رویای خیس کودکان
شاید یکی از کابوسهای کودکان در سنین پایین عدم کنترل دفع ادرار شبانهشان باشد. کابوسی که باعث خجالت کودک از خارج شدن از رختخوابش میشود. مشکلی که برخی از والدین، کودکان را به خاطر آن تنبیه میکنند غافل از این که این امر کاملا بدون اختیار کودک رخ میدهد. اما واقعا این مساله به چه علت رخ میدهد و چگونه میتوان آن را کنترل کرد.
شبادراری یا ناتوانی کنترل ادرار، دفع غیر ارادی ادرار در هنگام خواب است که در میان کودکان کم سن و سال شایع است. بیش از 15 تا 20 درصد از کودکان 5 تا 6 سال و حدود یک درصد از نوجوانان شبادراری را تجربه میکنند. شایع ترین سن بروز شبادراری حدود 3 سالگی است. این مشکل معمولا بین سنین 6 تا 8 سال و همزمان با بزرگ شدن مثانه و بهبود قدرت کنترلی مثانه از بین میرود. معمولا شبادراری پدیدهای ارثی بوده و در پسران بیش از دختران رواج دارد که به طور معمول پس از بلوغ متوقف میشود. در واقع شبادراری عدم توانایی در دریافت پیامهای فرستاده شده از مثانه برای تخلیه در زمان خواب است. معمولا دو نوع شبادراری وجود دارد:
1 - شبادراری اولیه که معمولا به دلیل عدم رشد کامل سیستم عصبی رخ میدهد. حدود 20 درصد از کودکان 5 ساله حداقل یک بار در ماه دچار این مساله میشوند که در پسران 5 درصد و در دختران یک درصد است.
2 - شبادراری ثانویه که معمولا 6 ماه پس از فراگیری دفع ادرار بروز میکند. تنها 2 تا 3 درصد از کودکانی که دچار چنین شبادراری میشوند دلیل پزشکی برای این مساله دارند.
کودکانی هم که در روز دچار بیاختیاری ادرار میشوند به احتمال زیاد به نوعی علت عضوی مبتلا هستند. بیاختیاری در روز در دختران شایعتر از پسران است.
علت شبادراری چیست؟
شبادراری یک مشکل رفتاری نیست و به احتمال زیاد به چگونگی خوابیدن کودک هم بستگی ندارد. بسیاری از والدین بر این باورند که کودکانشان خواب عمیقی دارند و همین باعث شبادراری در آنها میشود و این در حالی است که تحقیقات هیچ تفاوتی در الگوهای خواب در کودکانی که دچار شبادراری میشوند و کودکان نرمال پیدا نکردند. طبق شواهدی که به دست آمده، شبادراری بر اثر تاخیر رشدی در فرآیند طبیعی دریافت سیگنالهای کنترل ادرار شبانه ایجاد میشود. فرآیند طبیعی شامل ترشح هورمونی است که کلیه را وادار میکند که در طول شب ادرار کمتری تولید کند. این اضطراب ممکن است ناشی از عصبانیت والدین، نقل مکان به خانهای جدید، جدایی والدین، از دست دادن یکی از اعضای خانواده، موقعیتهای اجتماعی نا آشنا، بروز اتفاقات دشوار خانوادگی برای کودک مانند تولد نوزاد جدید است. البته به یاد داشته باشید که خود شبادراری هم پدیدهای اضطرابآور است و انقباضات مثانه و دفع ادرار در طول روز ممکن است باعث شرمساری کودک و اضطرابی شود که منجر به شبادراری شود.
همانطور که قبلا هم اشاره شد، یکی از دلایل شبادراری عوامل زنتیکی است. محققان سوئدی در سال 1995 اعلام کردند که منطقهای را در کروموزوم 13 انسان پیدا کردهاند که تا حدی مسوول بروز شبادراری است. به طوری که اگر هر دوی والدین دچار شبادراری باشند، احتمال این که کودکشان به این مشکل مبتلا شود حدود 80 درصد است و این احتمال بسیار قوی است.
موارد بسیار اندکی از بیاختیاریهای ادراری ممکن است به دلیل مشکلات فیزیکی و ساختاری در سیستم ادراری کودکان باشد. در موارد نادر، در صورتی که مثانه یا مجاری ادراری مسدود شده باشد، ممکن است باعث پر شدن بیش از حد مثانه و خروج ادرار شود.
از دلایل بروز شبادراری ثانویه میتوان به عفونتهای مجاری ادراری، اختلالات متابولیکی مانند انواع مختلف دیابت، فشارهای خارجی وارد بر مثانه مانند یبوست ناشی از حجم بالای مدفوع و نیز اختلالات عصبی طناب نخاعی اشاره کرد.
