نگاهی به گذشته گامی به سوی آینده

در حیطه نمایش، سریال‌هایی همچون «یوسف پیامبر» ، «ترانه مادری» ‌و یا «گل‌های گرمسیری» به نسبت دیگر تولیدات مشابهی که دیدیم، جذابیت عمیق‌تری را از نظر محتوایی و یا سختار هنری از خود نمایاندند.

آثاری با رویکرد تاریخی اعم از دینی و یا سیاسی جلوه‌ پردرخششی داشت. «شیخ بهایی» ، «مسافر ری» و «طفلان مسلم»، «دکتر قریب»، «عمارت فرنگی» و «شب‌ می‌گذرد» از جمله این آثار موفق در این زمینه هستند.

تلویزیون، نسبت به گذشته در نمایاندن آثار داستانی تولید شده، در شبکه‌های محلی، اهتمام بسیاری داشت، به‌گونه‌ای که در کمتر هفته‌ای بود اثری از ساخته‌های داستانی آن مراکز در شبکه‌های سراسری و 5 سیما به چشم نیاید مثل سریال‌‌های آینه‌های شمعدانی‌، آن سوی دریا، این سوی خاک، منظومه آتش، آواز چیکا و راز پدر از دیگر رویدادهایی که در نیمه دوم امسال خیره‌کنندگی بسیاری داشت انبوه تولیداتی بود که با موضوع انقلاب اسلامی روی آنتن رفت. این تلاش که با هدف بزرگداشت سی‌‌امین سالگرد انقلاب اسلامی طراحی شده بود از جهت مضمون و ساختار، عناصر و خصایص متفاوتی را در خود داشت.

افزون بر توصیفی بودن حضور متنوع‌تر و انعکاس نظرات نقش‌آفرینانی بود که با دیدگاه‌های گوناگون، این حرکت عظیم سیاسی دینی را شکل دادند.

در این مسیر آنچه بستر توجه مخاطبان را جلب کرد، دیدن تصاویری از کسانی بود که در روند دوران آغازین انقلاب، موقعیت‌‌هایی داشتند، لیکن پس از مدتی، به دلایلی امکان نمایاندن آنها از قاب تلویزیون به وجود نیامده بود.

این وضعیت که شامل تعدادی از آن افراد می‌شد اگر چه به همراه تحلیل‌هایی صورت می‌گرفت که می‌توانست مخالفان و موافقانی داشته باشد، اما تلویزیون با این گام به مستندهای انقلاب، رویکردی واقع‌گرایانه‌تر داد و با پخش کامل‌تر آن آثار توانست برای مجموعه نسل‌های اول و بعدی مجال و امکان جذاب و آگاهی بخش‌‌تری را پیرامون موضوع ایجاد کند.

از دیگر اتفاقات چشمگیر تلویزیون در سال 87، تغییرات ساختاری و سازمانی در حوزه سیما بود. مرکز مستندسازی که چند سالی از تاسیس آن با انگیزه سامان دادن به تولیدات مستند می‌گذشت منحل و نقش آن در دیگر شبکه‌ها تعریف و گنجانیده شد. شبکه 2 سیما که پیش‌تر به عنوان شبکه فرهنگ هم مطرح بود، با هدف توجه به مخاطب کودک و نوجوان تغییر مسیر داد. گروه ادب و هنر در شبکه 4 سیما نیز قرار شد با اسم فیلم و نمایش فعالیت‌های بیشتری را در این حوزه سامان دهد.

این تغییرات با انگیزه کاربردی‌تر شدن روش و تاکتیک‌های برنامه‌سازی و همچنین تخصصی‌تر شدن شبکه‌ها صورت گرفته، از این رو باید در آینده شاهد تاثیرات بیشتر این روند روی برنامه‌سازی‌های تلویزیون بود.

پایان سال و فرا رسیدن عید نوروز، همچنین می‌تواند بهانه‌ای باشد برای این که تولیدات تلویزیونی را از منظری دیگر مورد مداقه قرار دهیم.

در کنار مناسبت دینی نظیر محرم و رمضان یا سیاسی دینی مثل ایام دهه فجر انقلاب اسلامی، تحویل سال نو و فرا رسیدن بهار را هم باید از زمره تحولاتی دانست که انبوهی از تولیدات تلویزیونی، حول آن شکل می‌پذیرند.

از برنامه‌های ترکیبی که به بررسی مسائل سیاسی، اقتصادی، ورزشی، فرهنگی و هنری سال گذشته می‌پردازند که بگذریم روزها و شب‌های تعطیلات نوروز، میهمان سریال و مجموعه‌هایی خواهیم بود که در شبکه‌های گوناگون، ساخته و پرداخته می‌شوند.

