رمز و راز مراقبت از سالمندان بیمار

مرد سالخورده رنگ پریده و لرزان است اما هیچ نمی‌گوید چه مشکلی دارد و از مراجعه به پزشک امتناع می‌کند.

سالمند دیگر به پزشک مراجعه می‌کند اما از سوابق بیماری خود هیچ چیز نمی‌گوید و در نتیجه داروهایی که دریافت می‌کند نه تنها برای سلامتی‌اش سودمند نیست بلکه برای او ضرر هم دارد.

متاسفانه بسیاری از سالمندان و بخصوص سالخوردگان در مورد بیماری خود اقدام درست و به موقع انجام نمی‌دهند و گاه خود آنها یا اطرافیانشان دردهایشان را به حساب پیری می‌گذارند.

دکتر منصور اشرفی در مورد این مشکل سالمندان اعتقاد دارد گاهی سالخوردگان از اظهار ناراحتی که به نظر آنان مخمصه‌آمیز و اضطراب‌آور است، مانند ناتوانی در نگه‌داری ادرار، ناتوانی جنسی، درهم‌ریختگی فکری، کم شدن حافظه، لرزش و افسردگی خودداری می‌کنند. در این صورت اشتباه محض است تصور کنیم چون پزشک ما، ماهر و دقیق و نکته‌سنج است می‌تواند بدون اطلاع کامل از وضع بیمار به تشخیص درست‌برسد.

زهرا توکلی مادری 80 ساله دارد و می‌گوید: او به شدت بدبین است و هر وقت ناراحتی دارد تا سرحد توان پنهان می‌کند. او اعتقاد دارد پزشکان بد کار می‌کنند و درد واقعی و درمان نهایی او را نمی‌گویند تا مدام ویزیت بگیرند. همین خصوصیت باعث شده او درد و بیماری‌های زیادی را تحمل کند و همیشه برای بردن او نزد پزشک مشکل داشته باشیم و به هزار و یک دروغ متوسل شویم تا او را با خود همراه کنیم.

او افسردگی نیزدارد و اگر او را مجبور نکنیم با ما همراهی کند می‌گوید : هیچ کس مرا دوست ندارد و در اتاقش را در وضعیتی که نیازمند رسیدگی است از روی همه قفل می‌کند.

روانشناسان خانواده فقط مختص زوج‌های جوان نیستند. کارشناسان توصیه می‌کنند اگر والدین سالمند شما بی‌تفاوت، مایوس و افسرده هستند، نیاز به مشاوره روان‌شناس یا روان‌پزشک دارند.

سالمندی مراقب سالمند دیگر

برخی از سالمندان عادت به خود درمانی دارند. چندی پیش با خانمی‌صحبت می‌کردم که خود در آستانه 70 سالگی بود و مادری 87 ساله داشت. آنها با هم زندگی می‌کردند اما روحیات و وضعیت متفاوت و بیماری‌های متفاوتی داشتند و هردو نیازمند مراقبت بودند.

روابط مادر و فرزندی سبب شده بود توقعات مختلفی میان آنان شکل گیرد که البته گاهی قابل تحقق نیز نبود.

مادر گاه فراموش می‌کرد که دخترش نیز دیگر جوان نیست و از او توقعاتی داشت که اجرای آن محال می‌نمود.

دختر 70 ساله در مورد مشکلش می‌گفت: واقعا قدرت ندارم مادرم را جابه جا کنم. کمر دردی که دارم باعث می‌شود نتوانم آن طور که انتظار دارد خانه‌اش را مرتب نگه دارم.

تنها کاری که می‌توانم برایش بکنم این است که مستمری همسرم را با او شریک شوم و برایش غذا بپزم و لباس‌هایش را با ماشین بشویم اما او قبول ندارد و همه لباس‌ها را دوباره با دست می‌شوید.

با این‌که پیر و ناتوان شده هنوز لجباز است. به خدا خسته شده‌ام و دلم می‌خواهد جایی باشد که هر دو به آنجا پناه ببریم و همین مستمری را بپردازم و ما را مورد مراقبت قرار دهند. نمی‌دانم چقدر ممکن است دوام بیاورم.

مادرش می‌گوید: او عادت دارد هر دوایی که دکتر برایش می‌نویسد را به من بدهد. من که نمی‌دانم چه چیزی است و فکر می‌کنم او که چند کلاس سواد دارد می‌داند و می‌خورم. یک بار که به دکتر دواهایش را نشان دادم به شدت مرا توبیخ کرد و گفت خوب است تا حالا با این قرص‌هایی که برایت ضرر دارد دچار بیماری سختی نشده‌ای.

