخابات نداشته‌اند. شاید به یاد ماندنی‌ترین لحظه در مناظره بین معاونین رئیس‌جمهور، در مناظره بین «دن کووئیل( »جمهوریخواه) و «لوید بنستن( »دموکرات) رخ داد. زمانی که «جورج اچ. دبلیو. بوش» دن کووئیل را برگزید با انتقاد‌های زیادی مواجه شد؛ یکی از انتقاد‌ها این بود که او تجربه چندانی در عرصه سیاست ندارد. کووئیل در مناظره سعی کرد که از ترس و نگرانی خود بکاهد؛ او برای این منظور گفت تجربه سیاسی او به اندازه تجربه جان اف. کندی در زمان شرکتش در رقابت‌های انتخاب ریاست جمهوری آمریکا در سال 1960 بوده است. در مقابل بنستن هم در جمله معروف خود گفت: «آقای سناتور! من با جک کندی کار کرده‌ام. من جک کندی را می‌شناسم. جک کندی از دوستان من بود. آقای سناتور! شما جک کندی نیستید.»!

در سال 1992 اولین مناظره با حضور یک نامزد ثالث به نام «راس پروت» که بیلیونر بود و رقیب رئیس‌جمهور جورج اچ. دبلیو بوش و بیل کلینتون (فرماندار) برگزار شد. در آن سال، از رئیس‌جمهور بوش انتقاد شد که چرا دیرهنگام به حضور در مناظره جواب مثبت داده و به او لقب «بزدل» را دادند؛ یک انتقاد دیگر هم این بود که چرا در هنگام مناظره به ساعتش نگاه می‌کرده؛ ابتدا گفته شد دلیل این که او ساعت خود را نگاه می‌کرده این بوده که ببیند آیا نامزد‌ها در چارچوب زمانی که برایشان تعیین شده، صحبت می‌کنند یا نه، ولی بعد معلوم شد که رئیس‌جمهور به ساعت خود نگاه می‌کرده تا ببیند چقدر از وقت مناظره باقی مانده است! در طول سال‌هایی که مناظره انتخاباتی برگزار می‌شد افراد معروفی چون برنارد شاو و باربارا والترز کار مجری‌گری و هماهنگ‌کننده مناظره‌ها را بر عهده داشته‌اند.

از قوانین مناظره‌های انتخاباتی به این موارد می‌توان اشاره کرد: نامزد‌ها می‌توانند به هنگام مناظره پشت‌تریبون بایستند یا در پشت میز‌های کنفرانس بنشینند و مجری هم در گوشه‌ای حضور داشته باشد. براساس توافق‌هایی که بر سر قالب مناظره به عمل می‌آید یا مجری می‌تواند طرح سوال کند یا یکی از حضار. این که چه کسی باید مناظره را شروع کند از طریق شیر یا خط مشخص می‌شود. وقتی سوالی پرسیده می‌شود نامزد مربوطه 2 دقیقه وقت دارد که به سوال پاسخ بدهد؛ سپس نامزد رقیب یک دقیقه وقت دارد پاسخ بدهد یا نظر‌های طرف مقابل را رد کند. به صلاحدید مجری، بحث در مورد یک سوال را می‌توان برای هر یک از نامزد‌ها تا 30 ثانیه افزایش داد. در مناظره‌هایی که در سال‌های اخیر برگزار شده از 3‌رنگ زرد و قرمز و سبز استفاده شده تا به نامزد‌ها کمک بشود حواسشان به زمان باشد؛ رنگ سبز نشان می‌دهد که 30 ثانیه باقی مانده، رنگ زرد 15 ثانیه و رنگ قرمز 5 ثانیه. در صورت لزوم از زنگ یا پرچم استفاده می‌شود.

فرشید عطایی
منبع: گاردین