نامه‌ای به شیخ الازهر و دانشگاه الازهر مصر

یک پژوهشگر و نویسنده ایرانی در نامه ای به شیخ الازهر خلاصه هشتاد پرسش فقهی، کلامی و حقوقی از دانشگاه الازهر در رابطه با بیانیه محکومیت ایران را خطاب به وی مطرح کرده است.

کد خبر: ۱۵۶۶۹۶۶

نویسنده دکتر حسین متفکر

حضرت مستطاب عالی، شیخ الازهر

السلام علیکم و رحمة الله و برکاته

پس از درود، اینجانب با توکل بر خداوند متعال و با استناد به مصادر و منابع تشریع اسلامی (کتاب، سنت، اجماع ...) و موازین حقوق بین‌الملل و منشور ملل متحد، هشتاد پرسش فقهی، کلامی و حقوقی را به شرح ذیل تقدیم می‌دارم. این پرسش‌ها در تأمل در بیانیه‌ای صادر شده از دانشگاه الازهر در تاریخ ۱۷ مارس ۲۰۲۶ مصادف با ۲۶ اسفند ۱۴۰۴ نگاشته شده‌اند؛ بیانیه‌ای که در آن حملات ایران به شماری از کشورهای عربی همسایه محکوم گردیده است.

پیش‌سخن: سخنی با انصاف

پیش از ورود به اصل پرسش‌ها، یادآوری این حقیقت تلخ ضروری است:

بر اساس اسناد معتبر بین‌المللی و گزارش‌های مستند، آنچه در تاریخ ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ (۱۰ اسفند ۱۴۰۴) روی داد، نه حمله ایران به همسایگان، بلکه تجاوز نظامی آشکار و همه‌جانبه ایالات متحده آمریکا و رژیم صهیونیستی به جمهوری اسلامی ایران بود؛ تجاوزی که در ساعات نخستین خود نزدیک به نهصد حمله هوایی و موشکی را شامل می‌شد و دامنه‌ای چنان گسترده و ویرانگر داشت که آه سردادگانش از حنجره تاریخ بلند خواهد بود.

این تجاوز جنایتکارانه به موارد زیر انجامید:

■ شهادت امام المسلمین، رهبر انقلاب اسلامی، آیت‌الله العظمی امام خامنه‌ای؛ آن مرجع عالی‌قدری که چراغ هدایت امت بود.

■ شهادت دبیر شورای عالی امنیت ملی، دکتر علی لاریجانی و همراهان ایشان و دیگر اعضای شورای عالی دفاع جمهوری اسلامی ایران.

■ شهادت نزدیک به ۱۶۸ دانش‌آموز در مدرسه دخترانه میناب – گل‌های باغی که نارسیده چیده شدند.

■ و به طور کلی شهادت بیش از ۱۳۰۰ شهروند غیرنظامی ایرانی تنها در همان روزهای نخست تجاوز.

از این رو، ایراد اساسی و گزنده بر بیانیه الازهر آن است که علت و معلول را معکوس نموده، پاسخ دفاعی مشروع و قانونی ایران را به عنوان «حملات غیرموجه» محکوم کرده، اما از تجاوز آغازین آمریکا و اسرائیل و جنایات جنگی وحشیانه آنان و مساعدان آنان هیچ یاد نکرده است.

امید است این پرسش‌ها که از عمق درد و از سر حقیقت‌جویی و احساس مسئولیت برآمده‌اند، خردمندان و حقیقت‌جویان را به تأمل وادارد.

بخش اول: پرسش‌های مبتنی بر قرآن کریم

دسته اول: اصول دفاع مشروع و مقابله به مثل

سوال ۱:

آیه شریفه:

خداوند متعال می‌فرماید: «وَقَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ» (بقره، ۱۹۰).

این آیه شریفه به روشنی به مسلمانان اجازه می‌دهد با کسانی که با آنان می‌جنگند، بجنگند. با توجه به این واقعیت مسلم که ایالات متحده آمریکا و رژیم صهیونیستی در تاریخ ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ به جمهوری اسلامی ایران حمله نظامی کردند، آیا ایران از نظر شرعی مجاز نیست با همان متجاوزان بجنگد؟ پس چرا الازهر در بیانیه خود، بدون کوچک‌ترین اشاره‌ای به این تجاوز آشکار، صرفاً حملات دفاعی ایران را «غیرموجه» خوانده و محکوم کرده است؟

سوال ۲:

آیه شریفه:

خدای تعالی می‌فرماید: «فَمَنِ اعْتَدَى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَى عَلَيْكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ» (بقره، ۱۹۴).

این آیه شریفه یکی از مهم‌ترین مستندات قرآنی برای قاعده «مقابله به مثل» در اسلام است. بر اساس گزارش‌های متعدد معتبر، ایران در پاسخ به تجاوز آمریکا و اسرائیل، صرفاً پایگاه‌ها، تأسیسات و تجهیزات نظامی آمریکا و زیرساخت‌های آن‌ها را در کشورهای عربی منطقه هدف قرار داده است. وزیر خارجه ایران در نامه رسمی خود به سازمان ملل به صراحت اعلام کرده است: «تمامی پایگاه‌ها، تأسیسات و دارایی‌های نیروهای متخاصم در منطقه، اهداف نظامی مشروعی محسوب می‌شوند».

