تجارتی به زیبایی گل به سودآوری نفت

در بازار جهانی گل و گیاهان زینتی ، کشورهای هلند ، کلمبیا ، کانادا ، بلژیک ، ایتالیا ، دانمارک و ایالات متحده بزرگترین تولیدکننده و صادرکننده به حساب می آیند

کد خبر: ۲۵۹۹۹

و ایران با در اختیار داشتن 15صدم درصد از تجارت جهانی گل و گیاه ، در جایگاه هشتاد و سوم جهان جای گرفته است . تولید سنتی پرورش گل و گیاه از بزرگترین مشکلات این بخش است که به سبب ناکارآمدی و ندادن پاسخ مناسب به نیازهای کنونی ، هزینه های بالایی را در تولید گل و گیاه بر جای می گذارد و توان رقابت را از تولید کننده ایرانی سلب می کند. از سویی دیگر ، تبدیل سیستم سنتی کنونی به روشی مدرن و کارآمد ، نیازمند سرمایه گذاری و نقدینگی کافی برای سرمایه گذاران به منظور تغییر شیوه تولید است . نظام بانکی کشور نیز در زمینه تخصیص تسهیلات و اعتبارات مورد نیاز ، همکاری لازم را نمی کند. گذشته از آن ، بازار سرمایه کشور نیز به معنای واقعی وجود ندارد. در مجموع ، کمبود سرمایه اثرات منفی خود را بر جای نهاده و بازگشت سرمایه را به پایین ترین میزان رسانده است . از مشکلات تخصصی این بخش ، نبود سیستم های تولید محافظت شده ، از جمله گلخانه های استاندارد است . تنها 10درصد از 1500هکتار گلخانه کشور از نظر فنی قابل قبول هستند و روند ناصحیحی که در کشور ایجاد شده است و تصویب طرحهای حمایتی از گلخانه ها ، منوط به کاهش هزینه احداث گلخانه شده است که اثرات بسیار نامطلوبی از خود به جا گذاشته است . این امر سبب می شود گلخانه های احداثی از سیستم های کیفی و کنترلی گلخانه ای محروم شده و این به معنی نادیده گرفتن مهمترین نیاز گلخانه ها و انگیزه تشکیل آنهاست . مسلما محصول تولید شده در این شرایط با افت کیفیت روبه رو شده و با افزایش قیمت و ناتوانی در رقابت با محصولات مشابه ، تنها هزینه بر جای می گذارد.

تولید فصلی