چگونه مانع از شبادراری کودکان شویم؟
1 - از کودکتان بخواهید پیش از خواب دستشویی رفته و در طول شب نیز برای تخلیه ادرار او را بیدار کنید. این یکی از مهمترین راههای جلوگیری از شب ادراری است.
2 - در طول روز مراقب کودک باشید که ادرار خود را برای ساعات طولانی نگه ندارد و در ساعت مشخصی به دستشویی برود.
3 - او را ترغیب به خوردن مایعات در طول روز کنید. چون هر چه مایعات بیشتری وارد مثانه شود حجم مثانه بیشتر میشود.
4 - محدود کردن کودک از مصرف زیاد مایعات در شب. مراقب باشید که تقریبا 2 ساعت پیش از خواب از مایعات زیاد استفاده نکند.
5 - از دادن نوشیدنیهای حاوی کافئین مانند چای، قهوه و نوشابه پیش از خواب به کودکتان اجتناب کنید.
6 - تشک کودک را با پوششی پلاستیکی بپوشانید تا مانع از خیس شدن آن شود.
7 - از تشکهای هشداردهنده استفاده کنید. این تشکها با اولین قطره ادرار، زنگ زده و کودک را با خبر میکند.
8 - هرگز کودکتان را به خاطر این کار سرزنش و تنبیه نکنید. بلکه او را به خاطر شبهایی که رختخواب خود را خیس نمیکند تشویق کنید.
9 - دسترسی کودک به دستشویی را آسان کنید و در صورت مسافت زیاد اتاق کودک تا دستشویی، از توالتهای قابل حمل در اتاق او استفاده کنید.
در بعضی از موارد برخی داروهای تجویزی میتواند مفید باشد. این گونه داروها میزان ادرار شبانه را کم کرده و نتایج درمانی سریعی دارد. ولی باید تحت نظر پزشک مصرف شود. در مواردی هم استفاده از تشکهای هشداردهنده به همراه دارودرمانی بسیار مفید واقع میشود.
در کودکانی هم که دچار بیاختیاری ثانویه هستند، پزشک ابتدا علت بیماری را تشخیص میدهد و سپس اقدام به تجویز دارو میکند. برخی از داروها هم وجود دارند که هم روی مغز و هم روی مجاری ادراری و مثانه عمل میکند. در مصرف کوتاهمدت این دارو، موفقیت تا حدود 70درصد است ولی در بیشتر موارد با قطع دارو، بیماری مجددا عود میکند. برخی از داروها هم هستند که فعالیت و اسپاسمهای عضلانی مثانه را کنترل میکنند و به این وسیله مانع از شبادراری میشوند. اما با وجود تمام راههایی که اشاره شد، مناسبترین روش، تحت کنترل درآوردن سیستم ادراری از طریق تمرین کردن است. به کودک خود بیاموزید زمانی که در طول روز احساس دفع ادرار میکند به جای رفتن به دستشویی به رختخواب رفته و خود را به خواب بزند و برای خود زمانی را تداعی کند که در طول شب مثانه پر شده و سعی دارد او را بیدار کند.
در روش دیگر به کودکتان کمک کنید تا بیاموزد شبها خود را از خواب بیدار کند و او را ترغیب کنید که این تمرین را چندین بار در رختخواب انجام دهد. با چشمان بسته در رختخواب دراز بکشد و تصورکند نیمههای شب و مثانهاش پر است و تحت فشار قرار دارد و سعی دارد او را بیدار کند. سپس از جا بلند شده و برای تخلیه مثانه به دستشویی برود. باید به کودکتان یاد دهید که در نیمههای شب هم مانند همین عمل کند.
اما چنانچه این روشها کارآمد نبود میتوانید خودتان اقدام به بیداری کودکتان در شب کنید. سعی کنید با علامتی این کار را انجام دهید مانند روشن کردن چراغ، صدا زدن اسمش، تکان دادن او یا زنگ کردن ساعت. چنانچه کودکتان دیر بیدار میشود این کار را 20 دقیقه ادامه دهید. چنانچه پس از تکرار این روش در 7 شب متوالی، کودکتان در پاسخ به آن علامت سریع بیدار شود، یا درمان شده یا آمادگی هشدار مثانه را برای بیدار کردن او پیدا کرده است.
مطمئن باشید ادامه انجام این کارها سرانجام به بهبودی کودکتان خواهد انجامید. پس امیدتان را از دست ندهید و پا به پای کودکتان او را همراهی کنید فقط کمی صبر داشته باشید.
ندا اظهری
گفت و گو