آیا این اقدام محدود و هدفمند ایران، مصداق عینی «فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَى عَلَيْكُمْ» نیست؟ پس چرا الازهر این اقدام مشروع و متقابل را «حملات غیرموجه» خوانده و محکوم کرده است؟

سوال ۳:

آیه شریفه:

خداوند متعال می‌فرماید: «وَإِنِ اسْتَنْصَرُوكُمْ فِي الدِّينِ فَعَلَيْكُمُ النَّصْرُ» (انفال، ۷۲).

این آیه شریفه، وجوب نصرت (یاری کردن) مؤمنانی را که درخواست یاری می‌کنند، بر عهده دیگر مؤمنان نهاده است. جمهوری اسلامی ایران به عنوان یک کشور مسلمان که:

■ مورد تجاوز ظالمانه دشمن قرار گرفته،

■ رهبر و امام خود به شهادت رسیده،

■ هزاران غیرنظامی بی‌گناه خود را از دست داده،

■ و زیرساخت‌های حیاتی‌اش ویران شده،

■ صدها فرمانده نظامی‌اش در راه اسلام شهید شده،

آیا از امت اسلامی درخواست یاری و نصرت ندارد؟ پس چرا الازهر به جای لبیک به این فریاد «نصرت»، به «محکومیت» ایران پرداخته است؟

سوال ۴:

آیه شریفه:

خدای سبحان می‌فرماید: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ» (حجرات، ۱۰).

آیا محکومیت یک کشور اسلامی (ایران) در برابر دشمنان مشترک (آمریکا و اسرائیل) که به آن کشور تجاوز کرده‌اند، مصداق «إصلاح بین أخوین» است یا «تفریق و تفرقه بین مسلمین»؟ مگر وظیفه الازهر در شرایطی که یک کشور اسلامی مورد هجوم وحشیانه دشمن قرار گرفته، اصلاح ذات‌البین و اتحاد کلمه و همبستگی در برابر دشمن مشترک نیست، نه صدور بیانیه‌های یک‌جانبه و تفرقه‌افکن؟

سوال ۵:

آیه شریفه:

خداوند مؤمنان را به آمادگی نظامی در برابر دشمنان امر می‌فرماید: «وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ» (انفال، ۶۰).

آیا اقدام نظامی ایران در برابر متجاوزین آمریکایی و اسرائیلی، مصداق عینی «اعداد قوه» و اجرای این فرمان الهی نیست؟ پس چرا الازهر این واجب شرعی و قرآنی را محکوم کرده و آن را «غیرموجه» خوانده است؟

سوال ۶:

آیه شریفه:

خدای تعالی می‌فرماید: «وَلَا تَلْمِزُوا أَنْفُسَكُمْ» (حجرات، ۱۱). «لمز» به معنای عیب‌جویی و سرزنش کردن است.

آیا محکوم کردن یک کشور اسلامی (ایران) در برابر دشمنان مشترک، مصداق «لمز انفس» و عیب‌جویی از امت واحده اسلامی نیست؟ مگر مسلمانان بنا به حدیث شریف «مَثَلُ الْمُؤْمِنِينَ فِي تَوَادِّهِمْ وَتَرَاحُمِهِمْ وَتَعَاطُفِهِمْ مَثَلُ الْجَسَدِ الْوَاحِدِ» مانند یک پیکر واحد نیستند؟

دسته دوم: وجوب دفاع از مستضعفین و نهی از قتل بی‌گناهان

سوال ۷:

آیه شریفه:

خداوند متعال می‌فرماید: «وَمَا لَكُمْ لَا تُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ» (نساء، ۷۵).

آیا جمهوری اسلامی ایران که:

■ رهبر و امامش به شهادت رسیده،

■ نزدیک به ۱۶۸ دانش‌آموزش در مدرسه دخترانه میناب به خاک و خون کشیده شده،

■ و بیش از ۱۳۰۰ غیرنظامی بی‌گناهش جان باخته‌اند،

در زمره «مستضعفین» قرار نمی‌گیرد؟ پس چرا الازهر به جای دفاع از این مستضعفین و محکومیت کسانی که به آنان تجاوز کرده‌اند، به محکومیت مدافع آنان (ایران) پرداخته است؟

سوال ۸:

آیه شریفه:

خدای سبحان می‌فرماید: «وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ» (بقره، ۱۸۶).