از مشکلات عدیده دیگر بخش تولید ، عدم پراکنش یکسان و متعادل کمیت تولید در طول سال است ؛ به این صورت که در بهار و تابستان شرایط خوبی فراهم است ؛ اما در فصلهای دیگر سال ، تولید تنها به مناطق جنوبی کشور و بخشهایی که گلخانه دارند، محدود می شود، که این امر باعث کاهش کیفیت محصول تولیدی و بالا رفتن هزینه ها می شود. از سویی دیگر تولید در محیطهای باز و سر پوشیده غیرقابل قبول ، مانند تونل های گرم که به عنوان گلخانه استفاده می شوند، شرایط مطلوبی ندارند و تولیدات از نظر فیزیولوژی رشد و عملکرد، در شرایط نامناسبی قرار گرفته و عمر مفید آنها کاهش می یابد، که طبیعتا میزان ضایعات را بالا می برد. در شرایط کنونی 50درصد تولید را ضایعات تشکیل می دهد و این در حالی است که با بهره گیری از گلخانه های مدرن همراه با تاسیسات کارآمد، با تولید در سطح بالا (400 میلیون شاخه) علاوه بر افزایش کیفیت ، عمر محصول را طولانی تر کرده و سبب کاهش چشمگیر هزینه ها نیز خواهد شد. پایین بودن سطح سواد و دانش تولیدکنندگان از مشکلات عدیده این بخش است . بدون شک به کارگیری پیشرفته ترین فناوری بدون حضور نیروی انسانی متخصص و ماهر، هیچ مشکلی از بخش تولید حل نخواهد کرد. اگر تا پیش از این به مدد دانش سطحی و فقر اطلاعات ، چرخ تولید می گشت ، امروزه جز با تسلط بر علوم و فنون روز نمی توان کاری از پیش برد. دنیای کنونی ، عصر فعالیت ها و همکاری ها در قالب تشکلها و سازمان ها و نهادهای جهانی و منطقه ای است . در همین خصوص ، عضو نبودن ایران در پیمان U.P.O.V از مشکلات مهم بخش تولید گل و گیاهان زینتی کشور است . پیمان U.P.O.V بر این اصل مبتنی است که حقوق اصلاح کننده یا ابداع کننده گیاهی جدید باید توسط مصرف کننده رعایت شود ؛ یعنی اگر شرکتی طی 10 سال گیاه جدیدی با شرایط مناسب تولید کند ، نهاد دیگری بدون اجازه شرکت مادر نتواند آن را مصرف و تکثیر کند ، مگر با پرداخت حق امتیاز تعیین شده . کشور ما از جمله کشورهایی است که به سبب عضو نبودن در این پیمان ، بسرعت محصول مورد نظر را تکثیر می کند و بدون پرداخت هیچ حق امتیازی ، سبب ضرر بسیاری برای شرکت اصلی می شود. به همین دلیل است که شرکت های خارجی فقط کالاهای درجه 2 و 3 خود را با ایران مبادله می کنند. این امر سبب می شود همواره از محصولات جدید و ابداع شده جهانی به دور باشیم و چهره ای نازیبا از ایران در جهان به نمایش درآید.