دگرگونگی طبیعت و همزمانی آن، با پایان و شروع سالی دیگر، با خود ویژگی‌هایی را دارد که مستقیم و غیرمستقیم در نحوه ساماندهی مضامین و جهت‌گیری‌های تولیدات تلویزیونی اثر می‌گذارند. مثلا گذشت یک‌سال، می‌‌تواند زمینه و فرصتی مطلوب برای ساخته‌های ترکیبی باشند که با هدف توجه به وقایع سیاسی، اقتصادی، ورزشی و فرهنگی و هنری سال شکل می‌گیرند. این تلاش، زمانی اثر گذار و آگاهی بخش خواهد بود که آمیخته با نگرش خلاقه و به روزتری باشد. در این چارچوب، باید قوت و ضعف مواضع و رفتارهایی که مقام و دستگاه‌های مسوول دانسته‌اند مورد کندوکاو قرار گیرند و به آن رویدادها از این زاویه نگریسته شوند که تا چه اندازه به برنامه‌های از پیش تعیین شده، نزدیک یا دور شده‌اند.

این برنامه‌ها پیش از آن که چنین رویکردی را دنبال نمایند، می‌کوشیدند به مثابه مرورگری عمل کنند که فقط نگاهی تیتروار و تلگرافی به وقایع اتفاق افتاده داشته باشند و توضیحاتی کلی ارائه شده نیز معمولا دارای همان مضامینی‌اند که در هنگام شکل‌گیری حادثه و در برنامه‌های ساخته شده همان هنگام بارها شنیده و دیده‌ایم.

سرسبزی و خرمی طبیعت و شروع سال جدید به همراه گذران روزهای آغازین در جمع گرم خانواده و فامیل، شادی و نشاط‌آور بودن تولیدات نمایشی این ایام را ضروری می‌کند.

در چنین فضایی، شبکه‌های گوناگون به طراحی سریال و مجموعه‌هایی دست می‌یازند که رویکردی امیدبخش‌تر و به تعبیری دیگر تفریحی سرگرمی‌تر دارند.

از این رهگذر است که نظاره‌گر انواعی از کمدی‌های خانوادگی یا اجتماعی هستیم که با همان هدف روی آنتن می‌روند.

غالب آثار سریالی پخش شده در ایام نوروز در نسبت بین مضمون و کمدی بودن به موضوع و مضمون نگرش عمیقی نداشته در مقابل تلاش‌شان این بوده با به‌کارگیری از کارگردانان، نویسندگان و بازیگرانی که در ساخت و بازی در آثار کمدی شهره شده‌اند، موقعیت‌های خنده‌آورتری را برای تماشاگران به ارمغان آورند.

از منظری دیگر، می‌توان اذعان داشت تولیدات داستانی در قالب سریال و مجموعه در طول سال‌های گذشته، از جهت محتوایی و خلاقیت‌های هنری، فراز و نشیب‌های متفاوتی داشته‌اند. در این مدت آنهایی که به خلق موقعیت‌های بکرتری برای ایجاد کمدی، نایل شده و این وضعیت را با مضمونی غنی و به روز آمیخته‌اند، اثر گذاری و ماندگاری افزون‌تری یافتند و آن آثاری که از این جهت، به ورطه تکرار افتاده‌اند، در توفیق ارتباط وسیع با مخاطب ناکام مانده‌اند. از نمونه‌های موفق آن آمیختگی می‌توانیم به مرد‌هزار چهره و پیامک از دیار باقی اشاره کنیم. این دو اثر که در ایام عید سال 87 مقابل مخاطبان قرار گرفتند به علت همین ویژگی بود که فروغ جذابی را از خود نشان دادند.

ریشه داشتن بزرگداشت نوروز در سنت و تاریخ بسیار کهن ایران و جلوه‌های متفاوت آن در باور و اعتقادات اقوام گوناگون کشورمان این الزام را ایجاد می‌کند که حداقل یکی از مضامین سریال یا مجموعه‌های نمایشی یا بخش‌هایی از آنها به طرح مسائل و نکاتی در این باره بپردازند، خواسته‌ای که تاکنون در مورد سریال‌های ساخته و پخش شده به این مناسبت عینیت نیافته است.

فرا رسیدن ایام عید (نظیر مناسبت‌های ملی و دینی دیگر)‌ خواسته و ناخواسته شکل‌دهنده رقابت بین شبکه‌های مختلف سیما، از نظر سریال‌سازی و برخی دیگر از برنامه‌های خاص است. در این میان، انتظار می‌رود تلویزیون با جمع‌بندی از کاستی و قوت‌هایی که در طول سال داشته، برای سال جدید مجال تولیدات و آثار عمیق، هنرمندانه و تصویری‌تری را فراهم گرداند.

محمدرضا کریمی