آیا فریاد کودکان بی‌گناه ایرانی که در مدرسه میناب به شهادت رسیدند، به درگاه الهی بلند نیست؟ آیا وجدان بیدار اسلامی می‌تواند در برابر این فریاد سکوت کند و به جای همدردی با خانواده این شهدای معصوم، با خانواده قربانیان عربی ابراز همدردی نماید؟

سوال ۹:

آیه شریفه:

خداوند می‌فرماید: «فَلَا تَهِنُوا وَتَدْعُوا إِلَى السَّلْمِ وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ وَاللَّهُ مَعَكُمْ وَلَنْ يَتِرَكُمْ أَعْمَالَكُمْ» (محمد، ۳۵).

چرا الازهر از ایران خواسته است «بدون قید و شرط» حملات خود را متوقف کند، اما از آمریکا و اسرائیل که آغازگر تجاوز بوده‌اند، نخواسته است دست از تجاوز بردارند؟ آیا این «دعوت به سلم» یک‌جانبه، مصداق «وهن» (سستی و ضعف) در برابر دشمنان نیست؟

سوال ۱۰:

آیه شریفه:

خدای تعالی می‌فرماید: «وَلَا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ» (انعام، ۱۵۱).

آیا شهادت ۱۶۸ دانش‌آموز دختر بی‌گناه در مدرسه میناب مصداق «قتل نفس بالحق» است یا مصداق جنایت جنگی و قتل به ناحق؟ چرا الازهر این جنایت فجیع را محکوم نکرده و در مقابل، هدف قرار گرفتن «تأسیسات انرژی» در کشورهای عربی را محکوم کرده است؟

سوال ۱۱:

آیه شریفه:

خداوند می‌فرماید: «وَالَّذِينَ إِذَا أَصَابَهُمُ الْبَغْيُ هُمْ يَنْتَصِرُونَ» (شوری، ۳۹).

آیا اقدام جمهوری اسلامی ایران در پاسخ به تجاوز ظالمانه آمریکا و رژیم صهیونیستی، مصداق «انتصار» از بغی نیست؟ پس چرا الازهر این انتصار مشروع و قرآنی را محکوم کرده است؟

سوال ۱۲:

آیه شریفه:

خدای سبحان می‌فرماید: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْيَهُودَ وَالنَّصَارَى أَوْلِيَاءَ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ» (مائده، ۵۱).

آیا سکوت الازهر در برابر تجاوز آشکار آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران و تمرکز بر محکومیت ایران، مصداق «موالات» با دشمنان اسلام نیست؟

سوال ۱۳:

آیه شریفه:

خداوند می‌فرماید: «فَقَاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لَا أَيْمَانَ لَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَنْتَهُونَ» (توبه، ۱۲).

آیا آمریکا و رژیم صهیونیستی که به یک کشور اسلامی تجاوز کرده، رهبر آن را به شهادت رسانده، کودکانش را قتل‌عام کرده و زیرساخت‌هایش را ویران ساخته‌اند، مصداق «ائمه کفر» نیستند؟ پس چرا الازهر به جای صدور فتوای جهاد علیه این ائمه کفر، جهاد دفاعی ایران را محکوم کرده است؟

سوال ۱۴:

آیه شریفه:

خدای تعالی می‌فرماید: «وَإِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ» (انفال، ۶۱).

بر اساس گزارش‌های معتبر، ایران پیش از حمله، در حال مذاکره با آمریکا بود. حمله ناجوانمردانه آمریکا و اسرائیل این مذاکرات را نابود کرد. آیا الازهر در بیانیه خود به این جنایت بزرگ یعنی «نقض صلح و دیپلماسی» اشاره کرده است؟

سوال ۱۵:

آیه شریفه:

خداوند می‌فرماید: «إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ وَإِيتَاءِ ذِي الْقُرْبَى وَيَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَالْبَغْيِ» (نحل، ۹۰).

آیا تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران مصداق «بغی» نیست؟ و آیا سکوت الازهر در برابر این بغی و محکوم کردن پاسخ مظلوم، با «امر به عدل» سازگار است؟

بخش دوم: پرسش‌های مبتنی بر سنت نبوی

دسته سوم: احادیث نصرت، اخوت و حرمت خذلان

سوال ۱۶:

حديث شریف:

رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم می‌فرمایند: «الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ لَا يَظْلِمُهُ وَلَا يُسْلِمُهُ» (صحیح بخاری، کتاب المظالم).

چرا الازهر ایران را در برابر دشمنان «تسلیم» کرده و با بیانیه خود اعانه به ظلم در تجاوز به یک کشور اسلامی کمک کرده است؟

سوال ۱۷:

حديث شریف:

نبی اکرم صلى الله علیه و آله می‌فرمایند: «مَنْ لَمْ يَهْتَمَّ بِأَمْرِ الْمُسْلِمِينَ فَلَيْسَ مِنْهُمْ» (مستدرک حاکم، کتاب الایمان).

آیا سکوت الازهر در برابر شهادت رهبر انقلاب اسلامی، شهادت ۱۶۸ دانش‌آموز و شهادت بیش از ۱۳۰۰ غیرنظامی ایرانی در مراحل اولیه تجاوزات، مصداق «عدم اهتمام به امر مسلمین» نیست؟

سوال ۱۸:

حديث شریف:

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله می‌فرمایند: «انْصُرْ أَخَاكَ ظَالِمًا أَوْ مَظْلُومًا» (صحیح بخاری، کتاب المظالم).