بی توجهی به سلیقه خریدار

از مشکلات اساسی تولید ، بی توجهی تولیدکنندگان ایرانی به عوامل تاثیرگذار در این بازار، از جمله علایق و سلیقه های مصرف کنندگان و خریداران است . نباید فراموش کنیم گل و گیاه کالایی لوکس و تاثیرپذیر از احساسات درونی آدمی است . بی توجهی به این امر سبب می شود با کیفیت ترین محصول به دلیل منطبق نبودن با تفکرات و سلیقه مصرف کنندگان ، راه به جایی نبرد. به هر حال توجه به خواست مشتری و سلیقه او و همچنین گسترش انواع گلهای تولیدی و تنوع آن ضروری است و غفلت از آن ، همه کوششها را بی نتیجه خواهد گذاشت . از مشکلات برجسته این بخش می توان به وجود ضوابط و قوانین زاید و دست و پاگیر در کنار تخصیص ندادن مناسب یارانه ها، از جمله سوخت و پایین بودن نقدینگی بخش خصوصی اشاره کرد. در بخش بازاریابی محصولات تولیدی نیز معضلات به قوت خود همچنان باقی است . فقدان برنامه های ترویجی و آموزشی اصلاح نژاد و اصرار بر شیوه سنتی تولید سبب شده است صنعت گل و گیاهان زینتی کشور همچنان از بازارهای جهانی فاصله بگیرد. کمبود سیستم خودکار بسته بندی استاندارد در واحدهای بهره برداری ، موانع و مشکلات اداری گمرکات و فرودگاه ها، گرانی تعرفه های حمل و نقل هوایی ، فقدان یک تشکل صادراتی قوی و ناآگاهی بهره برداران از مقررات جاری صادرات این محصول در سطح جهان ، از دیگر مشکلات جدی صادرات گل و گیاه کشور به حساب می آید . یکی از اصول بسیار مهمتر صادرات محصولاتی همانند گیاهان تزیینی ، انتقال سریع به مقصد است ؛ در غیر این صورت به سبب فسادپذیر بودن آن ، جز ضایعات و برباد رفتن هزینه ها، حاصل دیگری نخواهیم داشت . هر چند هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران برای حمایت از صادرات گل و گیاه 50درصد تخفیف در نظر گرفته است ؛ اما نبود اطمینان کافی به خطوط هوایی ، از نظر رساندن بموقع محصول به بازار، سبب شده است تخفیف در نظر گرفته شده نیز کارایی چندانی نداشته باشد. از سویی دیگر استفاده از خطوط هوایی خارجی نیز مقرون به صرفه نیست . مشکلات مربوط به این بخش ، بسیار است و نکته قابل توجه و مضحک آن است که براساس گزارش های موجود، خاک گلدان های ایرانی در گمرکات کشورهای عربی عوض می شود، که سبب بی کیفیت شدن محصول عرضه شده به این بازارها می شود. ضعف در بازاریابی نیز از جمله مشکلات بسیار مهم در صادرات گیاهان و گلهای تزیینی است . به عنوان مثال ، در تولید گیلاس ، ایران با 225هزار تن تولید مقام نخست جهان را در اختیار دارد و امریکا با تولید 200هزار تن در جایگاه دوم ایستاده است ؛ اما نکته جالب این است که امریکا 140میلیون دلار از صادرات گیلاس درآمد دارد و بزرگترین صادرکننده این محصول در جهان است ، ولی ایران به سبب ضعف در تبلیغات و بازاریابی ، تنها با صادرات 2میلیون دلار در سال در مکان بیست و چهارم جهان جای گرفته است ! این مثال به روشنی ضعف کشور را در صحنه تجارت جهانی و ناتوانی آن را در بازاریابی نشان می دهد. تبلیغات ضعیف و به دور از کار کارشناسی درباره محصولی همانند گل که نسبت به سلیقه افراد، بسیار حساس و کشش پذیر است ، سبب شده ایران از این منظر چهره مقبولی در سطح جهان نباشد. براساس اطلاعات موجود، سطح زیر کشت گل و گیاهان زینتی در حدود 9/37 میلیون مترمربع در سال 1380 بوده است که استان تهران با 2/15 میلیون مترمربع بیشترین سطح زیر کشت را در اختیار داشته است . همچنین تولید گل شاخه بریده در ایران از حدود 828 میلیون شاخه در سال 1379 به 1096 میلیون شاخه در سال 1380 افزایش یافته است . تولید گلهای گلدانی نیز از 5/4 میلیون گلدان در سال 79 به 6/23 میلیون در سال 1380 رسیده است . در کنار این که انواع درخت و درختچه که از اهمیت ویژه ای در حفظ محیط زیست برخوردار است از 62 میلیون اصله در سال 74 به 9/98 میلیون اصله در سال 1380 افزایش داشته است . هرچند ارزش صادرات گل و گیاه ایران تنها 485هزار دلار گزارش شده است که در مقابل 8 میلیارد دلار تجارت جهانی آن رقمی بسیار ناچیز است و ایران را در رتبه 83 جهانی قرار داده است ، اما توجه کافی به این امر و انجام سرمایه گذاری های مناسب در این زمینه می تواند استعدادهای کشور را بیش از پیش شکوفا کرده و ایران را به یکی از قطب های اصلی تولید گل و گیاه در جهان تبدیل کند.

