جشن ما و عزای ماهی‌ها

طبق آمار شیلات هر ساله 31 میلیون قطعه انواع ماهی تزئینی در کشور تولید می‌شود، تولید ماهی قرمز به تنهایی از مرز 60 میلیون قطعه می‌گذرد و این یعنی یک تجارت پرسود و تضمین شده. شیلاتی‌ها می‌گویند دست‌کم 2 هزار نفر در سراسر کشور به طور مستقیم در پرورش ماهی قرمز دست دارند، اما این مربوط به واحدهایی است از شیلات پروانه دریافت کرده‌اند وگرنه تعداد پرورش‌دهندگان خانگی به مراتب بیشتر است. این عده اخیر در زمره فقیرترین و خرده‌پاترین تولیدکنندگان ماهی هستند و هزاران دستفروش را که در بخش‌های پایین‌دستی شبکه توزیع فعالند، بر تعدادشان می‌افزایند. کار تکثیر اغلب بی‌آن که آسیبی به ماهی برسد، انجام می‌گیرد و اگر در واحدهای بزرگ و تحت نظارت باشد با استانداردهای بهداشتی همخوانی دارد، اما گرفتاری ماهی قرمز از زمانی آغاز می‌شود که پای در چرخه توزیع می‌نهد. هزاران هزار ماهی در دبه‌های کوچک و بزرگ، سوار بر وانت یا کامیونت یا حتی پشت خودروهای سواری به مراکز فروش حمل می‌شوند. نزدیکی‌های عید وانت‌ها تخلیه می‌شوند. چند نفر کنار دبه‌ها نشسته‌اند تا مراسم قیمت‌گذاری راحت‌تر انجام شود. ماهی‌های ریز، مریض و نه‌چندان خوش‌رنگ به سادگی جدا می‌شوند و روی زمین یا احتمالا داخل جوی کنار خیابان پرتاب می‌شوند. آنها که می‌مانند سهم دستفروشانی هستند که کلی چشم مالیده‌اند تا شب عید برسد و از این راه پولی به دستشان بیاید، اما چه بسیار ماهی قرمزهایی که نیمه‌جان بر سفره هفت‌سین می‌نشینند، چون بر اثر تعویض مکرر آب، دست بردن در تنگ یا تکان‌های شدید دچار سکته شده و در آستانه مرگ قرار دارند. مردم در خانه‌ها ماهی قرمز را در تنگ‌های کوچک رها می‌سازند و گاه از سر دوستی با ماهی تلنگری هم به تنگ می‌زنند. آنها که مهربان‌ترند، مرتب آب ماهی را عوض می‌کنند و غذا برایش می‌ریزند؛ غافل از آن که تلنگر و تعویض چیزی نیست مگر یک شوک بزرگ به ماهی و غذای زیاد در حکم سم مهلک! اما آنان که از مهربانی بی‌بهره‌اند، ماهی را یکسر به فراموشی می‌سپارند و آنقدر آب تنگ را عوض نمی‌کنند تا ماهی به شکل دردناکی می‌میرد! جالب این که کسی نمی‌داند این موجود (بی‌آن که نامش با حرف سین آغاز شود) از چه زمانی پای ثابت سفره هفت‌سین شده است؛ اما چیزی که مشخص است این که تا یادمان می‌آید تنگ‌های آب با ماهی‌های قرمز همیشه جزوی از سفره رنگارنگ هفت‌سین ما بوده است.