آیا ایران که مورد تجاوز ظالمانه قرار گرفته مظلوم است یا ظالم؟ و آیا محکومیت یک کشور مظلوم در برابر ظالم «نصرت» است یا «خذلان»؟

سوال ۱۹:

حديث شریف:

رسول خدا صلى الله علیه و آله در حجة الوداع فرمودند: «لَا تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفَّارًا يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ» (صحیح بخاری، کتاب الفتن).

چرا الازهر به جای تمرکز بر دشمن اصلی (آمریکا و اسرائیل)، مسلمانان را به جان هم انداخته و با بیانیه خود آتش تفرقه را شعله‌ور ساخته است؟

سوال ۲۰:

حديث شریف:

حديث شریف: «مَثَلُ الْمُؤْمِنِينَ فِي تَوَادِّهِمْ وَتَرَاحُمِهِمْ وَتَعَاطُفِهِمْ مَثَلُ الْجَسَدِ الْوَاحِدِ» (صحیح بخاری و مسلم).

آیا بیانیه الازهر که یک کشور اسلامی را در حالی که مورد هجوم دشمن قرار گرفته محکوم می‌کند، موجب تقویت این «جسد واحد» است یا تضعیف آن؟

دسته چهارم: احادیث حرمت ضرر و وجوب دفاع

سوال ۲۱:

حديث شریف:

رسول خدا صلى الله علیه و آله می‌فرمایند: «لَا ضَرَرَ وَلَا ضِرَارَ» (سنن ابن ماجه، کتاب الاحکام).

آیا ضرر اولیه از سوی آمریکا و اسرائیل به ایران صورت نگرفته است؟ و آیا سکوت الازهر در برابر این ضرر اولیه و محکوم کردن پاسخ دفاعی ایران، مصداق «اضرار» به مسلمانان نیست؟

سوال ۲۲:

حديث شریف:

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله می‌فرمایند: «سِبَابُ الْمُسْلِمِ فُسُوقٌ وَقِتَالُهُ كُفْرٌ» (صحیح بخاری، کتاب الایمان).

آیا محکوم کردن یک کشور اسلامی و «غیرموجه» خواندن اقدامات دفاعی آن مصداق «سب المسلم» نیست؟

سوال ۲۳:

حديث شریف:

نبی اکرم صلى الله علیه و آله می‌فرمایند: «لَيْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ يَرْحَمْ صَغِيرَنَا وَيُوَقِّرْ كَبِيرَنَا» (سنن ترمذی، کتاب البر والصلة).

آیا شهدای کودک ایرانی شامل این رحمت نمی‌شوند؟ و آیا رهبر شهید ایران سزاوار «توقیر» نیست؟ پس چرا الازهر به این مصیبت‌ها اشاره نکرده است؟

سوال ۲۴:

حديث شریف:

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله می‌فرمایند: «إِذَا لَمْ تَسْتَحْيِ فَاصْنَعْ مَا شِئْتَ» (صحیح بخاری، کتاب الانبیاء).

آیا ابراز همدردی با قربانیان عربی و سکوت در برابر شهادت رهبر انقلاب و کودکان ایرانی، با «حیاء اسلامی» سازگار است؟

سوال ۲۵:

حديث شریف:

رسول خدا صلى الله علیه و آله می‌فرمایند: «مَنْ حَمَى مُؤْمِنًا مِنْ مُنَافِقٍ...»

آیا اقدام نظامی ایران در دفاع از مرزهای جهان اسلام، مصداق «حمایت از مؤمنان» نیست؟ پس چرا الازهر این حمایت را محکوم کرده است؟

بخش سوم: پرسش‌های مبتنی بر عقل و منطق سلیم

دسته پنجم: اصول علیت، تساوی و عدالت

سوال ۲۶:

عقل سلیم می‌گوید: «كُلُّ حَادِثٍ لَهُ سَبَبٌ» (هر پدیده‌ای علتی دارد). آیا بیانیه الازهر که بدون اشاره به علت اصلی درگیری (تجاوز آمریکا و اسرائیل)، صرفاً به محکومیت پاسخ ایران پرداخته، با این اصل بنیادین عقلی سازگار است؟

سوال ۲۷:

اصل منطقی «تساوی در قضاوت» می‌گوید: اگر دو طرف در یک منازعه حضور دارند، باید هر دو مورد قضاوت قرار گیرند. چرا الازهر تنها ایران را محکوم کرده و از محکومیت آمریکا و اسرائیل خودداری کرده است؟

سوال ۲۸:

اصل «عدالت» که اساس همه احکام شرعی و عقلی است، ایجاب می‌کند میان افراد و گروه‌ها تبعیض روا داشته نشود. چرا الازهر میان جان مسلمانان عرب و عجم تبعیض قائل شده و با خانواده قربانیان عربی ابراز همدردی کرده، اما از خانواده شهدای ایرانی هیچ سخنی به میان نیاورده است؟