از واردات تا صادرات

تا پیش از انقلاب ، ایران جزو واردکنندگان گل و گیاهان زینتی در جهان به شمار می رفت ؛ اما پس از پیروزی انقلاب به دلیل توجهات صورت گرفته در این بخش ، به کشوری صادرکننده تبدیل شده است . ایران به سبب برخورداری از شرایط مساعد توان پیشرفت در زمینه تولید گل را دارد و تنها با کمی توجه می تواند آینده روشنی را برای خودش رقم بزند. دریافت مدال طلای تولید گل گلایول و مدال نقره گل مریم در نمایشگاه اوزاکای ژاپن در سال 1378 همگی نشان از توانمندی کشور در این زمینه دارد. هر هکتار از گلها و گیاهان به سبب نیاز به نیروی کار فراوان می تواند برای 12-4 نفر به صورت مستقیم و 2 تا 6 نفر به صورت غیرمستقیم اشتغال ایجاد کند. مصرف تولید آب در واحدهای تولید گلخانه ای بویژه به دلیل پیک مصرف زمستانه و ارزش بسیار بالای تولیدات آن ، از بهره وری بسیار خوبی برخوردار است . تنوع اقلیمی ایران و 4فصل بودن این کشور شرایط مساعدی را برای پرورش گل در کشور فراهم کرده است . وجود نیروی کار ارزان و فراوان در کشور به همراه دستمزدهای نسبتا پایین نسبت به سطح دستمزدها در سایر کشورها مزیت خوبی را در ایران فراهم کرده است . از نیازهای اساسی این بخش می توان به منابع انرژی اشاره کرد. در این باره نیز به سبب منابع فراوان و ارزان قیمت انرژی در کشور مشکل و معضل وجود نداشته و هزینه های مربوط به سوخت بسیار پایین است . گذشته از منابع سوخت فسیلی 270روز آفتاب تابان در کشور از نعمتهای پرارزش خداوندی است که در صورت برنامه ریزی صحیح و اصولی انرژی تابشی بسادگی می تواند نیاز کشور را در زمینه پرورش گل به سوختهای فسیلی کاملا مرتفع کند. یکی از بزرگترین امتیازات کشور، نزدیکی به بازارهای کشورهای جنوبی خلیج فارس است . تا سال 2005 بزرگترین مرکز تجاری گل در دبی ایجاد خواهد شد ، طوری که در هفته 80 پرواز به آمستردام و 7 پرواز به نیویورک و دیگر کشورها خواهد داشت . در حالی که ایران به سبب نزدیکی به این بازار می تواند جایگاه مناسبی برای خود مهیا کند. خوشبختانه در همین ارتباط در تهران و خوزستان و مازندران پایانه های گل و گیاه در حال شکل گیری هستند تا با جمع آوری و بسته بندی صحیح و اصولی محصولات تولیدی را به این بازار و دیگر مراکز خرید گل در سراسر جهان ارسال کنند. به هر حال کشورهای ثروتمند عربی نظیر عربستان ، کویت ، امارات ، عمان ، قطر و بحرین بازارهای درخور توجهی هستند که ایران می تواند در این بازارها همواره حضوری موفق داشته باشد. با وجود این ، نباید بازار اروپا را فراموش کرد. در سال گذشته در مجموع 18,129 دلار گل و گیاهان زینتی از ایران به کشورهای اروپایی صادر شده که بخش عمده آن مربوط به صدور این محصولات به هلند (7498دلار) ، فرانسه (3978دلار) و انگلستان (3723دلار) بوده است . کارشناسان در این زمینه معتقدند که دوری جستن از بازار اروپا ، غفلتی غیرقابل جبران است . واردات شاخه گل بریده آلمان در سالهای اخیر به بیش از یک میلیارد و 125میلیون دلار ، انگلستان به 360میلیون دلار ، فرانسه به 4/310 میلیون دلار و ایتالیا به 6/118 میلیون دلار رسیده است که این ارقام در سالهای آتی نیز ادامه خواهد داشت . در برنامه 5ساله توسعه قرار است رشد تولید این بخش به 15درصد برسد. این امر زمانی تحقق خواهد یافت که سرمایه گذاری های موردنیاز در زمینه ایجاد گلخانه های مجهز و دایمی ، تامین کود و سم و موارد دیگری که موردنیاز است تامین شود ، در غیر این صورت به هیچ وجه نمی توان امید به توسعه این بخش داشت . در همین حال ، ضرورت دارد که همزمان با تغییرات اساسی در بخش تولید، بخش صادرات نیز با تحول و شکوفایی روبه رو شود. در این زمینه ، حضور در نمایشگاه های بین المللی تخصصی گلها و گیاهان زینتی به منظور معرفی تولیدات و بازاریابی مناسب و همچنین رفع تنگناهای موجود برای تامین بموقع تقاضای بازارهای خارجی و اصلاح نظام ارزی ضرورت دارد. تولید و صادرات گلها و گیاهان زینتی در صورتی که به بخش خصوصی واگذار شود ، بدون شک سودآور خواهد بود و تنها مشکلی که در این میان وجود دارد ، نبود اطلاعات و آگاهی کافی در بخش خصوصی است که با کمی جدیت بسادگی می توان این معضل را مرتفع کرد. امید است که با همت تمامی آحاد کشور در امر تولید و صادرات گل و گیاه که به عنوان یکی از صور صادرات غیرنفتی می تواند نقش عمده ای در توسعه کشور ایفاء کند ، از صادرات نفت بتدریج بی نیاز شویم .