او فراموشکار است و زمان قرص‌های خودش را هم فراموش می‌کند و گاهی فکر می‌کنم واقعا مسموم شده‌ام. مشکل سالمندان مراقب از سالخورده چیزی است که با بالا رفتن امید به زندگی در میان جمعیت افزایش یافته است.

به نظر می‌رسد سازمان بهزیستی باید برای سالمندانی که قدرت مراقبت از یکدیگر را ندارند پانسیون‌های مراقبتی در نظر بگیرد یا هزینه کمک مراقبت از سالمند به آنان پرداخته شود که بتوانند برای دریافت خدمات مورد نیاز خود از بخش خصوصی کمک بگیرند.

درد خود را بیان کنید

دکتر اشرفی اعتقاد دارد سالمندان را باید تشویق کرد که درد خود را اظهار نمایند و این نکته را باید به آنان تلقین کرد که درد کشیدن و دم برنیاوردن قهرمانی نیست، بلکه به خطر انداختن تندرستی است. چون که می‌دانیم گاهی پیرها درد خود را پنهان می‌دارند چرا که می‌ترسند که آنان را بهانه‌گیر بدانند یا این که آنان را به بیمارستان یا خانه سالمندان بفرستند. پس باید به هر نحوی هست‌ به پدر و مادر پیر حالی کرد که اظهار کامل درد برای بهبود وضع ایشان است نه نشانه‌ای از گله‌مندی و بهانه‌گیری.

وی توصیه می‌کند که به دقت‌ به تغییر وضع و تغییر علامت‌های ناراحتی والدین خود توجه نمایید و آن را به پزشک اطلاع دهید. اگر کوچکترین تغییری هم در وضع آنان پیدا شود غیرعاقلانه خواهد بود که حدس بزنیم این تغییر علامت‌ها مربوط به بیماری و ناراحتی پیشین است. مثلا نباید در کسانی که دچار زخم معده هستند، تصور کنیم که همه ناراحتیهای معده مربوط به زخم موجود است در صورتی که درد معده معانی زیادی دارد و نشانه‌ای از مسائل و دشواری‌های گوناگون است. وقتی که علامت‌ها تغییر می‌کنند، باید آن را به‌طور دقیق به پزشک اطلاع داد.

پیری بیماری نیست

س سادات حسینی می‌گوید: ما مردم عادت داریم هر وقت بچه گریه کند بگوییم دارد دندان در می‌آورد و هر وقت سالمند درد داشته باشد بگوییم عوارض پیری است. کاری که اطرافیان در خصوص من می‌کنند. این بانوی 78 ساله می‌افزاید: هر وقت چیزی را فراموش می‌کنم یا صدا‌ها را نمی‌شنوم یا اگر دردی داشته باشم می‌گویند دکتر نمی‌خواهد از عوارض پیری است.

گاهی افراد خانواده ممکن است چنین پندارند که فراموشی پیران عادی است. نگذارید خود شما یا والدین پیر شما چنین افسانه‌هایی را باور داشته باشند. گرچه در پیری قوای انسان نقصان می‌یابند ولی نه آنچنان است که نزول فکری و حتی فراموشی را کلا از پیری بدانیم، بلکه باید والدین سالمند خود را تشویق نمایید که به تقویت نیروهای خود، به ویژه نیروی فکری علاقه‌مند باشند و نه تنها به نزول آنها نیندیشند، بلکه در فکر پیشرفت آنها نیز باشند. نگذارید والدین سالخورده شما درد کمر یا کم‌شنوائی را بهای عمر طولانی بدانند و چنین پندارند که گذشت ایام آن عوارض را درمان‌ناپذیر کرده است چه بسیاری از این عوارض قابل پیشگیری و درمان‌پذیر هستند. وقتی که در شک و تردید هستید، بگذارید پزشک نتیجه‌گیری کند نه شما. می‌توانید از پزشک بپرسید که عوارض مادر یا پدر سالخورده شما صرفا به سبب پیری است و غیر قابل پیشگیری و یا قابل پیشگیری است که در این صورت می‌توانید از عوارض والدین پیر خود جلوگیری کنید.

مشکلاتی که در ارتباط با بیماری سالمندان وجود دارد و نکاتی که خانواده‌ها باید به آن توجه کنند بسیار است اما مهم‌ترین چیز این است که خانواده‌ها نیازمند آموزش مراقبت از سالمند هستند و رسانه‌ها فقط بخشی از این کار را می‌توانند انجام دهند.

از مسوولان مرتبط با امور سالمندان انتظار می‌رود چنان‌که کلاس‌های آموزشی برای زوج‌های جوان ترتیب داده شده کلاس‌هایی نیز برای زوج‌های سالمند و خانواده‌های مراقب سالمند بیمار و سالخورده وجود داشته باشد که آموزش‌های لازم و هشدارهای ضروری را به آنان بیاموزد.

ماندانا ملا‌علی