سوال ۲۹:

آیا عقل سلیم می‌پذیرد که کشوری در مقام دفاع از خود، «متجاوز» خوانده شود؟ الازهر در بیانیه خود از «حملات غیرموجه ایران» سخن گفته است. با توجه به اینکه آمریکا و اسرائیل آغازگر تجاوز بودند، کدام منطق می‌پذیرد که مدافع، متجاوز خوانده شود؟

سوال ۳۰:

اصل «دفاع از خود» در تمام مکاتب حقوقی و شرایع آسمانی پذیرفته شده است. الازهر ادعا کرده که حملات ایران «نقض جدی حقوق بین‌الملل بشردوستانه» است. آیا حملات آمریکا و اسرائیل به مدرسه میناب و منازل مسکونی ایران، نقض حقوق بین‌الملل نیست؟ پس چرا الازهر از این حملات سخنی نگفته است؟

دسته ششم: بررسی یک‌جانبه‌گرایی بیانیه

سوال ۳۱:

آیا محکومیت یک‌طرفه بدون بررسی علل و اسباب درگیری، با «انصاف» سازگار است؟ الازهر بدون اشاره به تجاوز آمریکا و اسرائیل و نقش کشورهای عربی در تسهیل این تجاوز، مستقیماً ایران را محکوم کرده است.

سوال ۳۲:

الازهر از ایران خواسته است «بدون قید و شرط» حملات را متوقف کند. آیا توقف حملات ایران بدون توقف تجاوز آمریکا و اسرائیل، به معنای تسلیم در برابر دشمن نیست؟

سوال ۳۳:

الازهر مدعی شده که حملات ایران «کشورهایی را که هرگز بخشی از هیچ درگیری نبوده‌اند» هدف قرار داده است. آیا کشوری که خاک و پایگاه‌های خود را در اختیار متجاوزین قرار می‌دهد، واقعاً «بخشی از درگیری» محسوب نمی‌شود؟

سوال ۳۴:

بر اساس گزارش‌های معتبر، از زمان آغاز جنگ، صدها اصابت موشک و پهپاد ایرانی، پایگاه‌ها و مراکز تجمع نیروهای آمریکا در کشورهای حوزه خلیج فارس را هدف قرار داده است. آیا محکوم کردن این پاسخ بدون محکوم کردن تجاوز اولیه، کار منصفانه‌ای است؟

سوال ۳۵:

الازهر از «هدف قرار گرفتن فرودگاه‌ها، بیمارستان‌ها و تأسیسات انرژی» در کشورهای عربی انتقاد کرده است. آیا هدف قرار گرفتن مدرسه دخترانه میناب با ۱۶۸ دانش‌آموز شهید، تخریب بیمارستان‌ها و دانشگاه‌ها و خانه‌های مسکونی مردم ایران، «نقض جدی» حقوق بشردوستانه نیست؟

سوال ۳۶:

اصل «تناسب» می‌گوید: پاسخ باید متناسب با تجاوز باشد. آیا اقدام ایران در هدف قرار دادن صرفاً پایگاه‌های نظامی، مصداق تناسب نیست؟ در مقابل، آیا حملات آمریکا و اسرائیل به مدرسه، منازل مسکونی، بیمارستان‌ها، دانشگاه‌ها و مراکز فرهنگی و امدادرسانی با اصل تناسب سازگار است؟

سوال ۳۷:

اصل «ضرورت» می‌گوید: دفاع تنها زمانی مجاز است که راه دیگری وجود نداشته باشد. با توجه به ادامه تجاوز و ناتوانی شورای امنیت در توقف جنایات، آیا راه دیگری برای ایران باقی مانده بود؟

سوال ۳۸:

الازهر از «تلاش‌های رهبری مصر برای توقف عملیات نظامی» استقبال کرده است. آیا این تلاش‌ها شامل توقف تجاوز آمریکا و اسرائیل نیز می‌شود یا تنها به توقف پاسخ ایران محدود است؟

سوال ۳۹:

بر اساس قاعده «دفع افسد به فاسد»، آیا پاسخ نظامی ایران که به پایگاه‌های نظامی متجاوزان محدود شد، ضررش از سکوت در برابر تجاوز و اشغال احتمالی ایران بیشتر است؟ عقل کدام را ترجیح می‌دهد؟

سوال ۴۰:

آیا عقل می‌پذیرد که الازهر در برابر شهادت رهبر یک کشور اسلامی و ۱۶۸ کودک بی‌گناه سکوت کند و تنها به محکومیت پاسخ دفاعی بپردازد؟ آیا این سکوت، «سکوت عن الحق و إعراض از حق» نیست؟

بخش چهارم: پرسش‌های مبتنی بر اجماع امت

دسته هفتم: اجماع بر دفاع، جهاد و حرمت خذلان

سوال ۴۱:

اجماع صحابه و فقهای مذاهب اربعه بر «وجوب جهاد دفاعی در برابر هجوم دشمنان» است. الازهر در بیانیه خود جهاد دفاعی ایران را محکوم کرده است. آیا این رویه با اجماع امت منافات ندارد؟

سوال ۴۲:

اجماع فقها بر «حرمت قتل نفس معاهد» است. آیا سکوت الازهر در برابر کشته شدن بیش از ۱۳۰۰ غیرنظامی ایرانی نقض این اجماع نیست؟

سوال ۴۳:

اجماع فقها بر «جواز مقابله به مثل در میدان جنگ» است. آیا اقدام ایران در هدف قرار دادن پایگاه‌های نظامی آمریکا مصداق مقابله به مثل نیست؟ پس چرا الازهر این اقدام را محکوم کرده است؟

سوال ۴۴:

اجماع فقها بر «حرمت إعانه بر إثم و عدوان» است. کشورهایی که خاک خود را در اختیار آمریکا و اسرائیل قرار داده‌اند آیا مرتکب «إعانه بر إثم» نشده‌اند؟ چرا الازهر از محکومیت این کشورها خودداری کرده است؟

سوال ۴۵:

اجماع فقها بر «وجوب دفع ضرر از مسلمانان» است. آیا سکوت الازهر در برابر تجاوز به ایران مصداق «تفریط در دفع ضرر» نیست؟

سوال ۴۶:

آیه شریفه:

خداوند می‌فرماید: «فَعَسَى اللَّهُ أَنْ يَأْتِيَ بِالْفَتْحِ أَوْ أَمْرٍ مِنْ عِنْدِهِ» (مائده، ۵۲).

آیا سکوت الازهر و محکومیت ایران، کمکی به «فتح» مسلمانان می‌کند یا به یأس و ناامیدی دامن می‌زند؟

سوال ۴۷:

اجماع بر «وجوب مواسات» است. آیا مواسات فقط شامل مسلمانان عرب می‌شود؟ چرا الازهر با خانواده قربانیان عربی ابراز همدردی کرده اما از خانواده شهدای ایرانی سخنی نگفته است؟

سوال ۴۸:

اجماع بر «حرمت خذلان المسلمین» است. آیا محکومیت ایران در برابر دشمنان، مصداق خذلان نیست؟

سوال ۴۹:

اجماع بر «وجوب حفظ حرمت مسلمین» است. آیا شهادت رهبر انقلاب اسلامی، هتک حرمت مسلمین نیست؟ پس چرا الازهر واکنشی نشان نداده است؟

سوال ۵۰:

اجماع بر «حرمت هتک حرمت علما و صلحا» است. آیا سکوت الازهر در برابر شهادت یک مرجع دینی و رهبر بزرگ مسلمانان، موجب وهن علمای دین نمی‌شود؟

بخش پنجم: پرسش‌های مبتنی بر حقوق بین‌الملل و منشور ملل متحد

دسته هشتم: نقض منشور توسط آمریکا و اسرائیل

سوال ۵۱:

ماده ۲(۴) منشور ملل متحد، استفاده از زور علیه تمامیت ارضی کشورها را ممنوع کرده است. آیا حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، نقض آشکار این ماده نیست؟ چرا الازهر به این نقض فاحش اشاره نکرده است؟

سوال ۵۲:

ماده ۵۱ منشور، حق ذاتی دفاع مشروع را در صورت وقوع «حمله مسلحانه» تضمین کرده است. ایران به صراحت به این ماده استناد کرده است. چرا الازهر این حق مسلم ایران را نادیده گرفته است؟

سوال ۵۳:

بر اساس حقوق بین‌الملل، «حمله مسلحانه» شرط لازم برای دفاع مشروع است. آیا الازهر وقوع حمله مسلحانه به ایران را قبول دارد؟ اگر دارد، پس چرا حق دفاع ایران را نادیده گرفته است؟

سوال ۵۴:

بر اساس اصل «ضرورت» (معیار کارولین)، دفاع مشروع تنها در صورت تهدید فوری مجاز است. آیا با توجه به ادامه تجاوز، دفاع ایران ضروری نبود؟

سوال ۵۵:

بر اساس اصل «تناسب»، پاسخ دفاعی باید متناسب با تجاوز باشد. آیا پاسخ ایران (هدف قرار دادن پایگاه‌های نظامی) متناسب نبود؟

دسته نهم: مسئولیت کشورهای میزبان پایگاه‌های آمریکا

سوال ۵۶:

بر اساس ماده ۱۶ پیش‌نویس مواد مسئولیت دولت‌ها، دولتی که به عمل متخلفانه کمک کند، مسئول است. آیا کشورهای عربی که خاک خود را در اختیار متجاوزین قرار داده‌اند، مسئول نیستند؟

سوال ۵۷:

آیا کشوری که پایگاه‌های خود را در اختیار متجاوز قرار می‌دهد، می‌تواند ادعای «بی‌طرفی» کند؟ الازهر ادعا کرده که حملات ایران کشورهای بی‌طرف را هدف قرار داده است. آیا این ادعا با واقعیت سازگار است؟

سوال ۵۸:

بر اساس حقوق بشردوستانه، «اهداف نظامی مشروع» شامل پایگاه‌های نظامی می‌شود. ایران اعلام کرده است که پایگاه‌های آمریکا اهداف نظامی مشروعی هستند. آیا این اعلامیه با حقوق بین‌الملل سازگار است؟

سوال ۵۹:

الازهر مدعی شده که ایران مناطق مسکونی و بیمارستان‌ها را هدف قرار داده است. آیا الازهر مستند معتبری برای این ادعا دارد؟

سوال ۶۰:

آیا حملات آمریکا و اسرائیل به مدرسه میناب، مصداق «جنایت جنگی» نیست؟ چرا الازهر از این جنایت بزرگ سخنی نگفته است؟

دسته دهم: شورای امنیت و قطعنامه

سوال ۶۱:

شورای امنیت قطعنامه‌ای برای محکومیت ایران تصویب کرده است. آیا محکوم کردن پاسخ بدون محکوم کردن تجاوز اولیه، با اصول حقوق بین‌الملل سازگار است؟ آیا صدور چنین بیانیه‌هایی مساعدت به ظالمین عالم نیست؟

سوال ۶۲:

چرا شورای امنیت پیش از صدور قطعنامه علیه ایران، برای توقف تجاوز آمریکا و اسرائیل اقدامی نکرد؟ و شما در این رابطه سکوت کردید؟

سوال ۶۳:

روسیه و چین به قطعنامه محکومیت ایران رأی ممتنع داده‌اند. آیا این نشانه اختلاف نظر در جامعه بین‌المللی نیست؟ چرا الازهر به این واقعیت مهم اشاره نکرده است؟

سوال ۶۴:

الازهر از تلاش‌های مصر استقبال کرده است. آیا مصر تلاشی برای محکومیت تجاوز آمریکا و اسرائیل کرده است؟

سوال ۶۵:

الازهر از جامعه جهانی خواسته است بحران را متوقف کند. آیا توقف یک‌جانبه پاسخ ایران منطقی است یا توقف و ممانعت از تجاوز؟

بخش ششم: پرسش‌های پایانی و جمع‌بندی

سوال 66:

آیا الازهر از شهادت رهبر انقلاب اسلامی ایران اطلاع داشته است؟ اگر داشته، پس چرا ابراز همدردی نکرده است؟

سوال 67:

آیا الازهر از شهادت ۱۶۸ دانش‌آموز در مدرسه میناب اطلاع داشته است؟ اگر داشته، پس چرا با خانواده آنان ابراز همدردی نکرده است؟

سوال 68:

آیا الازهر از حملات آمریکا و اسرائیل به زیرساخت‌های ایران و شهادت بیش از ۱۳۰۰ غیرنظامی در مراحل اولیه تجاوز اطلاع داشته است؟ اگر داشته، پس چرا آن حملات را محکوم نکرده است؟

سوال 69:

آیا الازهر از استناد ایران به ماده ۵۱ منشور و اعمال حق دفاع مشروع اطلاع داشته است؟ اگر داشته، پس چرا این حق را نادیده گرفته است؟

سوال 70:

آیا الازهر از این واقعیت که حملات ایران محدود به پایگاه‌های نظامی آمریکا بوده، اطلاع داشته است؟ اگر داشته، پس چرا ایران را به هدف قرار دادن مناطق مسکونی متهم کرده است؟

سوال 71:

الازهر از «حملات غیرموجه ایران» سخن گفته است. آیا حملات آمریکا و اسرائیل به ایران «موجه» بوده است؟ اگر نه، پس چرا از این لفظ تنها برای ایران استفاده کرده است؟

سوال 72:

آیا الازهر نمی‌توانست به جای بیانیه یک‌جانبه، از همه طرف‌ها بخواهد دست از خشونت بردارند؟ پس چرا تنها ایران را مخاطب قرار داده است؟

سوال 73:

آیا الازهر از گزارش‌های حقوقی که تجاوز آمریکا و اسرائیل را غیرقانونی خوانده‌اند، اطلاع داشته است؟ چرا به آن‌ها اشاره نکرده است؟

سوال 74:

کارشناسان حقوقی «ترور» رهبران سیاسی را غیرقانونی دانسته‌اند. چرا الازهر ترور ناجوانمردانه رهبر انقلاب اسلامی را محکوم نکرده است؟

سوال 75:

حمله به تأسیسات هسته‌ای ایران، نقض حقوق بین‌الملل است. چرا الازهر به این حمله اشاره نکرده و آن را محکوم نکرده است؟

سوال 76:

بر اساس ماده ۲۵(۳) کنوانسیون حقوق دریاها، کشورهای ساحلی می‌توانند برای حفظ امنیت، عبور کشتی‌ها را به حالت تعلیق درآورند. آیا اقدام ایران در تنگه هرمز بر این اساس قانونی نیست؟

سوال 77:

آیا الازهر از این واقعیت که اقدام ایران در تنگه هرمز شامل کشتی‌های کشورهای غیرمتجاوز نمی‌شود، اطلاع داشته است؟

سوال 78:

مسئولیت اختلال در امنیت دریانوردی بر عهده کیست؟ ایران اعلام کرده است که این مسئولیت بر عهده آمریکا و اسرائیل است. الازهر در این باره چه نظری دارد؟

سوال 79:

آیا بیانیه الازهر مبتنی بر بررسی کامل و منصفانه بوده است یا تحت تأثیر فشارهای سیاسی صادر شده است؟

سوال ۸۰ (پایانی):

با توجه به مجموع پرسش‌های فوق که از عمق درد و حقیقت‌جویی برآمده‌اند، آیا الازهر آمادگی دارد بیانیه خود را بازبینی کرده و در آن به موارد زیر تصریح نماید:

■ ۱. محکومیت تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران

■ ۲. ابراز همدردی با خانواده شهدای ایرانی

■ ۳. تأکید بر حق دفاع مشروع ایران

■ ۴. محکومیت استفاده دشمنان از خاک کشورهای عربی برای تجاوز به ایران

■ ۵. فراخوانی برای توقف حملات جنایتکارانه آمریکا و رژیم اشغالگر قدس به ایران

■ ۶. عذرخواهی از ملت ایران به دلیل یک‌جانبه‌گرایی و بی‌انصافی در صدور بیانیه

■ ۷. محکومیت صریح رژیم صهیونیستی و آمریکای جنایتکار در به شهادت رساندن امام المسلمین رهبر انقلاب اسلامی و مرجع تقلید شیعیان جهان

خاتمه و نتیجه‌گیری

با استناد به مجموع مصادر و مستندات فوق، این نتیجه به دست می‌آید که بیانیه اخیر دانشگاه الازهر از جهات متعدد با مصادر و منابع تشریع اسلامی و موازین حقوق بین‌الملل در تعارض است:

■ اولاً – از منظر کتاب الله: بیانیه مذکور با آیات نصرت، اخوت، جهاد دفاعی، مقابله به مثل، دفاع از مستضعفین، و انتصار از بغی سازگاری ندارد.

■ ثانياً – از منظر سنت نبوی: با احادیث نصرت برادر مسلمان، حرمت خذلان، قاعده «لا ضرر»، و وجوب همدردی با مؤمنان در تناقض است.

■ ثالثاً – از منظر عقل و منطق: بیانیه مذکور یک‌جانبه، جانبدارانه، مخالف اصل علیت و عدالت، و آشکارا تبعیض‌آمیز است.

■ رابعاً – از منظر اجماع امت: با اجماع فقها بر وجوب جهاد دفاعی، جواز مقابله به مثل، و حرمت إعانه بر إثم و عدوان در تعارض است.

■ خامساً – از منظر حقوق بین‌الملل: حق ذاتی دفاع مشروع ایران (ماده ۵۱ منشور) را نادیده گرفته، تجاوز اولیه آمریکا و اسرائیل (نقض ماده ۲(۴)) را محکوم نکرده، و با اصول حقوق بشردوستانه سازگاری ندارد.

■ سادساً – از منظر وجدان اخلاقی و انسانی: به شهادت رساندن امام المسلمین، رهبر انقلاب اسلامی و مرجع تقلید شیعیان جهان، با وجدان فردی و جمعی بشر و انسانی در تعارض است و باید صراحتاً محکوم گردد.

از دانشگاه الازهر درخواست می‌شود به پرسش‌های مطروحه پاسخ مستدل داده شود و در صورت انصاف و حقیقت‌جویی، بیانیه مذکور بازبینی و اصلاح گردد و متجاوزان و مساعدان آن‌ها محکوم شوند.

«وَالَّذِينَ إِذَا أَصَابَهُمُ الْبَغْيُ هُمْ يَنْتَصِرُونَ» (شوری، ۳۹)

وَالسَّلَامُ عَلَى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَى

۱۷ شوال ۱۴۴۷ و ۱۶ فروردین ۱۴۰۵ شمسی

یکی از طلاب حوزه علمیه قم: دکتر حسین متفکر

فهرست منابع و مآخذ

منابع اسلامی

■ القرآن کریم

■ صحیح البخاری، تحقیق: محمد زهیر بن ناصر الناصر، دار طوق النجاة، ۱۴۲۲ ق

■ صحیح مسلم، تحقیق: محمد فؤاد عبدالباقی، دار الحديث، ۱۴۲۳ ق

■ سنن ابن ماجه، تحقیق: محمد فؤاد عبدالباقی، دار إحیاء الکتب العربیة، ۱۴۳۰ ق

■ سنن ترمذی، تحقیق: بشار عواد معروف، دار الغرب الإسلامی، ۱۴۱۸ ق

■ مستدرک الحاکم، تحقیق: مصطفی عبدالقادر عطا، دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۱ ق